Είκοσι πέντε χρόνια μετά τον πρωτοποριακό σχεδιασμό των τρόλεϊ της Αθήνας από τον Γιάννη Τσεκλένη, τα χαρακτηριστικά μωβ-κίτρινα οχήματα —που ο ίδιος ονειρευόταν να γίνουν το αγαπημένο "παιχνίδι" των παιδιών, όπως τα κόκκινα λεωφορεία του Λονδίνου— βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο μιας ιστορικής στροφής. Τον Δεκέμβριο του 2025 ξεκίνησε η σταδιακή κατάργηση του δικτύου τρόλεϊ της πρωτεύουσας και η αντικατάστασή του από ηλεκτρικά λεωφορεία με μπαταρίες.
Η κληρονομιά του Γιάννη Τσεκλένη, που μετέτρεψε τα μέσα μεταφοράς σε κινούμενα έργα τέχνης, γεμίζοντας τη γκρίζα πόλη με το μπλε της θάλασσας, το τιρκουάζ του ουρανού και το κίτρινο του αθηναϊκού ήλιου, μας υπενθυμίζει ότι η αστική κινητικότητα δεν αποτελεί μόνο λειτουργική ανάγκη. Είναι και μια ευκαιρία για πολιτιστική έκφραση και διαμόρφωση οπτικής ταυτότητας, με αισθητική ευθύνη απέναντι στη συλλογική μνήμη των Αθηναίων.
Η συνάντηση με τον μεγάλο Έλληνα σχεδιαστή
Η πρώτη μου γνωριμία με τον μακαρίτη —αλλά πλέον αθάνατο— Έλληνα σχεδιαστή, όχι μόνο μόδας, Γιάννη Τσεκλένη, έγινε το 2019, μετά την ημερίδα ΕΣΩ, τον κορυφαίο θεσμό προβολής του σχεδιασμού και της αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα. Είχε προηγηθεί μια εξαιρετική ομιλία του στη Στέγη Ωνάση και η συγκινητική του βράβευση από τον Θεοδόση Τάσιο, τον διακεκριμένο Έλληνα ακαδημαϊκό, πολιτικό μηχανικό, αρθρογράφο και συγγραφέα.
Ξεκινώντας από μια ανάθεση για τον σχεδιασμό στολών του ΟΣΕ, ο Τσεκλένης ανέλαβε σταδιακά να μεταμορφώσει την καθημερινή εικόνα της πόλης μέσα από ένα φιλόδοξο πρόγραμμα αισθητικής αναβάθμισης. Στην ίδια συνάντηση, θέλοντας να αιτιολογήσει την ενασχόλησή του με άλλους τομείς του σχεδιασμού πέρα από τη μόδα, μου είπε χαρακτηριστικά: "Από τη στιγμή που ξέρεις να σκιτσάρεις με ένα μολύβι και ένα χαρτί, μπορείς να φτιάξεις τα πάντα — από ρούχα μέχρι λεωφορεία".
Εκείνη την περίοδο είχε ήδη εγκαταλείψει τη μόδα, όμως οι στολές παρέμεναν μεγάλο του πάθος. Όπως μου εξομολογήθηκε, δεν είχε μπει σε τρένο από τα παιδικά του χρόνια και η εικόνα που αντίκρισε στη διαδρομή Αθήνα–Λιβαδειά ήταν απογοητευτική. Έκρινε, λοιπόν, πως η εικόνα των τρένων έπρεπε να αλλάξει άμεσα.
Η αρχική ανάθεση των στολών τον οδήγησε να προτείνει έναν ολοκληρωμένο εσωτερικό σχεδιασμό για τα τρένα. Έτσι, το 1998, του ανατέθηκε ο σχεδιασμός 17 τύπων βαγονιών του ΟΣΕ, συμπεριλαμβανομένων των εσωτερικών χώρων, των υφασμάτων, των δαπέδων και των κουρτινών. Τα InterCity που σχεδίασε περιλάμβαναν ηλεκτρικές, μηχανικές και ντίζελ μηχανές, καθώς και ένα καινοτόμο δωμάτιο–παιδικό σταθμό από foam και έντονα χρώματα. Ήταν, επίσης, τα πρώτα τρένα στην Ελλάδα που διέθεταν WC για ΑμεΑ σε κάθε βαγόνι.
Τα χρωματιστά τρόλεϊ του ΗΛΠΑΠ
Στη συνέχεια, ο Τσεκλένης κλήθηκε να σχεδιάσει τα νέα τρόλεϊ του ΗΛΠΑΠ. Η επιλογή του συνδυασμού μωβ και κίτρινου, ο σχεδιασμός των εσωτερικών χώρων, καθώς και το λογότυπο με τα χρωματιστά γράμματα, εντάσσονταν σε ένα ευρύτερο όραμα. Η ιδέα του ήταν το λογότυπο του ΗΛΠΑΠ να θυμίζει γράμματα Lego, ώστε να το αγαπήσουν τα παιδιά. Ονειρευόταν τα παιδιά να παίζουν με μινιατούρες τρόλεϊ, όπως τα αγγλικά παιδιά με τα κόκκινα λεωφορεία του Λονδίνου.
Όταν, αργότερα, η ΕΘΕΛ του ανέθεσε τον σχεδιασμό των αστικών λεωφορείων, συνειδητοποίησε πως είχε στα χέρια του μια μοναδική ευκαιρία: να γεμίσει τη γκρίζα Αθήνα με χρώμα. Η επιλογή των χρωμάτων ήταν συμβολική και βαθιά ριζωμένη στην ελληνική ταυτότητα: μπλε για τη θάλασσα, τιρκουάζ για τον ουρανό, κίτρινο για τον αθηναϊκό ήλιο και το ελληνικό λευκό.
Το 2000 σχεδίασε και τα λεωφορεία φυσικού αερίου με τις χαρακτηριστικές χρωματιστές "μπάλες", οι οποίες δεν ήταν παρά μια υπερμεγέθυνση του μορίου της χλωροφύλλης κατά τη φωτοσύνθεση. Το μοτίβο ξεκινούσε από υποκίτρινες και υποκαφέ αποχρώσεις και, με την έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία, μετατρεπόταν σε πράσινο.
Η διαχρονικότητα του έργου του οραματιστή Τσεκλένη
Είκοσι χρόνια αργότερα, τα λεωφορεία του Τσεκλένη εξακολουθούν να κυκλοφορούν στους δρόμους της Αθήνας, αποτελώντας αναπόσπαστο κομμάτι της οπτικής ταυτότητας της πόλης. Ο ίδιος παρατηρούσε με ικανοποίηση ότι, στις τηλεοπτικές ειδήσεις, ανεξάρτητα από το θέμα, συχνά περνούσε στο πλάνο ένα από τα "παιδιά" του —έτσι αποκαλούσε ακόμη και τα τρόλεϊ— λειτουργώντας ως χρωματικό ντεκόρ.
Η φιλοσοφία του ήταν απλή: αφού δεν μπορούσε να βάλει χρώμα στους τοίχους της πόλης, το έβαλε στα οχήματα. Το έργο του Γιάννη Τσεκλένη στα μέσα μεταφοράς της Αθήνας αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς μια στοχευμένη παρέμβαση στην καθημερινότητα μπορεί να προσδώσει χαρακτήρα και ζωντάνια σε μια ολόκληρη πόλη, αποδεικνύοντας ότι ο σχεδιασμός δεν είναι απλώς αισθητική, αλλά και βαθιά κοινωνική πράξη.
Ακολούθησε το Αθηνόραμα στο Facebook και το Instagram.
Διαβάστε Επίσης
