Ο Ρώσος σκηνοθέτης μιλά για τον θαρραλέο και φεστιβαλικά πολυβραβευμένο «Ηλίθιό» του, τη σύγχρονη ρωσική πραγματικότητα και την εργατική τάξη της χώρας του.
Να υποθέσω ότι σκοπός της ταινίας σου ήταν να αποκαλύψεις τη σκοτεινή πλευρά μιας υπερδύναμης;
Η ταινία μου δεν μιλάει μόνο για τη χώρα μου. Απλώς χρησιμοποιώ ως σκηνικό τη Ρωσία και αφηγούμαι τα προβλήματά της γιατί μένω εδώ. Αν έμενα στο Μεξικό, πιθανότατα θα έκανα μια ταινία για τα προβλήματα που συναντούν οι άνθρωποι εκεί. Αυτό που με απασχολεί είναι ότι η ολιγαρχία στη Ρωσία (πιστεύω, και στον υπόλοιπο κόσμο) συμπεριφέρεται στις κατώτερες τάξεις λες και βρισκόμαστε στον Μεσαίωνα.
Τόσο από το περιεχόμενο όσο και από τον τίτλο, η ταινία σου φαίνεται να έχει επιρροές από τον «Ηλίθιο» του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι.
Δεν θα έλεγα ότι έχουν άμεση σχέση, παρότι υπάρχουν αναφορές. Στο βιβλίο οι ήρωες του Ντοστογιέφσκι καθοδηγούνται από τις απόψεις του συγγραφέα για την ιδεατή κοινωνία και ηθική. Υπάρχει κάποιου είδους διδακτισμός. Ας μην ξεχνάμε ότι ο Ντοστογιέφσκι ήταν ένας βαθιά θρησκευόμενος άνθρωπος. Στην ταινία μου, από την άλλη, προσπαθώ να δώσω ένα κοινωνικό ντοκουμέντο των καιρών μας, να αποκαλύψω ένα κομμάτι της αλήθειας στην οποία ενυπάρχει η ελπίδα.
Οι τρεις τελευταίες ταινίες σου έχουν να κάνουν με τον κοινωνικό ρεαλισμό. Είσαι ταγμένος στο συγκεκριμένο είδος;
Κάνω ένα «σινεμά του δημιουργού», με το οποίο προσεγγίζω κοινωνικά προβλήματα που υπάρχουν εδώ και αιώνες. Την ίδια στιγμή, κάνω και εμπορικές δουλειές – τώρα, για παράδειγμα, γυρίζω μια τρισδιάστατη ταινία που εκτυλίσσεται στο Διάστημα… Στις προσωπικές μου ταινίες δεν μου αρέσει να κάνω συμβιβασμούς. Κατά την άποψή μου, όλες οι ταινίες που προβάλλονται μαζικά στις αίθουσες αποτελούν δημιουργικούς συμβιβασμούς που επιδιώκουν το κέρδος.
Το κομουνιστικό παρελθόν της χώρας σου βρίσκεται στο φόντο της ταινίας, σαν ένα φάντασμα που την κυνηγά.
Ένα από τα θέματα που θίγει η ταινία είναι ότι χρησιμοποιούμε ακόμη σχολεία, σπίτια, γέφυρες, δρόμους και σταθμούς που χτίστηκαν στην περίοδο της ΕΣΣΔ. Τώρα, το γιατί έχουν φτιαχτεί ελάχιστες υποδομές στην καπιταλιστική περίοδο της χώρας είναι κάτι για το οποίο πρέπει να ρωτήσεις την ντόπια ολιγαρχία.
Έχετε μια πολύ τραχιά απεικόνιση της ρωσικής εργατικής τάξης, και ειδικότερα του εξαθλιωμένου, ανενεργού οικονομικά κομματιού της. Υπάρχει ελπίδα γι’ αυτούς τους ανθρώπους; Διότι το φινάλε δεν είναι τόσο αισιόδοξο.
Δυστυχώς, ελάχιστοι έχουν καταλάβει ότι στην ταινία υπάρχουν τρία κοινωνικά επίπεδα. Οι πλούσιοι που έχουν την εξουσία και δύο κομμάτια εργατικής τάξης: εκείνο που προσπαθεί να φτιάξει μια κανονική ζωή κάτω από δύσκολες συνθήκες (σαν την οικογένεια του πρωταγωνιστή Ντίμα) και το άλλο, που ζει με τα κατώτερα ένστικτά του. Δεν λέω ότι όποιος είναι φτωχός στη Ρωσία είναι μπεκρής, ναρκομανής και εθισμένος στη βία. Το ερώτημα είναι, λοιπόν, αν θα πρέπει ή όχι να τους δώσουμε μια δεύτερη ευκαιρία.
Και ποια είναι η απάντηση σε αυτό το ερώτημα;
Αν δεν δείξουμε ευσπλαχνία στους αδύναμους αυτού του κόσμου, τότε δεν βλέπω κανένα νόημα στην ανθρώπινη ύπαρξη. Το μόνο που έχει κάποια σημασία είναι η αλληλεγγύη απέναντι στους συνανθρώπους μας.
Περισσότερες πληροφορίες
Ο Ηλίθιος
Ο Ντίμα είναι ένας τίμιος και ιδεαλιστής υδραυλικός, ο οποίος επιθεωρώντας τη διαρροή μιας πολυώροφης πολυκατοικίας αντιλαμβάνεται πως αυτή είναι έτοιμη να γκρεμιστεί. Προσπαθεί επειγόντως να ειδοποιήσει τη δήμαρχο και τις αρχές, αλλά συναντά μια διεφθαρμένη γραφειοκρατία στρέφεται εναντίον του.
