Ειδυλλιακό, ήσυχο και απομονωμένο, το Καστελλόριζο κουβαλά μια μακρά, μα εν πολλοίς άγνωστη ιστορία, η οποία το συνδέει άρρηκτα τόσο με την ηπειρωτική Ελλάδα όσο και την Μικρά Ασία. Σταυροδρόμι ανταλλαγής προϊόντων και ιδεών, έφτασε να έχει στις αρχές του προηγούμενου αιώνα έως και 14.000 κατοίκους, εκ των οποίων 2.500 μαθητές. Σήμερα μετρά μόλις 600 μόνιμους Καστελλοριζιούς, αλλά το ακριτικό νησάκι των Δωδεκανήσων το οποίο μπήκε στον παγκόσμιο κινηματογραφικό χάρτη το 1991 με το οσκαρικό "Mediterraneo" του Γκαμπριέλε Σαλβατόρες διαθέτει ακόμα μεγαλύτερες πολιτιστικές φιλοδοξίες.
Εδώ και οκτώ χρόνια το Καστελλόριζο διοργανώνει με πρωτοβουλία του Ελληνικού Ιδρύματος Ιστορικών Μελετών (ΙΔΙΣΜΕ) το Beyond Borders, ένα κομψό και στοχευμένο διεθνές φεστιβάλ ταινιών τεκμηρίωσης. Φέτος διεξάγεται από τις 20 έως τις 27 Αυγούστου και φιλοξενεί 59 ταινίες απ' όλο τον κόσμο στο διαγωνιστικό τμήμα μεσαίου και μεγάλου μήκους ταινιών, στο μicro διαγωνιστικό τμήμα και στο Πανόραμα. Η έναρξή του έγινε την Κυριακή 20/8, με την καλλιτεχνική διευθύντριά του Ειρήνη Σαρίογλου να δηλώνει: "Η ιστορική αφήγηση ξεκίνησε από τον Ηρόδοτο που ζούσε στην Αλικαρνασσό, ενώ το θέατρο, ο πατέρας του κινηματογράφου, ξεκίνησε από την Ελλάδα. Τι καλύτερο λοιπόν από το να θεσπίσουμε το φεστιβάλ στο Καστελλόριζο, απέναντι από την πατρίδα του Ηρόδοτου, ένα νησί με απαράμιλλη ιστορία, με χιλιάδες, κάποτε, κατοίκους και φημισμένες σχολές, όπως εκείνη της αργυροχρυσοχοΐας. Αυτήν την ιστορία προσπαθούμε να αναβιώσουμε εδώ".
Ο δε Μισέλ Νολ, πρόεδρος της συνδιοργανώτριας Ecrans des Mondes, εμπνευστής του Grecdoc που ταξιδεύει το ελληνικό ντοκιμαντέρ στη Γαλλία και διευθυντής Διεθνούς Ανάπτυξης του φεστιβάλ, συμπλήρωσε αναφερόμενος στη γεωγραφική, αλλά και χρονική έννοια του Beyond Borders. "Κοιτάμε το παρελθόν, βρισκόμαστε στο παρόν και προσπαθούμε να επινοήσουμε μαζί το μέλλον. Να γίνουμε οι πρωταγωνιστές του μέσα από μια συλλογική, πάντα, προσπάθεια".
Το καλοσώρισμα των διοργανωτών διαδέχτηκε η προβολή του "Γελαστού Παιδιού" του Ιρλανδού Άλαν Γκίλσελαν ("An Buachaill Gealgháireaching Boy", 2023). Ενός ντοκιμαντέρ το οποίο ξεκινάει από τον αγωνιστή του IRA Μάικλς Κόλινς και το τραγούδι "Laughing boy" που έγραψε προς τιμή του ο συμπατριώτης του ποιητής και θεατρικός συγγραφέας Μπρένταν Μπίαν. Περιγράφοντας τη γέννησή του, ακολουθεί τη διαδρομή του, μαζί με το θεατρικό "Ένας όμηρος", ως τη χώρα μας και την απόδοσή στα ελληνικά από τον Βασίλη Ρώτα. Σε μουσική Μίκη Θεοδωράκη ταξίδεψε τον κόσμο ως "Το γελαστό παιδί", συνδέθηκε με τον αντιφασιστικό αγώνα και με την ιστορία του Γρηγόρη Λαμπράκη, αλλά και του Παύλου Φύσσα. Μια πορεία με πολιτική αφετηρία που μέσα από λόγια και νότες διασχίζει τα σύνορα και βρίσκει καινούριες αναφορές και νοήματα, την οποία το ντοκιμαντέρ του Γκίλσελαν ακολουθεί με γόνιμη περιέργεια και έξυπνες ιδέες, θέτοντας ενδιαφέρουσες ερωτήσεις και καταλήγοντας σε καίριες διαπιστώσεις.
Στο ίδιο κλίμα, ακολούθησε συναυλία των Φωτεινή Δάρρα, Κώστα Τριανταφυλλίδη και του συνθέτη Γιώργο Παπαχριστούδη με "Τραγούδια που πέρασαν τα σύνορα", ενώ από την Δευτέρα 21/8 οι προβολές των διαγωνιζομένων μεγάλου, μεσαίου και μικρού μήκους ταινιών ξεκίνησαν στις πλατείες Ποσειδώνος και Ηρώου με πλήθος κόσμου – από νησιώτες σινεφίλ ως τουρίστες από κάθε γωνιά του πλανήτη.
