Η τελευταία ταινία της φιλμογραφίας τού πάλαι ποτέ σπουδαίου Αντρέι Βάιντα είναι ένα αδύναμο, δραματικά καταγγελτικό χρονικό με ασυμβίβαστους αγωνιστές και γραφικούς καθεστωτικούς.
Αποχαιρετώντας πέρυσι το μάταιο τούτο κόσμο σε ηλικία 90 ετών και αφού είχε ολοκληρώσει το «Afterimage», ο Αντρέι Βάιντα άφησε πίσω του μια πλούσια φιλμογραφία ταινιών μυθοπλασίας και ντοκιμαντέρ, η οποία –τουλάχιστον μέχρι και τη δεκαετία του ’80– τον τοποθετούσε στην πρώτη γραμμή των σύγχρονων Ευρωπαίων σκηνοθετών. Από εκεί και πέρα ο Πολωνός δημιουργός αποφάσισε να αφήσει στην άκρη τα υπαρξιακά θέματα και τους πολιτικούς υπαινιγμούς, κινηματογραφικά στρατευόμενος ανοιχτά υπέρ της Αλληλεγγύης και κατά του κομουνιστικού καθεστώτος, το οποίο ύστερα από λίγα χρόνια κατέρρευσε «εν μια νυκτί» σε όλη την Ανατολική Ευρώπη.
Mπορεί το πολιτικό πάθος του να του χάρισε έναν Χρυσό Φοίνικα και δύο οσκαρικές υποψηφιότητες, φτώχυνε όμως απογοητευτικά την αλληγορική δύναμη των εικόνων και την αμφισημία των χαρακτήρων του, περιορίζοντάς τον κυρίως σε μια σειρά καταγγελτικών δραμάτων βασισμένων σε ιστορικά γεγονότα, με τελευταία τα «Κατίν» (2007) και «Βαλέσα: Ο Άνθρωπος της Ελπίδας» (2013).
Ακριβώς στην ίδια γραμμή, το «Afterimage» βιογραφεί τον μοντερνιστή ζωγράφο Βλάντισλαβ Στρεμίνσκι, ίσως τον κορυφαίο Πολωνό εικαστικό του προηγούμενου αιώνα κι εμβληματικό θύμα των σταλινικών διώξεων. Τον συναντάμε στο μεταπολεμικό Λοντζ, όταν αρνείται να υποκύψει στις κυβερνητικές εντολές και στο σοσιαλιστικό ρεαλισμό, χάνει τη θέση του καθηγητή στη Σχολή Καλών Τεχνών και σταδιακά αποκλείεται από κάθε δυνατότητα εργασίας για να επιβιώσει. Η ταινία εξιστορεί την υπερήφανη «πτώση» του περιγραφικά, μέσα από την αντιπαράθεση ασυμβίβαστων αγωνιστών και γραφικών καθεστωτικών, όπως σχεδόν σε όλες τις ταινίες του ύστερου Βάιντα.
Οι τόνοι εδώ κρατούνται ευτυχώς χαμηλοί και περιορίζουν τον ιστορικοπολιτικό διδακτισμό, δυστυχώς όμως και το προσωπικό δράμα, το οποίο χτυπά μόνιμα την ίδια νότα και δεν κορυφώνεται αποτελεσματικά. Η σχέση του Στρεμίνσκι με τη σύζυγό του και σπουδαία γλύπτρια Καταρίνα Κόμπρο μένει στο περιθώριο, εκείνη με την κόρη του είναι μονοδιάστατη και ό,τι απομένει δεν είναι παρά η στιλάτη αναπαράσταση της εποχής (με αναφορά και στον «Άνθρωπο Από Μάρμαρο»), που αντανακλά τη σκοτεινή αίσθηση του φόβου και της απογοήτευσης.
Πολωνία. 2016. Διάρκεια: 98΄. Διανομή: WEIRD WAVE.
Περισσότερες πληροφορίες
Afterimage
Στη μεταπολεμική Πολωνία ο μοντερνιστής ζωγράφος Βλάντισλαβ Στρεμίνσκι αρνείται να υποκύψει στις κυβερνητικές εντολές και στο σοσιαλιστικό ρεαλισμό, χάνει τη θέση του καθηγητή στη Σχολή Καλών Τεχνών και σταδιακά αποκλείεται από κάθε δυνατότητα εργασίας για να επιβιώσει.
