Αντίο στον αμετανόητο λάτρη του σινεμά Γιόνας Μέκας

Ο ριζοσπαστικός σκηνοθέτης «έφυγε» χθες σε ηλικία 96 ετών.

Αντίο στον αμετανόητο λάτρη του σινεμά Γιόνας Μέκας

Πρωτοπόρος του κινηματογραφικού avant-garde, σημείο αναφοράς στην παγκόσμια underground παραγωγή, ο Γιόνας Μέκας «έφυγε» αφήνοντάς μας μια πλούσια κληρονομιά και διατηρώντας μια αμίμητη στάση ζωής.

Αντίο στον αμετανόητο λάτρη του σινεμά Γιόνας Μέκας - εικόνα 1

Γεννηθείς σε ένα λιθουανικό χωριό το 1922 ο Μέκας πέρασε δύο φορές από γερμανικό στρατόπεδο συγκέντρωσης, πρώτα ως κρατούμενος και μεταπολεμικά ως πρόσφυγας πάντα μαζί με τον αδερφό του Αντόλφας, προτού βρει καταφύγιο στις ΗΠΑ και το Μπρούκλιν το 1949.

Εκεί έχοντας έντονες τις αναμνήσεις από τα στρατόπεδα και τις κακουχίες των προσφύγων, και βλέποντας πως οι ταινίες της εποχής δεν ανταποκρίνονταν στην πραγματικότητα των όσων είχε ζήσει, αποφάσισε να αποτυπώσει σε φιλμ - και όχι μόνο - τον κόσμο όπως τον αντιλαμβανόταν εκείνος.

Τότε ξεκίνησε μια τρομερά παραγωγική περίοδος, κατά την οποία εξέλιξε το ιδιοσυγκρασιακό σκηνοθετικό του στιλ ενώ παράλληλα έγραφε για σινεμά και διοργάνωνε προβολές πειραματικών ταινιών. Συγκεκριμένα, ο Μέκας το 1954 ίδρυσε το περιοδικό Film Culture, μαζί με τον αδερφό του, ενώ μερικά χρόνια μετά απέκτησε τη δική του στήλη στο θρυλικό The Village Voice με τίτλο «Movie Journal». Παράλληλα συνδέθηκε άρρηκτα με το κίνημα του Νέου Αμερικάνικου Σινεμά, αποτελώντας μέλος των ιδρυτών της Filmmakers’ Cinematheque που αργότερα απέκτησε ένα ανυπολόγιστης αξίας αρχείο και εξελίχθηκε στο Anthology Film Archives.

Στην ιδιότυπη αυτή ταινιοθήκη ο Μέκας προγραμμάτιζε προβολές ριζοσπαστικών και τολμηρών ταινιών, οι οποίες τον έβαζαν συχνά σε μπελάδες εξαιτίας του περιεχομένου τους. Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις του σεξουαλικά φορτισμένου «Flaming Creatures» (1963, Τζακ Σμιθ) και του αριστουργηματικού ομοερωτικού λαβ στόρι «Un Chant d’Amour» (1950, Ζαν Ζενέ), φιλμ τα οποία οδήγησαν τις αρχές να κατηγορήσουν τον Μέκας για προσβολή της δημοσίας αιδούς. Φυσικά, ο ίδιος δεν πτοήθηκε και συνέχισε τις προβολές αντίστοιχων ταινιών αντιδρώντας στη λογοκρισία.

Αντίο στον αμετανόητο λάτρη του σινεμά Γιόνας Μέκας - εικόνα 2

Σχεδόν την ίδια στιγμή που ο Μέκας πάτησε στις ΗΠΑ, απέκτησε με δανεικά χρήματα την πρώτη του κάμερα Bolex 16mm, η οποία έγινε προέκταση του χεριού του και δεύτερο ζευγάρι μάτια. Ο Μέκας για περισσότερο από μια δεκαετία κινηματογραφούσε τα πάντα, δεν υπήρχε πλάνο που να πήγαινε στράφι ή να θεωρούνταν ασήμαντο. Κάπως έτσι συνέθεσε τις πρώτες «ημερολογιακές» ταινίες του, με αφήγηση που συνδύαζε το συνειρμικό μοντάζ και τα αυτοαναφορικά voice-off, ένα στιλ που καθιέρωσε και για το οποίο έγινε διάσημος. Ενδεικτικές είναι οι ταινίες «Reminiscences of a Journey to Lithuania» (1972), «Lost, Lost, Lost» (1976) και «As I Was Moving Ahead Occasionally I Saw Brief Glimpses of Beauty» (2000).

Αντίο στον αμετανόητο λάτρη του σινεμά Γιόνας Μέκας - εικόνα 3
«As I Was Moving Ahead Occasionally I Saw Brief Glimpses of Beauty»

Ταυτόχρονα όμως, στα ‘60s και ‘70s βρέθηκε ανάμεσα σε καλλιτέχνες οι οποίοι έμελλε να ορίσουν την ποπ και μη κουλτούρα για πάντα. Μεταξύ των στενών συνεργατών του υπήρξαν ο Άντι Γουόρχολ, ο Τζον Λένον και ο Άλεν Γκίνσμπεργκ. Έτσι είχε την ευκαιρία να γίνει ο πρώτος ο οποίος κινηματογράφησε τους μυθικούς The Velvet Underground, ενώ κατέγραψε τον αμίμητο Σαλβαντορ Νταλί στο «Salvador Dali at Work» (1964).

Αυτά είναι μόνο μερικά από όσα προσέφερε στο σινεμά ο Γιόνας Μέκας στο πέρας των 96 χρόνων ζωής του στα οποία μας έμαθε πώς να βλέπουμε ταινίες αλλά και την ίδια τη ζωή.

Διαβάστε ακόμα

Τελευταία άρθρα Σινεμά

10 ταινίες που μυρίζουν καλοκαίρι

Οι ταινίες που θα μας κρατήσουν συντροφιά τις μέρες που η Αθήνα θα "βράζει".

ΓΡΑΦΕΙ: ΒΙΚΥ ΜΙΣΚΕΔΑΚΗ
11/07/2025

To "The birthday party" με τον Γουίλεμ Νταφόε θα κάνει παγκόσμια πρεμιέρα στο Λοκάρνο

Από τον σκηνοθέτη του "Παράθυρο στη Θάλασσα", Μιγκέλ Άνχελ Χιμένεθ, η νέα παραγωγή που γυρίστηκε στην Ελλάδα κι έχει ελληνική παρουσία σε σενάριο και καστ κάνει ποδαρικό στο φεστιβάλ της Ελβετίας.

Λένε πως αυτή θα είναι μια από τις πιο τρομακτικές ταινίες του καλοκαιριού

Όσα χρειάζεται να ξέρεις για "The Home", που έρχεται στους κινηματογράφους στις 14 Αυγούστου.

Όλες οι παλαιότερες ταινίες που επιστρέφουν στους κινηματογράφους από τις 10 Ιουλίου

Άλφρεντ Χίτσκοκ και... Σαλβαδόρ Νταλί, μια ταινία τρόμου του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν και ένα βωβό αριστούργημα δίνουν ραντεβού στα σινεμά από τις 10 Ιουλίου.

Όλες οι κριτικές των νέων ταινιών της εβδομάδας

Η άποψη του "α" για τις πρεμιέρες που παίζονται στους κινηματογράφους από τις 10 Ιουλίου.

Superman

Reboot του διασημότερου υπερηρωικού μύθου, ο οποίος στην προσπάθειά του να εκμοντερνιστεί πολιτικοποιείται εντελώς χοντροκομμένα. Και το νόστιμο φιλοζωικό χιούμορ δεν μπορεί να κάνει τη διαφορά… | Powered by Uber.

Οι Μπαλκονάτες

Αλμοδοβαρική ταινία με επιθετική ατζέντα και ενοχλητικό διδακτισμό, ανακατεύει με ευρηματικό θράσος θρίλερ, μαύρη κωμωδία, κοινωνικό σχολιασμό, δράμα χαρακτήρων και στοιχεία φαντασίας. | Powered by Uber.