Ο τελευταίος σπουδαίος δημιουργός του ανεξάρτητου σινεμά μιλάει για το «Paterson», το πιο πρόσφατο χειροποίητο σινε-κομψοτέχνημά του, την εμμονή του στη λεπτομέρεια, το πάθος του για την ποίηση και την απέχθειά του για την επιθετική λογική των χολιγουντιανών μπλοκμπάστερ.
Επίτηδες επιλέξατε τον Άνταμ Ντράιβερ στον ρόλο ενός οδηγού (driver) λεωφορείου;
Όχι φυσικά. Είναι ένας εξαιρετικός νέος ηθοποιός τον οποίο παρακολουθούσα εδώ και καιρό και μου άρεσε πολύ. Έχει ιδιαίτερο ερμηνευτικό ενδιαφέρον πώς μπορεί να δείχνει ευαίσθητος και τρυφερός, παρότι είναι μεγαλόσωμος και με αδρά χαρακτηριστικά. Μου φάνηκε ιδανικός για τον ρόλο ενός απλού εργαζόμενου ο οποίος θα μπορούσε να γράφει ποιήματα.
Ποιος ήταν ο λόγος που βάλατε απέναντί του, ως σύντροφό του, την Ιρανή Γκολσιφτέχ Φαραχανί;
Αγαπάω αυτήν την πολυπολιτισμικότητα των αμερικανικών προαστίων. Στο Πάτερσον του Νιου Τζέρσι υπάρχει μεγάλη μειονότητα Ασιατών και Αράβων αλλά και Ιταλών και Ιρλανδών. Όλο αυτό που αντιπροσωπεύει ο Ντόναλντ Τραμπ, το super USA, μου φαντάζει απωθητικό.
Ο τρίτος πρωταγωνιστής της ταινίας όμως είναι και ο εντυπωσιακότερος. Πού βρήκατε τον Μάρβιν, το απίθανο σκυλί του ζευγαριού, το οποίο κέρδισε και το Palm Dog στο Φεστιβάλ Κανών;
Είναι 8 ετών και στην πραγματικότητα ονομαζόταν Νέλι. Ήταν άρρωστη και πέθανε λίγο μετά την ολοκλήρωση των γυρισμάτων. Πολύ υπάκουο σκυλί, ενώ οι παράξενοι ήχοι που βγάζει στην ταινία είναι αληθινοί, πραγματικά δικοί της.
Πώς σας ήρθε η ιδέα των Πάτερσον, του ήρωα και της πόλης;
Είμαι θαυμαστής του Γουίλιαμ Κάρλος Γουίλιαμς και του ποιήματός του «Πάτερσον», αν και πιστεύω πως έχει γράψει άλλα ακόμη ωραιότερα. Μου άρεσε ότι ένας άντρας γίνεται μεταφορά για την πόλη και το αντίστροφο και όταν επισκέφθηκα το Πάτερσον, πρέπει να ήταν περίπου πριν από τρεις δεκαετίες, με εντυπωσίασε η ομορφιά του φυσικού τοπίου, ιδιαίτερα των καταρρακτών, δίπλα σε ένα καθαρά αστικό κατασκεύασμα με εργοστάσια, σπίτια και αυτοκίνητα. Μου ήρθε λοιπόν η ιδέα για μια ταινία με ήρωα έναν απλό εργαζόμενο που θα είναι ταυτόχρονα και ποιητής, όχι γνωστός φυσικά, αλλά όλα αυτά τα χρόνια έμεινε απλώς μια ιδέα γραμμένη σε ένα χαρτί. Ώσπου άνοιξα το συρτάρι, διότι είχε έρθει η ώρα της.
Εκτός από τον Γουίλιαμ Κάρλος Γουίλιαμς, ποιοι είναι οι δικοί σας αγαπημένοι ποιητές;
Αυτός και ο Γουάλας Στίβενς έχουν μια οπτική φαντασία, αυτό το imagery, το οποίο με έχει επηρεάσει πολύ ακόμη και κινηματογραφικά. Νιώθω κοντά στη σχολή της Νέας Υόρκης, στον Τζον Ασμπερι και τον Φρανκ Ο’Χάρα, λατρεύω τους καταραμένους Γάλλους του 19ου αιώνα και ειδικά τον Ρεμπό, αλλά ο κορυφαίος για μένα παραμένει πάντα ο Δάντης, ένας κολοσσιαίος στοχαστής με απλή, κοφτερή γλώσσα που μιλούσαν οι άνθρωποι στο δρόμο.
Επιμένετε σε έναν μινιμαλισμό σεναριακό και σκηνοθετικό, ο οποίος μοιάζει όλο και πιο παράταιρος στο σύγχρονο αμερικανικό σινεμά.
Οι ταινίες χωρίς βαρύ, κατασκευασμένο δράμα κι έντονη δράση μού φαίνονται πιο ενδιαφέρουσες, πιο κοντά στην αληθινή ζωή. Ακόμη και σε ένα δράμα χαρακτήρων βλέπεις πολύ συχνά να παρουσιάζονται οι γυναίκες ως αδύναμες και να θυματοποιούνται, η σχέση των εραστών να μετατρέπεται σε πόλεμο και ο ένας να τα βάζει με τον άλλον, αλλά και με τον ίδιο του τον εαυτό.
Αποφεύγετε να βλέπετε χολιγουντιανές ταινίες; Πρόσφατα δηλώσατε πως είστε ενάντιος στη λογική υπερπαραγωγών όπως τα «Star Wars». Πρόσφατα είδα το τελευταίο «Mad Max» και το απόλαυσα πραγματικά, απλώς προσωπικά προτιμώ το σινεμά των λεπτομερειών, των λεπτών αποχρώσεων. Είμαι παρατηρητής των λεπτομερειών από παιδί. Μου άρεσε, θυμάμαι, να κοιτάζω τη γραμμή που σχηματίζουν τα μυρμήγκια όπως κινούνται στη γη για πολλή ώρα. Τώρα, ως γεροροκάς και κάπως αναχρονιστικός στα μυαλά, δεν μπορώ να δεχτώ την επιθετική λογική του μάρκετινγκ αυτών των φιλμ. Γνωρίζω τον Νταρθ Βέιντερ και τον R2D2, ξέρω την πλοκή των «Star Wars», αλλά χωρίς λογικά επιχειρήματα, καθαρά συναισθηματικά, αρνούμαι πεισματικά να υποκύψω στην παντοδυναμία τους.
Ένα άλλο κινηματογραφικό χαρακτηριστικό σας είναι η εμμονή στην επανάληψη.
Μου αρέσει πράγματι πολύ. Στη μουσική, την ποίηση, την τέχνη γενικά, όπως και στη φύση. Με γοητεύουν τα fractals, η έλικα του DNA και τα ανθρώπινα κύτταρα, όλα τους έχουν το στοιχείο της επανάληψης. Όπως η μουσική του Μπαχ ή οι ζωγραφιές του Γουόρχολ. Έτσι και στην ταινία βλέπουμε να εκτυλίσσεται μια καθημερινότητα ρουτίνας, η οποία όμως κάθε καινούργια ημέρα έχει και κάτι –έστω ελάχιστα– διαφορετικό.
Το «Paterson» θυμίζει κινηματογραφικό χαϊκού. Υπάρχει μια προσέγγιση ανατολίτικης, ζεν φιλοσοφίας, υπάρχει μινιμαλιστική ποίηση, στο τέλος εμφανίζεται σε καταλυτικό ρόλο κι ένας Γιαπωνέζος…
Δεν ήταν εξαρχής σχεδιασμένη αυτή η σκηνή προς το φινάλε. Αλλά η συγκεκριμένη τοποθεσία με τους καταρράκτες στο φόντο μου θύμισε την Ιαπωνία και κατόπιν τον Μασατόσι Ναγκάσε, με τον οποίο είχαμε συνεργαστεί στο «Mystery Train» όταν ήταν 19 χρόνων. Έγραψα τη σκηνή αποκλειστικά γι’ αυτόν και είχε πλάκα το ότι δεν μπορούσε να προφέρει καλά το «r» και το «l». Έβαλα λοιπόν να συστηθεί ως meteorologist, κάτι που έκανε ώρες να μάθει να το λέει σωστά.
Εκτός από τη σκηνοθεσία και το σενάριο, εδώ υπογράφετε και τη μουσική μιας ταινία σας για πρώτη φορά μετά τις «Διακοπές Διαρκείας».
Αν κι έχω χρησιμοποιήσει πολλά είδη μουσικής στις ταινίες μου, από κλασική μέχρι αιθιοπική και Wu Tang Clan, δεν είχα χρησιμοποιήσει ηλεκτρονική μουσική, την οποία λατρεύω. Οι συνεργάτες μου στον ήχο είχαν ηχογραφήσει διάφορα πράγματα στο σινθεσάιζερ, σε ambient στιλ και χωρίς καμιά αίσθηση συνέχειας ή ενότητας, τα οποία επεξεργάστηκα, έβαλα κυρίως ηλεκτρική κιθάρα και μαζί με τον Κάρτερ [σ.σ.: Λόγκαν] ολοκληρώσαμε το σάουντρακ.
Πώς βλέπετε όλες τις αλλαγές που συντελούνται στον κινηματογραφικό χώρο; Από την ψηφιακή εικόνα μέχρι τις νέες τακτικές της διανομής ή την παρουσία του Netflix;
Το «Paterson» είναι η δεύτερη ταινία μου με ψηφιακή κάμερα. Προσπαθώ κάθε φορά να προσαρμοστώ σε κάτι καινούργιο χωρίς να το απορρίπτω. Δεν είμαι τεχνοφοβικός, αλλά μου αρέσουν πολλές από τις τελετουργίες, τα ήθη και τα έθιμα ας πούμε του παρελθόντος και συνέχεια αναρωτιέμαι αν αυτό είναι άραγε δείγμα κομφορμισμού. Πολλά τα βλέπω ως αναγκαία κακά. η κρυπτοβουδιστική πλευρά μου μου λέει να μη χάσω όλη την ενέργειά μου πολεμώντας τα.
Περισσότερες πληροφορίες
Paterson
Η καθημερινή ρουτίνα του οδηγού λεωφορείου Πάτερσον στο Πάτερσον του Νιου Τζέρσι, ο οποίος μετά τη δουλειά επιστρέφει στη γυναίκα του Λόρα και στον σκύλο του Μάρβιν, ενώ τις ελεύθερες ώρες του γράφει ποιήματα.
