Η μικρή κατοικία λειτουργεί ως πεδίο αντίστασης στη "χρηματοοικονομοποίηση” της στέγης. Σε μια εποχή όπου η κατοικία έχει μετατραπεί σε επενδυτικό προϊόν και η στεγαστική επισφάλεια έχει εκτοξευτεί στα ύψη, το "ελάχιστο" αναδεικνύεται ως ριζοσπαστική πρόταση που αποδεσμεύει το δικαίωμα στην κατοικία από τους μηχανισμούς κερδοσκοπίας. Επανατοποθετεί το ερώτημα από το "πόσο μπορώ να πληρώσω;" στο "τι χρειάζομαι πραγματικά για να ζήσω αξιοπρεπώς;".
Δεύτερον, μέσω της μικρής κατοικίας δίνεται μια απάντηση σε επείγοντα ανθρωπιστικά ζητήματα, όπως τις προσφυγικές ροές, ή τη συρρίκνωση των πόλεων. Εδώ η αρχιτεκτονική καλείται να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της: όχι πια ως δημιουργός μνημειωδών έργων, αλλά ως μέσο κοινωνικής δικαιοσύνης και άμεσης ανταπόκρισης σε ανθρώπινες ανάγκες.
Τρίτον, η μικρή κατοικία, επικαιροποιεί οικολογικά και αλληλέγγυα πρότυπα. Η μείωση του δομημένου αποτυπώματος, η έμφαση στη συλλογικότητα έναντι του ατομικισμού, και η συμμετοχική διαδικασία σχεδιασμού αποτελούν πολιτικές πράξεις που αμφισβητούν τον κυρίαρχο τρόπο παραγωγής και κατανάλωσης του χώρου. Η μικρή κατοικία γίνεται έτσι εργαστήριο για έναν διαφορετικό τρόπο ζωής, λιτότερο, συλλογικότερο, δημοκρατικότερο.
Τέσσερα πρόσφατα έργα στην Αθήνα αποδεικνύουν πως η διατήρηση της κλίμακας δεν είναι συμβιβασμός με την ανάπτυξη, αλλά συνειδητή άρνηση σε έναν τρόπο δόμησης που αλλοιώνει το αστικό προφίλ των γειτονιών.
Theo Poulakos Studio: Two Homes Under One Roof
Στον Κολωνό, το Theo Poulakos Studio σε συνεργασία με τον Manos Botsaris μετέτρεψε μια κατοικία του 1930 σε δύο ανεξάρτητες κατοικίες κάτω από μία στέγη. Το χρυσό βραβείο στα GRAIL Awards 2026 δεν ήρθε για τη νοσταλγική διατήρηση, αλλά για την οργάνωση ενός σύνθετου συστήματος κατοίκησης που σέβεται τη δομική μνήμη χωρίς να τη μουσειοποιεί.
Το κεντρικό σχεδιαστικό κίνημα είναι μια νέα σκάλα από σκυρόδεμα στην πίσω αυλή, στοιχείο που επαναπροσδιορίζει την κυκλοφορία και διασφαλίζει την ιδιωτικότητα μεταξύ των δύο κατοικιών. Δεν είναι αρχιτεκτονική παρέμβαση ως θέαμα, αλλά ως λύση: πώς μπορεί ένα παλιό σπίτι να στεγάσει δύο οικογένειες χωρίς να χάσει την ταυτότητα του;
Architectural Bureau 11: Kouloura House
Στο Παλαιό Φάληρο, το Architectural Bureau 11 επενδύει σε μια εγκαταλελειμμένη κατοικία της δεκαετίας του 1950 με έναν διάτρητο κεραμικό μανδύα από κλωστρά(Πρόκειται για μια τεχνική κατασκευής κεραμικών στοιχείων όψης). Η Anna Delgiado, επικεφαλής του γραφείου, αντλεί έμπνευση από τον αθηναϊκό μοντερνισμό: τα κλωστρά (νήματα), ως στοιχεία σκίασης και αερισμού, ήταν το κατεξοχήν εργαλείο μιας "λαϊκής μοντερνικότητας" που προσάρμοζε τη διεθνώς εδραιωμένη αισθητική του μοντερνισμού στο μεσογειακό κλίμα.
Η νέα διάτρητη πρόσοψη δημιουργεί έναν ενδιάμεσο χώρο, ένα κατώφλι που αναδιαβαθμίζει τη σχέση μέσα-έξω. Πίσω από αυτό το φίλτρο, το παλιό σπίτι παραμένει ανέπαφο: ξύλινες γρίλιες, μεταλλικά πορτόνια, μωσαϊκά δάπεδα, σκιερές αυλές. Μόνο το τετράγωνο παράθυρο της κουζίνας παραμένει ορατό κάδρο του έξω στο μέσα. Μια μπλε γραμμή χωρίζει τις εσωτερικές τοιχοποιίες σε δύο διακριτά τμήματα, μια αναφορά στη μοντερνιστική οριζοντιότητα και το De Stijl.
Το project θέτει τα κλωστρά ως πρόδρομα βιοκλιματικά εργαλεία, φορείς ιστορικής συνέχειας και μνήμης, αλλά και ριζοσπαστικής αναδιάταξης. "Το Σπίτι στη Σκιά του", όπως το ονομάζουν οι αρχιτέκτονες, κρύβεται πίσω από τον ίδιο του τον χαρακτήρα, ντυμένο με αυτό που ήταν για να επιβιώσει σε αυτό που γίνεται. Είναι ένα landmark που θέτει ερωτήματα για τη σχέση σύγχρονου-μοντέρνου, ιδιωτικού-δημόσιου, και για την ερωτική σχέση της αρχιτεκτονικής με τον χρόνο.
314 Architecture Studio: Les Lumières à la Champagne — Γλυφάδα
Το Les Lumières à la Champagne είναι ένα έργο-ερώτηση: τι αλλάζει όταν ένας αρχιτέκτονας που σήμερα κάνει φαραωνικά μεγέθη, κάποτε έβλεπε ποιητική αξία σε 104 τετραγωνικά; Το 314 Architecture Studio ανακαινίζει το 2018 μια μονοκατοικία της δεκαετίας του 1960 στη Γλυφάδα, μετατρέποντάς τη σε αρχιτεκτονικό γραφείο.
Ο στόχος ήταν να δημιουργηθεί έντονη αντίθεση ανάμεσα στην παραδοσιακή γοητεία της υφιστάμενης κατασκευής και το σύγχρονο σχέδιο. Εξωτερικά και εσωτερικά, οι τοίχοι καλύπτονται με άψογο λευκό χρώμα λαδιού για να ανακλούν το φως. LED ταινίες τοποθετούνται στρατηγικά ακολουθώντας τις αρχιτεκτονικές γραμμές του εσωτερικού, δίνοντας βαθμιαία φωτισμό. Ασημένιες κουρτίνες και ρομαντικά σύγχρονα στοιχεία συνδυάζονται με ελληνικές παραδοσιακές αποχρώσεις.
Το project είναι σημαντικό όχι γιατί είναι εξαιρετικό, αλλά γιατί δείχνει τι χάνεται όταν το μέγεθος γίνεται ο πελάτης. Είναι η απόδειξη πως ένας αρχιτέκτονας μπορεί να δει αξία στην κλίμακα του "μικρού" — και πως αυτή η αξία δε χρειάζεται να επεκταθεί σε 300 ή 500 τετραγωνικά για να αποδειχθεί. Η ερώτηση παραμένει: έχει κλίμακα το όνειρο;
Urban Loft, ThetaTris architecture
Φωτογραφίες: Γιώργος Σφακιανάκης | www.gsfak.com
Το μικρό αυτό στούντιο βρίσκεται στο δώμα μιας τυπικής αθηναϊκής πολυκατοικίας του 1970 στην Καλλιθέα και έχει εμβαδόν 37μ2,. Ο εσωτερικός χώρος συνδέεται με μια ευρύχωρη ταράτσα με πέργκολα και θέα σε όλη την πόλη, συνολικής επιφάνειας 80μ2,. Ζητούμενο του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού ήταν η μετατροπή του μικρού αυτού loft σε ένα μοντέλο έξυπνης αστικής διαβίωσης, βελτιστοποιώντας το διαθέσιμο χώρο εσωτερικά και εξωτερικά και συνδυάζοντας άνεση και λειτουργικότητα.
Στην αρχική της διαρρύθμιση, η κατοικία χωριζόταν σε τρεις ιδιαίτερα μικρούς χώρους: ένα χωλ καθαίρεση όλων των εσωτερικών τοίχων εξαλείφθηκαν όλα τα συμπαγή όρια και δημιουργήθηκε ένας ενιαίος ανοιχτός χώρος, διαμπερής με περισσότερο φως. Το καθιστικό τοποθετήθηκε κεντρικά ως βασικό στοιχείο καθημερινής εστίασης. Η κουζίνα και ο χώρος φαγητού με το μεγάλο γωνιακό παράθυρο και πανοραμική θέα σε όλη την Αθήνα βρίσκονται στη μία άκρη της κατοικίας ενώ ο χώρος ύπνου, με τον κρυφό αποθηκευτικό χώρο κάτω από το στρώμα, στην άλλη.
Το καθιστικό που περιλαμβάνει και ένα γραφείο, απαραίτητο πλέον στη σύγχρονη εργασιακή πραγματικότητα, διαχωρίζεται διακριτικά από την κουζίνα με τη βοήθεια ενός γυάλινου σταθερού διαχωριστικού με μαύρο μεταλλικό σκελετό, επιτρέποντας έτσι στο φυσικό φως να διαχέεται ανεμπόδιστα σε όλο το χώρο. Ένα συρόμενο περσιδωτό ξύλινο "παράθυρο”, που θυμίζει ελληνικό παραδοσιακό παντζούρι, "κρύβει” το κρεβάτι και χρησιμοποιείται για την επίτευξη μιας ευελιξίας στην ιδιωτικότητα του χώρου. Η χρήση των διαχωριστικών στοιχείων έχει ως σκοπό να τονιστεί η συνέχεια μέσα από την οπτική συνένωση των χώρων προσφέροντας διάφορα επίπεδα ιδιωτικότητας, ενώ ταυτόχρονα προστίθεται μια σημαντική πινελιά στην όλη αισθητική της κατοικίας.
Οι εργονομικές λύσεις εξοικονόμησης χώρου σε συνδυασμό με τις γυάλινες επιφάνειες που επιτρέπουν στο φως να διεισδύσει παντού, συμβάλλουν στην αίσθηση ευρυχωρίας, ενώ οι λευκές επιφάνειες των τοίχων αντανακλούν το φως και αναδεικνύουν τις δρύινες αποχρώσεις του ξύλου.
Ακολούθησε το Αθηνόραμα στο Facebook, Tik Tok και το Instagram.
Διαβάστε Επίσης
Διαβάστε Επίσης
