Αντίο στον αμετανόητο λάτρη του σινεμά Γιόνας Μέκας

Ο ριζοσπαστικός σκηνοθέτης «έφυγε» χθες σε ηλικία 96 ετών.

Αντίο στον αμετανόητο λάτρη του σινεμά Γιόνας Μέκας

Πρωτοπόρος του κινηματογραφικού avant-garde, σημείο αναφοράς στην παγκόσμια underground παραγωγή, ο Γιόνας Μέκας «έφυγε» αφήνοντάς μας μια πλούσια κληρονομιά και διατηρώντας μια αμίμητη στάση ζωής.

Αντίο στον αμετανόητο λάτρη του σινεμά Γιόνας Μέκας - εικόνα 1

Γεννηθείς σε ένα λιθουανικό χωριό το 1922 ο Μέκας πέρασε δύο φορές από γερμανικό στρατόπεδο συγκέντρωσης, πρώτα ως κρατούμενος και μεταπολεμικά ως πρόσφυγας πάντα μαζί με τον αδερφό του Αντόλφας, προτού βρει καταφύγιο στις ΗΠΑ και το Μπρούκλιν το 1949.

Εκεί έχοντας έντονες τις αναμνήσεις από τα στρατόπεδα και τις κακουχίες των προσφύγων, και βλέποντας πως οι ταινίες της εποχής δεν ανταποκρίνονταν στην πραγματικότητα των όσων είχε ζήσει, αποφάσισε να αποτυπώσει σε φιλμ - και όχι μόνο - τον κόσμο όπως τον αντιλαμβανόταν εκείνος.

Τότε ξεκίνησε μια τρομερά παραγωγική περίοδος, κατά την οποία εξέλιξε το ιδιοσυγκρασιακό σκηνοθετικό του στιλ ενώ παράλληλα έγραφε για σινεμά και διοργάνωνε προβολές πειραματικών ταινιών. Συγκεκριμένα, ο Μέκας το 1954 ίδρυσε το περιοδικό Film Culture, μαζί με τον αδερφό του, ενώ μερικά χρόνια μετά απέκτησε τη δική του στήλη στο θρυλικό The Village Voice με τίτλο «Movie Journal». Παράλληλα συνδέθηκε άρρηκτα με το κίνημα του Νέου Αμερικάνικου Σινεμά, αποτελώντας μέλος των ιδρυτών της Filmmakers’ Cinematheque που αργότερα απέκτησε ένα ανυπολόγιστης αξίας αρχείο και εξελίχθηκε στο Anthology Film Archives.

Στην ιδιότυπη αυτή ταινιοθήκη ο Μέκας προγραμμάτιζε προβολές ριζοσπαστικών και τολμηρών ταινιών, οι οποίες τον έβαζαν συχνά σε μπελάδες εξαιτίας του περιεχομένου τους. Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις του σεξουαλικά φορτισμένου «Flaming Creatures» (1963, Τζακ Σμιθ) και του αριστουργηματικού ομοερωτικού λαβ στόρι «Un Chant d’Amour» (1950, Ζαν Ζενέ), φιλμ τα οποία οδήγησαν τις αρχές να κατηγορήσουν τον Μέκας για προσβολή της δημοσίας αιδούς. Φυσικά, ο ίδιος δεν πτοήθηκε και συνέχισε τις προβολές αντίστοιχων ταινιών αντιδρώντας στη λογοκρισία.

Αντίο στον αμετανόητο λάτρη του σινεμά Γιόνας Μέκας - εικόνα 2

Σχεδόν την ίδια στιγμή που ο Μέκας πάτησε στις ΗΠΑ, απέκτησε με δανεικά χρήματα την πρώτη του κάμερα Bolex 16mm, η οποία έγινε προέκταση του χεριού του και δεύτερο ζευγάρι μάτια. Ο Μέκας για περισσότερο από μια δεκαετία κινηματογραφούσε τα πάντα, δεν υπήρχε πλάνο που να πήγαινε στράφι ή να θεωρούνταν ασήμαντο. Κάπως έτσι συνέθεσε τις πρώτες «ημερολογιακές» ταινίες του, με αφήγηση που συνδύαζε το συνειρμικό μοντάζ και τα αυτοαναφορικά voice-off, ένα στιλ που καθιέρωσε και για το οποίο έγινε διάσημος. Ενδεικτικές είναι οι ταινίες «Reminiscences of a Journey to Lithuania» (1972), «Lost, Lost, Lost» (1976) και «As I Was Moving Ahead Occasionally I Saw Brief Glimpses of Beauty» (2000).

Αντίο στον αμετανόητο λάτρη του σινεμά Γιόνας Μέκας - εικόνα 3
«As I Was Moving Ahead Occasionally I Saw Brief Glimpses of Beauty»

Ταυτόχρονα όμως, στα ‘60s και ‘70s βρέθηκε ανάμεσα σε καλλιτέχνες οι οποίοι έμελλε να ορίσουν την ποπ και μη κουλτούρα για πάντα. Μεταξύ των στενών συνεργατών του υπήρξαν ο Άντι Γουόρχολ, ο Τζον Λένον και ο Άλεν Γκίνσμπεργκ. Έτσι είχε την ευκαιρία να γίνει ο πρώτος ο οποίος κινηματογράφησε τους μυθικούς The Velvet Underground, ενώ κατέγραψε τον αμίμητο Σαλβαντορ Νταλί στο «Salvador Dali at Work» (1964).

Αυτά είναι μόνο μερικά από όσα προσέφερε στο σινεμά ο Γιόνας Μέκας στο πέρας των 96 χρόνων ζωής του στα οποία μας έμαθε πώς να βλέπουμε ταινίες αλλά και την ίδια τη ζωή.

Διαβάστε ακόμα

Τελευταία άρθρα Σινεμά

Bullet Train

Καταιγιστική χορογραφία βίας, χαβαλέ και σινεφιλίας της σχολής "John Wick". Κατά περίπτωση διασκεδαστική, αλλά μπουκωμένη με αφηγηματικά τρικ που από ένα σημείο και μετά απλώς επαναλαμβάνονται αυτάρεσκα.

ΓΡΑΦΕΙ: ΧΡΗΣΤΟς ΜΗΤΣΗς
04/08/2022

Επίσημη Συμμετοχή

Μια πικρή σάτιρα του ναρκισσισμού που διέπει τον καλλιτεχνικό κόσμο, η οποία παρά το ακτινοβόλο χάρισμα των απολαυστικών πρωταγωνιστών της μένει στην επιφάνεια των πραγμάτων, δείχνοντας αναποφάσιστη ως προς τις προθέσεις της.

Atlantic City

Χρυσό Λιοντάρι στο Φεστιβάλ Βενετίας και πέντε οσκαρικές υποψηφιότητες για μια τρυφερά πικρή ελεγεία πάνω στο τέλος μιας (αμερικανικής) εποχής.

Διακοπές με την Οικογένεια

Ο πετυχημένος stand-up κωμικός Τζο Κόι εμπνέεται από την αληθινή ζωή του για μια ελάχιστα αστεία, αφόρητα κοινότοπη και ξέχειλη από κλισέ φάρσα.

Το Μαγαζάκι της Κεντρικής Οδού

Μια από τις εμβληματικές ταινίες του τσεχοσλοβακικού νέου κύματος, βραβευμένη με ξενόγλωσσο Όσκαρ.

Ένα γαλλικό βιογραφικό δράμα στην κορυφή του ελληνικού box office

Ο Ιούλιος αποχαιρέτισε τα θερινά σινεμά με χλιαρές εντυπώσεις και το "Άιφελ" ως εμπορικότερη ταινία του τετραημέρου.

Έρχεται το 15o Διεθνές Φεστιβάλ Animation Animasyros

Με πλούσια θεματική, εκπαιδευτικά εργαστήρια, προβολές και πληθώρα καλεσμένων που έχουν διακριθεί στη βιομηχανία του animation, η φετινή διοργάνωση θα αποτελέσει σημείο αναφοράς.