Σε ηλικία 83 ετών πέθανε χθες (28/10) ο Δήμος Θέος, ένας από τους πρώτους σκηνοθέτες που συνέδεσε άρρηκτα το όνομά του με το ρεύμα του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου.
Ο Θέος γεννήθηκε στα Άγραφα της Καρδίτσας το 1935 και στα 18 του ήρθε στην Αθήνα. Οι πρώτες του δουλειές δεν είχαν σχέση με το σινεμά, καθώς ασχολήθηκε με χειρωνακτικές εργασίες ενώ προσλήφθηκε ακόμα και ως υπάλληλος στο Δασαρχείο Καισαριανής. Από τη μια δουλειά στην άλλη βρέθηκε να βάφει τα σκηνικά του θεάτρου «Ακροπόλ», όπου έβαψε και τα σκηνικά της ταινίας «Έγκλημα στο Κολωνάκι» (Τζανής Αλιφέρης, 1959).
Λίγο αργότερα έπιασε δουλειά ως βοηθός σκηνοθέτη σε ταινίες όπως το «Ένας Ντελικανής» (Μανώλης Σκουλούδης, 1963), πόστο που κράτησε για 15 χρόνια. Στην ταινία του Σκουλούδη συνεργάστηκε με τον Κώστα Φέρρη, με τον οποίο διατήρησαν για χρόνια στενή φιλική και επαγγελματική σχέση.
Το σκηνοθετικό ντεμπούτο του ήρθε σε συνεργασία με τον Φώτο Λαμπρινό στο αποκαλυπτικό μικρού μήκους ντοκιμαντέρ «100 Ώρες του Μάη» (1963), στο οποίο αποσαφηνίζονται οι αφανείς πτυχές της δολοφονίας του Γρηγόρη Λαμπράκη. Αμέσως μετά ο Θέος ξεκίνησε τη δημιουργία της ταινίας με την οποία θα άφηνε το διαχρονικό αποτύπωμά του στην εθνική κινηματογραφία.
Μιλάμε φυσικά για την πρώτη του μεγάλου μήκους, το «Κιέριον», η οποία άρχισε τα γυρίσματά της πριν το ξέσπασμα της δικτατορίας των συνταγματαρχών την 21η Απριλίου 1967. Η ανατροπή της δημοκρατίας οδήγησε τον Θέο να φύγει από την Ελλάδα, ταξιδεύοντας με το υλικό του πρώτα στο Παρίσι και στη συνέχεια στην Αγγλία, όπου και μόνταρε για πρώτη φορά την ταινία. Στο μεταξύ η δικτατορία απαγόρευσε την κυκλοφορία της στην Ελλάδα, γεγονός που δεν αποθάρρυνε τον σκηνοθέτη να στείλει το «Κιέριον» στο φεστιβάλ της Βενετίας το 1968 όπου και απέσπασε ειδική μνεία.
Το «Κιέριον» κινείται στο ύφος των φιλμ νουάρ και αφορά την έρευνα ενός δημοσιογράφου καθώς αναζητά τα πραγματικά αίτια μιας μυστηριώδους δολοφονίας, στην οποία ενεπλάκη του παρακράτος. Η ταινία κάνει έμμεσες αναφορές στη δολοφονία του Τζορτζ Πολκ (1948), ενώ θεωρείται η πρώτη ελληνική πολιτική ταινία. Επίσης, άνοιξε το δρόμο για το ρεύμα του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου, το οποίο συμπεριέλαβε σκηνοθέτες όπως ο Θόδωρος Αγγελόπουλος, ο Παντελής Βούλγαρης, ο Σταύρος Τορνές, η Τώνια Μαρκετάκη και πολλοί ακόμα.
Για την ταινία και εκείνη την εποχή δήλωσε στον Μελ Σουστέρ:
«Όταν οι καλλιτέχνες αρχίσαμε να αρθρώνουμε πολιτικό λόγο το 1966, δεν ήμασταν καθόλου σίγουροι ότι ήμασταν ελεύθεροι να μιλάμε ανοιχτά, οπότε έκανα μια πολιτική ταινία μεταμφιεσμένη σε επιστημονική φαντασία. Δεν βλέπουμε που συμβαίνουν τα γεγονότα. Δεν ξέρουμε τη χώρα, ούτε την εποχή [...] Ήθελα απλά να δείξω την αλήθεια, όπως κάνουν και οι άλλοι σκηνοθέτες. Για παράδειγμα η ταινία δείχνει έναν αστυνομικό να δέρνει κάποιον στη φυλακή. Πριν από εκείνη την περίοδο δεν επιτρεπόταν να δείξεις κάτι τέτοιο». («The Contemporary Greek Cinema», Metuchen, N.J. & London: The Scarecrow Press, 1979, σελίδες 130-131)
Μετά το τέλος της δικτατορίας ο Θέος γύρισε ακόμα τέσσερις ταινίες («Η Διαδικασία», «Καπετάν Μεϊντάνος», «Ελεάτης Ξένος»), στις οποίες ανέπτυξε ένα ιδιαίτερο σκηνοθετικό στιλ το οποίο ταίριαξε με την ξεχωριστή κοσμοθεωρία του για τη γλώσσα και το σινεμά, που καταγράφει στο βιβλίο του «Φορμαλισμός» (εκδ. Αιγόκερως, 1981). Παράλληλα δούλεψε σε ταινίες άλλων, μεταξύ των οποίων και το «Μπαλαμός» (1982) του Σταύρου Τορνέ όπου έκανε το μοντάζ, ενώ εργάστηκε και σε τηλεοπτικές εκπομπές όπως το «Παρασκήνιο» στην ΕΡΤ.
Στο συλλυπητήριο μήνυμά του το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου δηλώνει μεταξύ άλλων:
«Ο Δήμος Θέος υπήρξε ένας πρωτοπόρος και ρηξικέλευθος δημιουργός που το έργο του σημάδεψε τον κινηματογράφο στην Ελλάδα. […] Το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου υποστήριξε σταθερά το έργο του Δήμου Θέου («Κιέριον» 1974, «Καπετάν Μεϊντάνος» 1987, «Ελεάτης Ξένος» 1996) που αναμφίβολα αποτελεί τομή για την ιστορία της κινηματογραφικής τέχνης στην Ελλάδα και ξεπέρασε τα εθνικά όρια. Οι σκέψεις, η μεθοδολογία και το έργο του έχουν καίρια θέση στην πολιτιστική κληρονομιά της χώρας και θα εμπνεύσουν τις επόμενες γενιές κινηματογραφιστών».
Διαβάστε το ολόκληρο εδώ.
