Προτάσεις για φιλομαθείς σινεφίλ που ενδιαφέρονται να ξεφυλλίσουν κινηματογραφικές θεωρίες, προσωπικές σινε-αναμνήσεις, αλλά και μυθιστορήματα που ενέπνευσαν ταινίες.
Οι βασικές έννοιες του κινηματογράφου
της Σούζαν Χέιγουορντ (Εκδόσεις Πατάκη)
Η σειρά «Κινηματογραφικές σπουδές» των εκδόσεων Πατάκη, την οποία επιμελείται η γνωστή σκηνοθέτις Εύα Στεφανή, συνεχίζει το σημαντικότατο για την ελληνική κινηματογραφική βιβλιογραφία έργο της, παρουσιάζοντάς μας ένα σύγγραμμα αναφοράς της καθηγήτριας Σούζαν Χέιγουορντ. Η Χέιγουρντ, η οποία έχει εκδώσει πολλές μελέτες πάνω στο γαλλικό σινεμά, αναλύει διεξοδικά περισσότερους από 160 βασικούς κινηματογραφικούς όρους, ιστορικούς, αισθητικούς ή τεχνικούς, όπως η αβανγκάρντ, η σκοποφιλία, η Μαύρη Λίστα, ο κανόνας των 180ο, ο γερμανικός εξπρεσιονισμός και η φεμινιστική θεωρία του κινηματογράφου. Γράφοντας κατανοητά, ακόμα και για τις πλέον περίπλοκες έννοιες, έχει καταστήσει το βιβλίο της, το οποίο πρωτοεκδόθηκε το 1996 κι από τότε ανανεώνεται συνεχώς, ένα χρήσιμο εργαλείο για σινεφίλ και κινηματογραφικούς σπουδαστές, αλλά ακόμα και θεωρητικούς. Η πληρέστατη και κομψή ελληνική έκδοσή του, σε μετάφραση Ρίτας Κολαΐτη και μεταφραστική επιμέλεια Κατερίνας Κακλαμάνη, περιλαμβάνει χρήσιμα ευρετήρια ταινιών και ονομάτων, αλλά και μια λεπτομερέστατη βιβλιογραφία 26 σελίδων!
Θυμάμαι… 32 χρόνια Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης
του Νίκου Γκροσδάνη (Εκδόσεις Επίκεντρο)
Το 1991 ένα ταξίδι ολοκληρωνόταν για το ελληνικό σινεμά στην πόλη που το αγάπησε περισσότερο απ’ όλες. Την Θεσσαλονίκη. Ένα άλλο όμως άρχιζε, καθώς το Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου έδινε τη θέση του στο International Film Festival, το οποίο εγκαινιάστηκε την αμέσως επόμενη χρονιά με στόχο να γίνει η μεγαλύτερη σινε-γιορτή των Βαλκανίων.
Τα 32 χρόνια ζωής του ελληνικού φεστιβάλ, το οποίο ξεκίνησε ως «Εβδομάς Ελληνικού Κινηματογράφου» στις 20/9/1960, αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας της εγχώριας κινηματογραφίας, άμεσα δεμένα με εικόνες, σταρ, βραβεία, χειροκροτήματα, γιουχαϊτά, δηλώσεις, γλέντια, αντεγκλήσεις και κάθε είδους σκάνδαλα. Παρών από την πρώτη στιγμή, ο φανατικός σινεφίλ, δημοσιογράφος και συγγραφέας («Οδός Μεντιτερανέ Παλλάς», «Μυθολογία των ειδώλων») Νίκος Γκροσδάνης καταθέτει σε περισσότερες από 500 σελίδες τις προσωπικές του αναμνήσεις από μια συναρπαστική διαδρομή μέσα στο χρόνο, ξεκινώντας από την Αλίκη και την «Μανταλένα» και φτάνοντας στις εφτά μόλις ταινίες οι οποίες διαγωνίστηκαν το 1991 και την απόφαση της κριτικής επιτροπής να μην απονείμει τα τρία βασικά βραβεία. Ανάμεσά τους μεσολαβούν τα ταραγμένα 60s, όλος ο Νέος Ελληνικός Κινηματογράφος, ο Β΄ Εξώστης, το αισιόδοξο ξεκίνημα των 80s και τα πέτρινα χρόνια που ακολούθησαν. Με στοιχεία, συναίσθημα, υλικό αρχείου, νοσταλγία και αφηγηματικό οίστρο ο Γκροσδάνης τα ζωντανεύει όλα αυτά ώστε «πολλοί από εμάς που ζήσαμε αυτά τα χρόνια να θυμηθούμε τις μέρες και τις νύχτες της κινηματογραφικής Θεσσαλονίκης», όπως γράφει στον πρόλογο ο σκηνοθέτης Παντελής Βούλγαρης, «για τους δε νεώτερους αναγνώστες, κινηματογραφιστές και θεατές να αποτελέσει αυτό το βιβλίο μια μοναδική εμπειρία».
Ο κλέφτης των ποδηλάτων
του Λουίτζι Μπαρτολίνι (Εκδόσεις Μεταίχμιο)
Στον πρόλογο του βιβλίου και πριν ξεκινήσουν οι περιπέτειες του αφηγητή, ενός καλλιτέχνη που πέφτει θύμα κλοπής του ποδηλάτου του στη μεταπολεμική Ρώμη, ο σκηνοθέτης Σωτήρης Γκορίτσας («Βαλκανιζατέr») περιγράφει τη σχέση του που ανέπτυξε από παιδί με την ταινία του Βιτόριο ντε Σίκα, καταλήγοντας πως το μυθιστόρημα του Λουίτζι Μπαρτολίνι στο οποίο βασίστηκε το φιλμ ορόσημο του νεορεαλισμού «διαψεύδει ευτυχώς το κλισέ των κινηματογραφιστών – που ποτέ μου δεν κατάλαβα – ότι δήθεν τα καλά βιβλία δεν γίνονται καλές ταινίες». Ο ντε Σίκα, βέβαια, έχει κάνει μια γενναία και αναμφίβολα σπουδαία σεναριακή προσαρμογή στην ιστορία του Μπαρτολίνι (1892 – 1963), ο οποίος εκτός από διακεκριμένος λογοτέχνης υπήρξε και σπουδαίος εικαστικός. Στον «Κλέφτη των ποδηλάτων» (σε μετάφραση Κούλας Καφετζή) χρησιμοποιεί το εύρημα της κλοπής του πολύτιμου μεταφορικού μέσου ως αφορμή για μια αναζήτηση – περιπλάνηση στις λεωφόρους και τα σοκάκια της Αιώνιας Πόλης, όπου ζει, κυκλοφορεί και συναλλάσσεται μια γοητευτική πινακοθήκη χαρακτήρων, δεμένη με ηθικά διλήμματα και κοινωνικές συμπεριφορές οι οποίες περιγράφουν ολοζώντανα μια ιστορική πραγματικότητα που ξεθωριάζει και μια καινούρια που αναδύεται, αυτή της μεταπολεμικής Ευρώπης.
Οι κώδικες των αμαρτωλών στο γαλλικό φιλμ νουάρ
του Αλέξη Δερμεντζόγλου (Εκδόσεις Ερωδιός)
Το φιλμ νουάρ είναι το πλέον κομψό κινηματογραφικό είδος και στη χώρα μας κανείς δεν έχει αποδείξει πως τα αγαπάει περισσότερο (και το γνωρίζει καλύτερα) από τον Αλέξη Δερμεντζόγλου. Ο βετεράνος και ανατρεπτικός στις προσεγγίσεις του Θεσσαλονικιός κριτικός - με καταγωγή από την Δράμα, όπου και έστησε το γνωστό σε όλους μας φεστιβάλ μικρού μήκους – έχει γράψει μια σειρά μελετών για τις ασπρόμαυρες αστυνομικές ιστορίες της χρυσής χολιγουντιανής εποχής («Στις ομίχλες του νουάρ»), αλλά και για τις σχέσεις του γαλλικού νουάρ με το αμερικανικό («Το πέταγμα του αναπτήρα»), αναλύοντας τις κινηματογραφικές σταθερές, αλλά και τις πολιτικές, κοινωνικές, ιστορικές και φιλοσοφικές διαστάσεις του είδους.
Το ενδιαφέρον στον τρόπο με τον οποίο ο Δερμεντζόγλου αναλύει το φιλμ νουάρ, αλλά και κάθε σώμα ταινιών με το οποίο έχει ασχοληθεί («Ιστορίες από τον αμερικανικό κινηματογράφο»), είναι πως από τη διεισδυτική ματιά του απουσιάζει κάθε είδους ακαδημαϊσμός ή προβλέψιμη, κινηματογραφικά «ορθή» άποψη. Η ματιά του είναι λοξή και αποκαλυπτική, η γραφή του πυρετώδης και οι ιδέες του ρηξικέλευθες, κάτι που επιβεβαιώνουν και οι «Κώδικες των αμαρτωλών». Μια αναλυτική προσέγγιση των κωδίκων του γαλλικού νουάρ, από τη σχέση του με την πολιτική και τον έρωτα μέχρι τη μυθοπλαστική γοητεία του και την ψυχαναλυτική του διάσταση. Υπάρχουν επίσης αναφορές στις ταινίες, ευρωπαϊκές και αμερικανικές τις οποίες επηρέασε, ενώ στο τέλος 65 χαρακτηριστικά φιλμ του είδους παρατίθενται με τα credits τους κι ένα σύντομο σχόλιο εν είδει μικρού λεξικού.
Μυστικές συναντήσεις
του Δημήτρη Αθανίτη (Εκδόσεις Αγγελάκη)
Ξεκινώντας από το ασπρόμαυρο «Αντίο Βερολίνο» του 1994, ο Δημήτρης Αθανίτης συμπληρώνει σύντομα ένα τέταρτο του αιώνα πίσω από την κάμερα, έχοντας υπογράψει μια σειρά από χαμηλότονες, ιδιοσυγκρασιακές ταινίες («Καμιά Συμπάθεια για το Διάβολο», «2000 + 1 Στιγμές», «Η Πόλη των Θαυμάτων», «Invisible»), οι περισσότερες εκ των οποίων αφορούν τη σχέση της Αθήνας, μιας μεγαλούπολης με αμέτρητα πρόσωπα, με τους ανθρώπους της. Ανθρώπους λοιπόν φέρνουν σε πρώτο πλάνο και οι «Μυστικές συναντήσεις», οι οποίες ξεκινούν με την ατάκα του σκηνοθέτη – πρωταγωνιστή στο «Αντίο Βερολίνο»: «Σκέφτομαι πρόσωπα, μόνο πρόσωπα!»
Μέσα από τις σύντομες ή πολυετείς σχέσεις του με 25 διαφορετικά πρόσωπα λοιπόν, ο συγγραφέας – κινηματογραφιστής ξαναζεί μια ζωή που «τελικά δεν είναι παρά μια σειρά από ταξίδια από πρόσωπο σε πρόσωπο». Έτσι, από τον Μπεν Γκαζάρα και τον Θανάση Βέγγο περνάμε στον Λουί Μπουνιουέλ, από εκεί στον Γιώργο Τζιώτζιο, στον Σίμο τον υπαρξιστή, στη Μαργαρίτα Καραπάνου, στον Μιχάλη Κακογιάννη και σελίδα σελίδα καταλήγουμε στην «Ζουζού», την Ζυράννα Ζατέλη. Κάθε στάση αυτού του ταξιδιού έχει και τη δική της ατμόσφαιρα, τα δικά της μυστικά και ένα χαρισματικό πρωταγωνιστή – μια έτοιμη μικρού μήκους γεμάτη από αληθινά περιστατικά και σκηνοθετημένες (με λέξεις) εικόνες.
Το σενάριο
του Ρόμπερτ ΜακΚί (Εκδόσεις Πατάκη)
Στη showbiz, και όχι μόνο, το όνομα του Ρόμπερτ ΜακΚί είναι συνώνυμο με την τεχνική της αφήγησης και τη συγγραφή σεναρίων, θέματα για τα οποία έχει παραδώσει δεκάδες ειδικά σεμινάρια ανά τον κόσμο, γνωστά ως «Story seminars». Ταυτόχρονα, ο ίδιος έχει δουλέψει ως σύμβουλος σε διάφορα χολιγουντιανά στούντιο, αλλά και σε μεγάλες πολυεθνικές εταιρίες (Microsoft, Siemens, Nike), ενώ ανάμεσα στους εκατοντάδες γνωστούς κατά καιρούς μαθητές του φιγουράρουν και 65 κάτοχοι βραβείου Όσκαρ!
Οπαδός των αρχών του Αριστοτέλη και σκεπτικιστής απέναντι στη «θεωρία του δημιουργού», ο 77χρονος συγγραφέας και πρώην καθηγητής πανεπιστημίου αναπτύσσει διεξοδικά τις διηγηματικές θεωρίες του στο «Σενάριο», το διασημότερο βιβλίο του, το οποίο έχει μεταφράσει έξοχα στα ελληνικά ο Αντώνης Καλοκύρης. Με ζωντανή γλώσσα και σαφή, διεξοδικά αναλυμένα παραδείγματα από ταινίες εμβαθύνει στην ουσία, τη δομή, το ύφος και τις βασικές αρχές της σεναριακής συγγραφής, πείθοντάς μας πως «οι ιστορίες είναι εργαλεία ζωής», όπως λέει και στην αρχή του πρώτου κεφαλαίου ο θεωρητικός λογοτεχνίας Κένεθ Μπερκ, και υπάρχουν συγκεκριμένοι κανόνες και μέθοδοι που μπορούν να τις μετατρέψουν σε συναρπαστικό κινηματογραφικό υλικό.
Η επιμέλεια της έκδοσης είναι της Εύας Στεφανή, υπεύθυνης της εξαιρετικής εκδοτικής σειράς «Κινηματογραφικές σπουδές».
