Πριν από 15 χρόνια ο Ντέιβιντ Φίντσερ παρέδιδε ένα από τα αριστουργήματά του, καθηλώνοντας τον κινηματογραφικό κόσμο. Το "Zodiac" με πρωταγωνιστή τους Τζέικ Τζίλενχαλ και Ρόμπερτ Ντάουνι Τζούνιορ, βασίζεται την αληθινή ιστορία ενός μανιακού κατά συρροή δολοφονού, ο οποίος διέφευγε της σύλληψης ενώ παράλληλα διασκέδαζε με τους αστυνομικούς που αδυνατούσαν να τον εντοπίσουν. Η πρωτότυπη σκηνοθετική προσέγγιση του Φίντσερ σε συνδυασμό με το δεξιοτεχνικά γραμμένο σενάριο, εξακολουθούν σήμερα να εντυπωσιάζουν, με την επέτειο να μας δίνει την ευκαιρία να διαβάσουμε ξανά την κριτική του "α" όπως είχε δημοσιευθεί τότε.
Γράφει ο Χρήστος Μήτσης:
Zodiac ****
Θρίλερ. Σκηνοθεσία: Ντέιβιντ Φίντσερ. Πρωταγωνιστούν: Τζέικ Τζίλενχαλ, Ρόμπερτ Ντάουνι Τζούνιορ, Μαρκ Ράφαλο, Μπράιαν Κοξ. ΗΠΑ. 2007. Διάρκεια: 158΄. Διανομή: VILLAGE FILMS.
Πυροτεχνήματα φωτίζουν το νυχτερινό ουρανό της 4ης Ιουλίου 1969 πάνω από τον κόλπο του Σαν Φρανσίσκο. Η δεκαετία του ’60 αποχαιρετά μια βυθισμένη στην αμφισβήτηση Αμερική (ο πόλεμος του Βιετνάμ, οι ταραχές στο Μπέρκλεϊ, τα παιδιά των λουλουδιών...), οι εικόνες της οποίας απουσιάζουν επιμελώς από την αρχική σκηνή του "Ζόντιακ". Στο Σολάνο της Καλιφόρνια νομίζεις ότι ο χρόνος έχει μείνει κολλημένος στην ανέμελη ευδαιμονία της εποχής Αϊζενχάουερ, όταν οι υγρές νύχτες στο πίσω κάθισμα της Κάντιλακ – με συνοδεία τη βελούδινη φωνή του Πέρι Κόμο - κράταγαν μια αιωνιότητα. Στην επέτειο της Ημέρας Ανεξαρτησίας μερικοί πυροβολισμοί θα βάλουν απότομο και οριστικό τέλος σ’ αυτή την περίοδο χάριτος, φυτεύοντας στην καρδιά μιας "αθώας" κι ευημερούσας κοινωνίας το παράλογο, το χωρίς λόγο έγκλημα, το αναίτιο κακό. Τα θύματα που συσσωρεύονται αυξάνουν κατακόρυφα τον πανικό, καθώς ο Ζόντιακ είναι ο πρώτος κατά συρροή δολοφόνος στα αμερικανικά αστυνομικά χρονικά ο οποίος απευθύνει επιστολές σε αυτούς που τον καταδιώκουν και στα μέσα ενημέρωσης, μια σειρά από κωδικοποιημένα μηνύματα που δίνουν σε όλους την αίσθηση ότι η απειλή μιλάει μια άλλη γλώσσα, γι’ αυτό είναι διπλά ακατανόητη και διπλά τρομακτική. Κάποιος, λοιπόν, πρέπει με κάθε τρόπο να τη σταματήσει.
Βασισμένος στα πραγματικά γεγονότα, τα υπηρεσιακά αρχεία και δυο μπεστ-σέλερ του άμεσα εμπλεκόμενου Ρ. Γκρέισμιθ, ο Ντέιβιντ Φίντσερ αναπαριστά το πολυετές, ως τις αρχές του ’80, ανθρωποκυνηγητό του διαβόητου serial killer, εστιάζοντας όχι στην αποκάλυψη της δικής του ταυτότητας, αλλά στα πρόσωπα των διωκτών του. Γιατί αυτό που τον ενδιαφέρει δεν είναι μια ακόμα αστυνομική περιπέτεια, αλλά μια τολμηρή μελέτη πάνω στο φόβο, όπως το "Fight Club" ήταν ένα ταξίδι ως τα όρια της συλλογικής κοινωνικής παραίσθησης ή το "Seven" ένα αποκαλυπτικό πορτραίτο της ανθρώπινης αδυναμίας να αντικρίσει κατάματα τη σκοτεινή της πλευρά. Ο σκιτσογράφος Ρόμπερτ Γκρέισμιθ (ένας καλλιτέχνης), ο αστυνομικός Ντέιβιντ Τόσκι (ένας άνθρωπος της εξουσίας) και ο ρεπόρτερ Πολ Έιβερι (ένας άνθρωπος της πληροφορίας) θα κυνηγήσουν μέχρι τέλους ένα αόρατο και πανταχού παρόν κακό, θα χαθούν σε μια ατέλειωτη νύχτα και, χωρίς οικογένεια, καριέρα ή προσωπική ζωή πλέον, θα συνειδητοποιήσουν ότι νικήθηκαν από τη χίμαιρα που ανέκαθεν αναζητούσαν.
Αναπαριστώντας λεπτομερώς μια εποχή όπου η Αμερική αλλάζει πρόσωπο και διάθεση καθώς διαπιστώνει ότι ο μεγαλύτερος εχθρός δεν είναι πλέον εξωτερικός, αλλά ο ίδιος της ο εαυτός, το "Ζόντιακ" κρατά σε κάθε του πλάνο τη δύναμη ενός ιστορικού ντοκουμέντου και το διφορούμενο ενός ανησυχητικού ψυχολογικού θρίλερ. Οι τελετουργικές κινήσεις της κάμερας, το τάιμινγκ που συντηρεί την εκκρεμότητα, τα παιχνίδια με το κάδρο, τα χρώματα και το βάθος πεδίου (μνημειώδης η δουλειά του διευθυντή φωτογραφίας Χάρη Σαβίδη) προσδίδουν μια απειλητική νότα ακόμα και στη μικρότερη λεπτομέρεια, ακόμα και στην πιο καθησυχαστική εικόνα. Μακριά από τη φλασάτη βιρτουοζιτέ των προηγούμενων ταινιών του, ο Φίντσερ ακολουθεί εδώ τη μέθοδο της υποβολής και, θυσιάζοντας μια χεράτη εμπορική επιτυχία, μας παρασύρει ως το τελευταίο σύνορο αυτού του παραισθητικού σύμπαντος. Εκεί όπου μας περιμένει ο ηττημένος από τη μάχη του με την πραγματικότητα κινηματογραφικός του ήρωας και μια πικρή διαπίστωση. Παρά την τεχνολογική πρόοδο και την ταχύτητα ανταλλαγής πληροφοριών, η αλήθεια για τα πλέον βασικά πράγματα, όπως ο εαυτός μας, θα παραμένει πάντα μια μακρινή ψευδαίσθηση. Κι η νύχτα είναι ακόμα μακριά...
