Με focus στο αριστουργηματικό κινηματογραφικό παρελθόν της Ρουμανίας, το οποίο έστρωσε το έδαφος για τη γενιά σκηνοθετών που γράφει ιστορία στο σύγχρονο σινεμά, με γεγονός – σταθμό τον Χρυσό Φοίνικα στον Κριστιάν Μουνγκίου για το «4 Μήνες, 3 Βδομάδες, και 2 Μέρες» (2007), το 59ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης (1-11/11) ξεδιπλώνει τους τίτλους του τμήματος «Ματιές στα Βαλκάνια».
Στο αφιέρωμα «Πριν ξεσπάσει το Κύμα» παρουσιάζονται 8 ταινίες σπουδαίων δημιουργών που επηρέασαν σημαντικά στην εξέλιξη της εθνικής κινηματογραφίας της Ρουμανίας. Συγκεκριμένα θα παρακολουθήσουμε τις ταινίες:
Αναπαράσταση (Λουτσιάν Πιντιλίε, 1969)
Το αιρετικό αυτό φιλμ πρόκειται στην ουσία για μια ταινία μέσα στην ταινία, η οποία καταγγέλλει την κοινωνία του Τσαουσέσκου και ξεσκεπάζει τους τρόπους χειραγώγησης του καθεστώτος. Το φιλμ απαγορεύτηκε, όμως έσπειρε τον καρπό για τις επόμενες γενιές. Πλέον, θεωρείται η σημαντικότερη ρουμάνικη ταινία όλων των εποχών.
Εκατό λέι (Μίρτσεα Σαουκάν, 1973)
Ένα φιλμ που αμφισβητεί το καθεστώς, τόσο μέσα από τον λόγο όσο και με την κινηματογραφική φόρμα που επιλέγει. Με επιρροές από τη νουβέλ βαγκ, ο Σαουκάν προβάλλει τον εσωτερικό κόσμο των ηρώων, εναλλάσσοντας την αντικειμενική με την υποκειμενική πραγματικότητα.
Πρόβα μικροφώνου (Μίρτσεα Ντανιελούκ, 1980)
Με όχημα το cinéma vérité, ο Ντανελιούκ σπάει τις μέχρι τότε αποδεκτές συμβάσεις και βγάζει την κάμερα στον δρόμο. Καταγράφει την Ρουμανία όπως είναι, καυτηριάζει τον γραφειοκρατικό παραλογισμό, την υποκρισία του συστήματος και τον τυχοδιωκτισμό όσων το τροφοδοτούν.
Το Δάκρυ μιας Κοπέλας (Ιωσήφ Ντεμιάν, 1980)
Διασκευή αστυνομικής νουβέλας βασισμένη σε αληθινά γεγονότα. Με στοιχεία ντοκιμαντέρ και μυθοπλασίας, διερευνά ένα έγκλημα που συγκαλύφτηκε, αναδεικνύοντας την επίδραση που έχει η κάμερα στην ανθρώπινη συμπεριφορά.
Τρεις σεκάνς (Αλεξάντρου Τάτος, 1982)
Ταινία που καθόρισε το Νέο Ρουμάνικο Κύμα, με την οποία ο Τάτος μέσα από τρία επεισόδια από τη ζωή ενός κινηματογραφικού συνεργείου, σχολιάζει τη σχέση κινηματογράφου και πραγματικότητας. Πικρό χιούμορ σε ένα φιλμ που αποκαλύπτει τη θλιβερή κομμουνιστική καθημερινότητα της χώρας μέσα από τους αφανείς της Ιστορίας.
Προσανατολισμός (Νταν Πίτσα, 1982)
Αλληγορική σάτιρα στην οποία το προσωπείο της συλλογικότητας καταρρέει και το αληθινό ανθρωποφαγικό πρόσωπο της κοινωνίας ανατέλλει. Φόντο, ένα δάσος το οποίο φιλοξενεί έναν διαγωνισμό προσανατολισμού, με μια ομάδα υπάκουων εργαζόμενων από τη μια πλευρά, κι έναν αντικομφορμιστή νεαρό εργάτη από την άλλη.
Μην Κρέμεστε απ’ το Παράθυρο (Ναέ Καρανφίλ, 1993)
Δημιουργός που βρίσκεται στο μεταίχμιο της παλαιότερης γενιάς και του «νέου κύματος» του ρουμάνικου κινηματογράφου. Με το υπέροχο ντεμπούτο του αναμοχλεύει το πρόσφατο κομμουνιστικό παρελθόν με χιούμορ, ευαισθησία και πολυφωνική αφήγηση.
Γερή μπάζα (Κρίστι Πούιου, 2001)
Η νέα δύναμη του ρουμάνικου σινεμά. Με αυτήν την ταινία ο Πούιου εισάγει τον μινιμαλισμό, χαρακτηριστικό του Νέου Κύματος, ενώ εστιάζει στη μετα-κομμουνιστική εποχή της ελεύθερης επιχειρηματικότητας. Με ρεαλιστική, συχνά νατουραλιστική διάθεση, ο Πούιου είναι γνήσιος εκφραστής του Νέου Ρεύματος, όρου που μπορεί να περιγράφει την εξέλιξη μιας κινηματογραφίας, όμως με συνέπεια και αριστουργηματικούς σταθμούς, κατέκτησε τον κόσμο.
Στο καθαυτό τμήμα «Ματιές στα Βαλκάνια» τώρα συμμετέχουν οι ταινίες:
Άγα (Μίλκο Λάζαροφ)
Βαλκανική ματιά, όχι όμως και βαλκανική γεωγραφία. Ταξιδεύουμε στη Σιβηρία, στον αρκτικό κύκλο. Ένας πατέρας –ιθαγενής, κυνηγός ταράνδων– θυμωμένος με τη κόρη του γιατί εγκατέλειψε τον παραδοσιακό τρόπο ζωής επιχειρεί μετά τον θάνατο της συζύγου του, να συμφιλιωθεί μαζί της. Φιλμ-αναφορά στον Νανούκ του Βορρά του Φλάερτι, με φόντο τον αφιλόξενο αρκτικό κύκλο.
Έχεις τη νύχτα (Ιβάν Σάλατιτς)
Μια νεαρή παραιτείται από τη δουλειά της στην Ιταλία και επιστρέφει στην πατρίδα της, το Μαυροβούνιο. Εκεί, θα έρθει αντιμέτωπη με τη διαφθορά, την ανεργία, κι ένα αίσθημα απόγνωσης και αδιεξόδου στο οποίο βουλιάζει η κοινωνία. Υποβλητικό, αλληγορικό σχόλιο πάνω στο τέλος μιας δυσοίωνης εποχής στην «πίσω αυλή της Ευρώπης», το Έχεις τη νύχτα, είναι η πρώτη ταινία από το Μαυροβούνιο που προβάλλεται στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης.
Οικογένεια Μορομέτε 2 (Στέρε Γκούλεα)
Τριάντα ένα χρόνια μετά την Οικογένεια Μορομέτε (1987), από τις πλέον θρυλικές ταινίες του ρουμάνικου κινηματογράφου, βασισμένη στο ομώνυμο κλασικό λογοτεχνικό έργο του Μαρίν Πρέντα, ο Γκούλεα διασκευάζει τον δεύτερο τόμο του μυθιστορήματος. Ήρωας, ο πνευματώδης και θυμόσοφος χωρικός Ίλιε Μορομέτε, ο οποίος αντιστέκεται στα σαρωτικά κύματα της Ιστορίας, λίγο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο, κι ενώ μαίνεται ο Εμφύλιος μεταξύ των υποστηρικτών του βασιλιά και των Κομμουνιστών. Παγκόσμια πρεμιέρα στη Θεσσαλονίκη.
Το φορτίο (Όγκνιεν Γκλάβονιτς)
Εν μέσω των βομβαρδισμών της Σερβίας από το ΝΑΤΟ το 1999, ένας οδηγός φορτηγού διατάσσεται να μεταφέρει, με άκρα μυστικότητα, ένα άγνωστο φορτίο από το Κόσσοβο στο Βελιγράδι. Βραδυφλεγής ταινία δρόμου, γεμάτη υπαινιγμούς και υποβόσκουσα ένταση – πολιτική και ψυχολογική. Το φιλμ αποτελεί τη μυθοπλαστική εκδοχή του ντοκιμαντέρ του ίδιου σκηνοθέτη Απόρρητο Σχέδιο: Depth Two.
Άγριος Νοέμβρης (Ισμέτ Σιγαρίνα)
Πρίστινα, αρχές της δεκαετίας του ’90. Η γιουγκοσλαβική κυβέρνηση περιστέλλει την αυτονομία του Κοσσόβου και οι αλβανικής καταγωγής πολίτες υφίστανται διώξεις. Ένας χαμηλόβαθμος δημόσιος υπάλληλος, καλείται να επιλέξει αν θα συνθηκολογήσει ή όχι με τις Αρχές, γνωρίζοντας πως και οι δύο επιλογές είναι λάθος. Εξαιρετική ανασύσταση της εποχής και της ψυχολογικής έντασης των αρχών του ’90 στο Κόσσοβο.
«Αδιαφορώ αν καταγραφούμε στην Ιστορία ως βάρβαροι» (Ράντου Ζούντε)
Οι Αρχές του Βουκουρεστίου αναθέτουν σε μια νεαρή σκηνοθέτιδα ένα δημόσιο θέαμα, την αναπαράσταση μιας «ηρωικής στιγμής» της ρουμάνικης ιστορίας κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στην πραγματικότητα, αυτή η «λαμπρή σελίδα» οδήγησε σε μαζική εξόντωση Εβραίων, και η σκηνοθέτις σχεδιάζει κρυφά να μετατρέψει το θέαμα σε καταγγελία. Ξεκαρδιστική, πνευματώδης, πικρή κωμωδία, που κατεδαφίζει απολαυστικά τους συλλογικούς μύθους που θρέφουν τα εθνικά αφηγήματα. Μεγάλο Βραβείο στο Κάρλοβι Βάρι και επίσημη πρόταση της Ρουμανίας για το Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας.
Αλίς Τ. (Ράντου Μουντεάν)
Το πορτραίτο μιας υιοθετημένης 16χρονης κοπέλας –επαναστατημένης, εγωκεντρικής, ανεύθυνης– που μένει έγκυος. Εφηβικό άγχος, γονεϊκή αγάπη, σύγχυση, θραύσματα του κόσμου της ηρωίδας, με τη σεναριακή υπογραφή του Ραζβάν Ραντουλέσκου, στυλοβάτη του Νέου Ρουμάνικου Κύματος. Βραβείο γυναικείας ερμηνείας στο Λοκάρνο.
Lemonade (Ιοάννα Ουρικάρου)
Μια τριαντάχρονη Ρουμάνα μετανάστρια στις ΗΠΑ πασχίζει να λάβει πράσινη κάρτα για να ζήσει το αμερικάνικο όνειρο. Σύντομα, όμως, θα γνωρίσει τη σκοτεινή του όψη: ρατσισμό, καχυποψία, κατάχρηση εξουσίας και σεξουαλική παρενόχληση. Επίκαιρο θέμα, σε παραγωγή του Κριστιάν Μουνγκίου.
Πεταλούδες (Τόλγκα Καρατσελίκ)
Τρία αποξενωμένα αδέλφια πηγαίνουν να βρουν τον πατέρα τους στο χωριό που μεγάλωσαν μετά από τριάντα χρόνια. Γλυκόπικρη κωμωδία δρόμου οικογενειακών σχέσεων με επιρροές από το ανεξάρτητο αμερικάνικο σινεμά. Βραβείο της Επιτροπής στο Φεστιβάλ του Σάντανς.
Σιμπέλ (Σάγλα Ζεντζιρτζί & Γκιγιόμ Ζοβανετί)
Μια μουγκή και περιθωριοποιημένη κοπέλα επικοινωνεί σφυρίζοντας και αγνοεί τα παραδοσιακά ήθη (δεν φορά μαντίλα) της τουρκικής επαρχίας. Με στοιχεία παραμυθιού και λαϊκών θρύλων, η ταινία θίγει τους ρόλους των φύλων και τη γυναικεία χειραφέτηση, ενώ κάνει και μια πλάγια αναφορά στο κουρδικό ζήτημα. Βραβεία οικουμενικής επιτροπής, FIPRESCI και 2ο Βραβείο της Επιτροπής Νέων στο Φεστιβάλ του Λοκάρνο.
Τέλος, το τμήμα περιλαμβάνει στο πρόγραμμά του και μικρού μήκους ταλαντούχων δημιουργών από τα Βαλκάνια. Φέτος θα δούμε τις ταινίες «Φράκτης» (Λεντίτα Ζετσιράι), «Ακίδα» (Γκοραν Στόλεφσκι) και «Χριστουγεννιάτικο Δώρο» (Μπογκντάν Μουρεσάνου).
