Ο Τούρκος κορυφαίος δημιουργός μιλάει στον Χρήστο Μήτση για την τσεχοφική «Χειμερία Νάρκη» του, το ψυχολογικό δράμα που του χάρισε τον Χρυσό Φοίνικα στο τελευταίο Φεστιβάλ Κανών.
Γιατί επιλέξατε ως φυσικό ντεκόρ το τόσο γραφικό Γκέρεμε της Καππαδοκίας;
Η ιστορία εξελίσσεται το χειμώνα και δεν ήθελα το ξενοδοχείο που διατηρεί ο ήρωας να βρίσκεται δίπλα στη θάλασσα. Το Γκέρεμε είναι μια πολύ τουριστική περιοχή κι ένα εξαιρετικό τοπίο, αλλά δεν το επέλεξα επειδή μπορεί να μου προσφέρει όμορφες εικόνες. Οι ταινίες μου έχουν προσεγμένη αισθητική, όμως το να κινηματογραφείς ωραία πλάνα σε ένα γραφικό τοπίο μου φαίνεται τεμπέλικο ως επιλογή. Προτιμώ τις ωραίες εικόνες οι οποίες βγαίνουν από ένα άσχημο ντεκόρ, κάτι που είναι πιο δύσκολο. Ή, για να είμαι πιο ακριβής, προτιμώ τις ενδιαφέρουσες εικόνες, εκείνες που ξεπερνούν την επιφανειακή ομορφιά ή ασχήμια του περιβάλλοντος, της επιφάνειας και προχωρούν βαθύτερα από το αυτονόητο. Οι όμορφες εικόνες δεν φτιάχνουν και όμορφες ταινίες…
Το σενάριο της ταινίας, από τους διαλόγους μέχρι κάποια σημεία της πλοκής, είναι βασισμένο σε έργα του Άντον Τσέχοφ, ο οποίος σας είχε εμπνεύσει και στο «Κάποτε στην Ανατολία».
Είναι ένας λογοτέχνης που μου αρέσει πολύ και το άρωμά του απλώνεται σε όλες τις ταινίες μου. Δεν έχει κάποιο θέμα στο οποίο επανέρχεται. γράφει για τη ζωή γενικά, πράγμα που μου ταιριάζει απόλυτα ως έκφραση. Από εκεί και πέρα, μπορεί να βρει κάποιος στην ταινία και άλλες επιρροές, από τον Τολστόι μέχρι τον Βολτέρο, ακόμη και ατόφιες φράσεις διαφόρων συγγραφέων, όπως του Σαίξπηρ. Κάτι που μου φαίνεται λογικό να ακούγεται από τα χείλη ηθοποιών, όπως είναι ο πρωταγωνιστής.
Εσείς πώς καθοδηγείτε τους ηθοποιούς σας;
Συνήθως γυρίζω πολλές φορές το κάθε πλάνο, κυρίως διότι ποτέ δεν ξέρεις ποια λήψη θα σου βγει. Είναι ένα άλυτο κινηματογραφικό μυστήριο αυτό. Έπειτα διότι δοκιμάζω διάφορα πράγματα, ανάμεσα στα οποία και υποδείξεις των ηθοποιών. Συζητώ μαζί τους στις πρόβες και στο γύρισμα και δοκιμάζω ό,τι μου φαίνεται ενδιαφέρον. Από τη μία τους εξαντλώ, λοιπόν, και από την άλλη τους αφήνω μεγάλο περιθώριο ελευθερίας.
Η «Χειμερία Νάρκη» του τίτλου πού αναφέρεται; Έχει να κάνει με την τουρκική κοινωνία και με τη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα γενικότερα;
Αφορά περισσότερο τους διανοούμενους και όλους όσοι κοιτάζουν τη ζωή από απόσταση. Ο βασικός ήρωας του φιλμ ζει στον κόσμο του Σαίξπηρ και όχι σε αυτόν της τουρκικής καθημερινότητας. Έχει πολλά στοιχεία δικά μου αλλά και φίλων μου, μιας τάξης που νομίζω πως πρέπει να πλησιάσει πιο πολύ την αληθινή ζωή και να απομακρυνθεί από εκείνη των βιβλίων.
Νιώθετε πως κι εσείς ζείτε σε έναν τέτοιο κόσμο; Μιλήσατε νωρίτερα για τις λογοτεχνικές αναφορές σας.
Δεν θα ήθελα ποτέ να φτάσω στο σημείο να διαπιστώσω πως η ζωή είναι… αλλού. Είμαι όμως καλλιτέχνης και αναγκαστικά η διαδρομή της ζωής μου περνά μέσα από τα βιβλία, το σινεμά, τη μουσική… Νομίζω πως οι περισσότερες επιρροές μου προέρχονται από τη λογοτεχνία, ένα χώρο στον ποίο καταφεύγω για να βρω ιδέες και δραματουργικές λύσεις, ίσως διότι νιώθω πως στο οπτικό επίπεδο είμαι αυτάρκης, ενώ σε εκείνο του σεναρίου νιώθω ανασφαλής. Δεν είμαι οπαδός της πιστής διασκευής ενός μυθιστορήματος ή διηγήματος, διότι το σινεμά έχει διαφορετική δομή και άλλους κώδικες αφήγησης μιας ιστορίας, η εκκίνησή μου όμως είναι σχεδόν πάντα λογοτεχνική.
Είναι η τρίτη ταινία στη σειρά της οποίας το σενάριο υπογράφετε μαζί με τη σύζυγό σας (Εμπρού Τσεϊλάν). Πώς δουλεύει αυτή η συνεργασία; Σαν μια διαρκής πάλη. Αμφισβητεί σχεδόν κάθε ιδέα μου και αυτό με κάνει να τη σκέφτομαι διπλά και να την ελέγχω βασανιστικά προτού την κρατήσω και πάω παρακάτω. Το ίδιο κάνω κι εγώ με τις δικές της και νομίζω πως αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος. Έχει χτιστεί εμπιστοσύνη μεταξύ μας, δεν υπάρχει ανταγωνισμός και κάθε αμφισβήτηση και συζήτηση είναι προς το καλό του σεναρίου.
Ποιανού οι ιδέες επικρατούν συνήθως;
Τις μισές φορές οι δικές της. Ελπίζω να μη μάθει ότι το είπα αυτό, διότι νομίζει πως είναι πολλές παραπάνω…
Περισσότερες πληροφορίες
Χειμερία Νάρκη
Πρώην ηθοποιός και εύπορος κληρονόμος, ο Αϊντίν ζει με τη νεαρή σύζυγό του και την πρόσφατα διαζευγμένη αδελφή του, διευθύνοντας έναν κομψό ξενώνα στην Καππαδοκία. Όταν ένα μικρό αγόρι ρίξει μια πέτρα στο παράθυρο του τζιπ του, μια σειρά γεγονότων θα τον φέρουν αντιμέτωπο με την αληθινή ζωή και τους ανθρώπους της.
