Oπως σχεδόν όλοι οι σπουδαίοι Πολωνοί σκηνοθέτες, από τον Ρομάν Πολάνσκι και τον Αντρέι Βάιντα έως τον Γιέρζι Σκολιμόφσκι, ο γεννημένος το 1941 στη Βαρσοβία Κριστόφ Κισλόφσκι είναι απόφοιτος της κινηματογραφικής σχολής του Λοτζ, όπου έγινε δεκτός το 1964 ύστερα από δύο αποτυχημένες απόπειρες. Η ισχυρή παράδοση του ρεαλισμού, η οποία κυριαρχούσε στην κομουνιστική Ευρώπη, δεν άφησε αδιάφορο τον νεαρό Κριστόφ, ο οποίος εντυπωσιάστηκε ιδιαίτερα από το «Κες» (1969) του Κεν Λόουτς, έχοντας ξεκινήσει την καριέρα του με μια σειρά ντοκιμαντέρ μικρού μήκους. Με σκηνοθετική ακρίβεια και εκφραστική λιτότητα, αναζήτησε τη σχέση του απλού ανθρώπου με μια καταπιεστική, προγραμματισμένη κι αλλοτριωμένη κοινωνική πραγματικότητα, την οποία ο ίδιος δυσκολευόταν να αποτυπώσει ελεύθερα. Οι «Εργάτες ’71» δέχτηκαν την επέμβαση της λογοκρισίας, στην αριστουργηματική «Πρώτη Αγάπη» (1974) πρόσθεσε μυθοπλαστικά στοιχεία στο ξερό ντοκουμέντο και μετά το 16λεπτο «Κεφάλια που Μιλούν» (1980), όπου άνθρωποι διαφόρων ηλικιών απαντούν στο τι θέλουν από τη ζωή τους, αποφάσισε να εγκαταλείψει οριστικά το ντοκιμαντέρ. «Η μυθοπλασία προσφέρει περισσότερη καλλιτεχνική ελευθερία και είναι δυσκολότερο να λογοκριθεί» δήλωσε αργότερα, νιώθοντας την αντίθεσή του με το καθεστώς διαρκώς να μεγαλώνει.
Παιχνίδια της τύχης
Πριν αποποιηθεί την ταυτότητα του ντοκιμαντερίστα, ο Κισλόφσκι είχε υπογράψει κάποιες τηλεταινίες («Υπόγεια Διάβαση», «Προσωπικό», «Kartoteka», «Ήρεμα») και δύο μεγάλου μήκους μυθοπλασίες αναζητώντας το προσωπικό ύφος του. Η «Ουλή» (1976) μπορεί να πάσχει από το έντονο ρεπορταζιακό ύφος της, ο «Ερασιτέχνης Κινηματογραφιστής» (1978), όμως, είναι ένα χειροποίητο σινε-κομψοτέχνημα και ένας «αθόρυβα» περίτεχνος στοχασμός πάνω στην καλλιτεχνική φιλοδοξία και τη συλλογική ευθύνη. Το υποδόριο χιούμορ απομακρύνει κάθε σοβαροφάνεια κοινωνικού ρεαλισμού, κλείνοντας τους λογαριασμούς του δημιουργού με την αφιλτράριστη αναπαράσταση της «αληθινής ζωής» κι ανοίγοντάς του το δρόμο προς ένα σινεμά ποιητικότερης έκφρασης και υπαρξιακών αναζητήσεων.
Πρώτο δείγμα του η «Τυφλή Τύχη» (1981), η πρεμιέρα της οποίας απαγορεύτηκε για έξι ολόκληρα χρόνια. Εδώ ένα απλό συμβάν, το αν ο Βίτεκ θα προλάβει ή όχι το τρένο του, παρουσιάζεται σε τρεις διαφορετικές εκδοχές, εγκαινιάζοντας την κισλοφσκική θεματική του τυχαίου και της σχέσης του με τη λογική αιτιότητα, αλλά και την ανθρώπινη επιθυμία. Ιδέες οι οποίες θα συναντήσουν την πολιτική στο αφοπλιστικά πρωτότυπο «Δίχως Τέλος» (1985), η μεταφυσική αύρα του οποίου αντιμετωπίστηκε απίστευτα εχθρικά από τις πολωνικές αρχές, την αντιπολίτευση και την εκκλησία. Ήταν η πρώτη συνεργασία του σκηνοθέτη με το σεναριογράφο Κριστόφ Πιεσίεβιτς και το συνθέτη Ζμπίγκνιου Πράισνερ, με τους οποίους θα γίνει πλέον αχώριστος.
Θα ακολουθήσει η τηλεοπτική σειρά του «Δεκαλόγου» (1989-90), δέκα ωριαία οπτικά δοκίμια πάνω στη σχέση των εντολών της Παλαιάς Διαθήκης με τη σημερινή πραγματικότητα. Μια από τις σημαντικότερες στιγμές στην ιστορία της μικρής οθόνης, υπόδειγμα αφηγηματικής κομψότητας και πυκνού φιλοσοφικού στοχασμού σε ανεπανάληπτο, ανυπέρβλητο συνδυασμό – ο πυκνός ρεαλισμός του Λόουτς συναντά τη λατρεία του Κισλόφσκι για τους Μπέργκμαν και Ταρκόφσκι. Συγκινητικός λυρισμός που πατά και με τα δύο πόδια στην απλή καθημερινότητα, ιδιόγραφη συνταγή που θα περάσει στη μεγάλη οθόνη με δύο μεγάλου μήκους εκδοχές της έκτης («Μικρή Ερωτική Ιστορία») και της όγδοης εντολής («Μικρή Ιστορία για Ένα Φόνο»).
Η ανθρώπινη μοίρα και η θεϊκή βούληση θα τον απασχολήσουν στην αέρινη, ονειρική «Διπλή Ζωή της Βερόνικα» (1991), την ταινία που τον καταξίωσε διεθνώς, ανοίγοντάς του την πόρτα στις γαλλικές συμπαραγωγές. Έτσι, θα ολοκληρώσει την καριέρα του με την εμπνευσμένη από τα διδάγματα της επανάστασης του 1789 «Τριλογία των χρωμάτων»: την «Μπλε» (1993), τη «Λευκή» (1994) και την «Κόκκινη Ταινία» (1994), αριστουργηματικά δράματα πάνω στις έννοιες της ελευθερίας, της ισότητας και της αδελφοσύνης, αντίστοιχα, στη σύγχρονη Ευρώπη.
Έχοντας δηλώσει ότι αποσύρεται πλέον από το σινεμά, θα πεθάνει αιφνιδίως από καρδιακή προσβολή στις 13 Μαρτίου 1996 στη Βαρσοβία, σε ηλικία μόλις 55 ετών.
