© ΚΟΘ
Δύο ακόμη εντυπωσιακές συναυλίες προσέφερε η Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης στην "Αίθουσα Τελετών" του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, επιβεβαιώνοντας το υψηλότατο της επίπεδο, το ενδιαφέρον των προγραμμάτων της, αλλά και την αξιοπρόσεκτη ώσμωση με τον Βρετανό μόνιμο αρχιμουσικό της Λήο ΜακΦωλ. Όχι τυχαία στις αρχές Μαΐου οι μουσικοί του συνόλου αποφάσισαν ουσιαστικά ομόφωνα (με 101 στις 102 ψήφους!) την ανανέωση της θητείας του για μία ακόμη τριετία.
Οι συμπράξεις τους αποτελούν απόδειξη του ότι η ΚΟΘ δεν παίζει καλά μόνο με μετακαλούμενους αρχιμουσικούς (κάτι που αποτέλεσε παλαιότερα την αχίλλειο πτέρνα της αθηναϊκής ομολόγου της), ενώ λειτουργούν συμπληρωματικά στην πρωτοφανή εξωστρέφεια και δημιουργικότητα που χαρακτηρίζει την ανάληψη της καλλιτεχνικής διεύθυνσης από τον Σίμο Παπάνα. Μια εξωστρέφεια, η οποία δεν περιορίζεται μόνο σε δυναμικές συνεργασίες με θεσμούς και προσωπικότητες της μουσικής στα γειτονικά Βαλκάνια, αλλά έχει επιτρέψει έγκυρη παρουσία σε μείζονες ευρωπαϊκές πολιτιστικές μητροπόλεις (Βιέννη, Αμβούργο).
Στις 8/5 η ΚΟΘ παρουσίασε ένα πρόγραμμα με τον τίτλο "Θάλασσα και Εξερευνητές", στο οποίο ακούσθηκαν 3 από τις ομορφότερες και σημαντικότερες συνθέσεις βρετανικής μουσικής (μαζί με το ομότιτλο συμφωνικό ποίημα του Μπριτζ) με θέμα τη θάλασσα.
Η βραδιά άνοιξε με μιαν εξαιρετική -αν και ίσως εξόχως "συμφωνική"- εκτέλεση των άκρως απαιτητικών "Τεσσάρων θαλασσινών ιντερλουδίων από την όπερα "Πήτερ Γκράιμς”" του Μπρίττεν. Σ’αυτήν την ορχηστρική σουίτα που ο Άγγλος συνθέτης διέπλασε από τα τέσσερα ιντερλούδια που χρησιμεύουν ως μεταβάσεις μεταξύ των σκηνών της όπερας, ο λυρισμός και η ποιητικότητα της γραφής είναι συνδεδεμένες με μία κινηματογραφικής λογικής αφήγηση. Την αρκετά δραματική ερμηνεία οριοθέτησε η μεγάλη ποιότητα, η διαύγεια και οι εκλεπτύνσεις ήχου των εγχόρδων (βιολιά, βιόλες!), αλλά και οι φερέγγυες παρεμβάσεις των πνευστών (ποιητικά ξύλινα, σταθερά χάλκινα), οι οποίες επέτρεπαν τη γλαφυρότατη απόδοση των ατμοσφαιρών, των διαθέσεων αλλά και του ψυχισμού των χαρακτήρων του έργου, που αντανακλά η ανήσυχη μουσική. Εξίσου κομβικά απέβησαν, όμως, και το επαρκές ρυθμικό σφρίγος (ιδίως στο φινάλε) και ο καλός έλεγχος των δυναμικών στις κορυφώσεις.
Στη συνέχεια προσφέρθηκαν οι "Θαλασσινές εικόνες" του Έλγκαρ, ένας από τους μείζονες κύκλους έντεχνων τραγουδιών στην ιστορία της μουσικής, και σίγουρα ο κορυφαίος της βρετανικής μουσικής, που παραμένει εν πολλοίς άγνωστος στη χώρα μας. Στις πέντε υπέροχες μινιατούρες (μελοποιήσεις ποιημάτων άνισης αξίας) είναι κυρίαρχη η έννοια του διαχωρισμού, με τη θαλάσσια ακτογραμμή να μετατρέπεται στο όριο μεταξύ ρουτίνας και απόδρασης, παρελθόντος και μέλλοντος, ζωής και θανάτου. Ο κύκλος διέπεται από μία διάχυτη μελαγχολία, την οποία καλείται να μεταδώσει τόσο η φωνή όσο και η ορχήστρα. Παρά την έλλειψη ενός πιο σκούρου ηχοχρώματος κοντράλτο που θα δικαίωνε ιδανικά τις σκοτεινές ατμόσφαιρες του έργου, το πολυτελές, θερμό τίμπρο της Ουγγαρέζας μεσοφώνου Ντοροττύας Λανγκ και η καθαρή άρθρωση του αδόμενου λόγου οριοθέτησαν μία λίαν πειστική ερμηνεία, με αποκορύφωμα το τρίτο τραγούδι στο οποίο αποδόθηκε άρτια το θρησκευτικό συναίσθημα και η επισημότητα της γραφής. Η για μία ακόμη φορά εξαιρετικά φροντισμένη ορχηστρική συνοδεία, ιδίως σε επίπεδο εγχόρδων (εκμαυλιστικά βιολιά!), χρωματίσθηκε από μερικά εκπληκτικά σόλι, όπως πχ αυτά του κλαρινέτου του Καραγκούνη στο δεύτερο και το τέταρτο τραγούδι, όπου έλαμψαν εξίσου αυτά φλάουτου του Όθωνα Γκόγκα, βιολοντσέλου του Σαΐτη και πρώτου βιολιού του Σουσάμογλου, ή ακόμη της άρπας (Γίμα).
Ταιριαστό φινάλε στο πρόγραμμα αποτέλεσε η εξαίσια 7η Συμφωνία ("της Ανταρκτικής") του Βων Ουίλλιαμς (στην πρώτη -;- της ίσως ελληνική παρουσίαση). Η συμφωνία γράφτηκε αντλώντας θέματα από μουσική του συνθέτη για την κινηματογραφική ταινία "Ο Σκοτ της Ανταρκτικής" (1948), που αφηγήθηκε την τραγική απόπειρα Άγγλων εξερευνητών υπό τον καπετάνιο Σκοτ να φθάσουν πρώτοι στο Νότιο Πόλο το 1912. Η μουσική συνδυάζει τη μεγαλοπρέπεια των τοπίων και την καθηλωτική παγωμένη ερημιά της Ανταρκτικής με τον ηρωισμό των εξερευνητών, μεταφέροντας πληθώρα συναισθημάτων που προκαλούσε η σχετική ιστορία.
Στα δύο ακραία μέρη, που συμβολίζουν την πάλη του ανθρώπου με τη φύση, ξεχωρίζει μια στοιχειωτική, απόκοσμη μελωδία (που ερμήνευσε -ανεπίληπτα- από τον εξώστη της αίθουσας η υψίφωνος Χρύσα Μαλιαμάνη) με το θρηνητικό τραγούδι των σειρήνων (που απέδωσε καλά το γυναικείο φωνητικό σύνολο "Voci Contra Tempo" σε διδασκαλία Σοφίας Γιολδάση). Την υποβλητική ενορχήστρωση (που περιλαμβάνει πιάνο, τσελέστα και όργανο) και την περιπετειώδη δραματουργία του έργου, από τις στιγμές της καταλλαγής/σιωπής μέχρι αυτές της υποδόριας πλην διαρκώς σωρευόμενης έντασης, φώτισε επιτυχημένα και με ευπρόσδεκτη περιγραφική και αφηγηματική ευφράδεια η μουσική διεύθυνση του ΜακΦωλ. Η ορχήστρα έπαιξε με εγρήγορση στις επικές μεγαλόπρεπες κορυφώσεις (έξοχα τρομπόνια και τρομπέτες, αλλά και κρουστά), αναδεικνύοντας όμως επιτυχημένα και τις πολλές λυρικές/υποβλητικές ατμόσφαιρες μέσω των σόλι των κορυφαίων των χάλκινων (η τρομπέτα του Δημ. Γκόγκα στο σκέρτσο) και των ξύλινων (Καραγκούνης, Καλπαξίδης), αλλά και αυτών των εγχόρδων (Σουσάμογλου, Σαΐτης) στο ρομαντικό ιντερμέτζο.
Μία από κάθε άποψη ερεθιστική όσο και πολύτιμη συναυλιακή εμπειρία, από τις πολλές που χάρισε φέτος η ΚΟΘ!
Σχεδόν τρεις μήνες νωρίτερα (13/2), ο ΜακΦωλ διηύθυνε στην ίδια αίθουσα ένα ακόμη θαυμάσιο, αν και πιο ετερόκλητο πρόγραμμα, με τίτλο "1945", στο οποίο γειτνίασαν τρία έργα που γράφτηκαν τη συγκεκριμένη χρονιά, λίγο πριν το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Αρχικά ακούσθηκαν οι περίφημες "Μεταμορφώσεις" του Ρίχαρντ Στράους, μία σπουδή για 23 έγχορδα, με την οποία ο Γερμανός συνθέτης εξέφρασε, με αφορμή την καταστροφή από βομβαρδισμούς της Όπερας της Βιέννης, το θρήνο του για το τραγικό τέλος ενός ολόκληρου κόσμου, και ουσιαστικά για την καταστροφή του γερμανικού πολιτισμού.
Δεν θα μπορούσε κανείς να φανταστεί ιδανικότερα έγχορδα από αυτά της ΚΟΘ (τα μακράν καλύτερα της χώρας) για την απόδοση του συγκεκριμένου έργου, στο οποίο τα βασικά και διαρκώς μετεξελισσόμενα μελωδικά θέματα εισάγονται από τους κορυφαίους της κάθε υποομάδας υπό την καθοδήγηση του τόσο φίνου βιολιού του εξάρχοντα Αντώνη Σουσάμογλου. Για ακόμη μια φορά η καλλιέργεια του ήχου, η μεγάλη πλαστικότητα της φραστικής και η ποιότητα του συντονισμού των θεσσαλονικιώτικων εγχόρδων (που -πλην βιολοντσέλων- έπαιξαν όρθια) εξασφάλισαν ένα άριστο αποτέλεσμα, όσο κι αν τα αρκετά γρήγορα τέμπι του αρχιμουσικού επέτρεψαν ίσως την προβολή περισσότερο της υποβόσκουσας έντασης παρά της υποβλητικής διάστασης της μουσικής. Μία μάλλον σύγχρονη ανάγνωση του έργου που πήρε αποστάσεις από την εστίαση στη συναισθηματική φόρτιση και οδύνη του, αφήνοντας να φανούν και οι λιγοστές νησίδες φωτός και ελπίδας.
Ακολούθησε το μοναδικό και ημιτελές "Κοντσέρτο για βιόλα" που συνέθεσε ο Μπάρτοκ κατά παραγγελία του διάσημου Σκωτσέζου βιολίστα Ουίλλιαμ Πρίμροουζ. Ο πρόωρος θάνατος του συνθέτη οδήγησε στην ολοκλήρωση της ιδιότυπα λυρικής και εξαιρετικά απαιτητικής για τον σολίστα σύνθεσης (που ακούγεται σπανιότατα στη χώρα μας) από το φίλο του Τίμπορ Σέρλυ, ενώ ακολούθησαν κι άλλες απόπειρες αποκατάστασης (όπως αυτή του Έρντελυ). Εν προκειμένω η Θεσσαλονίκη είχε την τύχη να ακούσει το έργο στη νέα αποκατεστημένη εκδοχή του, στην οποία προχώρησε το 2017 ο μουσικός ερευνητής και δάσκαλος βιολιού και βιόλας Μίκλος Ράκος (με τη βοήθεια της αριθμητικής ακολουθίας Φιμπονάτσι), και μάλιστα με σολίστ τον διαπρεπή Ούγγρο βιολίστα Μάτε Συτς.
Η ερμηνεία υπήρξε από κάθε άποψη συναρπαστική λόγω του μεγάλου, ζεστού, άψογης ορθοτονίας ήχου της βιόλας και του πρωτοφανούς ακρίβειας, ευελιξίας και αφηγηματικής ευφράδειας παιξίματος του Συτς, που εκτυλίχθηκε σχεδόν απνευστί, με αξιοζήλευτο λεγκάτο κατά τα 23 περίπου λεπτά που διαρκεί η νέα εκδοχή. Έντονη εντύπωση προκάλεσε το πόσο εύγλωττα αποτυπωνόταν συνεχώς στις εκφράσεις του προσώπου και του σώματος του παγκοσμίου κλάσεως σολίστ (πρώην κορυφαίου μεταξύ 2011-2018 στις βιόλες της Φιλαρμονικής του Βερολίνου) η ξεκάθαρη αγάπη του για το έργο. Ιδιαίτερα ευχαρίστησε και η διακριτική πλην συχνά ποιητική συνοδεία της ΚΟΘ, που βασίσθηκε στο σπάνιας ηχητικής διαφάνειας ιστό των εγχόρδων, τους κατά τόπους ακριβέστατους και καλλιεπείς σχολιασμούς/δευτερολογίες των πνευστών και των τυμπάνων (πχ στην καντέντσα του πρώτου μέρους), ενώ επιτυχημένα αποδόθηκαν οι φολκλορικές ουγγρικές μελωδίες του τρίτου. Στις έντονες επευφημίες του κοινού ο Συτς αντιχάρισε την αργή "Loure" από την 3η Παρτίτα για σόλο βιολί του Γ.Σ. Μπαχ (σε μεταγραφή για βιόλα), αληθινή επίδειξη γραμμής και συναισθηματικών αποχρώσεων!
Η βραδιά ολοκληρώθηκε με την ημίωρης διάρκειας ορχηστρική σουίτα που ο Στραβίνσκυ άντλησε από το μυθικό μπαλέτο του "Το πουλί της φωτιάς", και δη την τελευταία που επεξεργάσθηκε το 1945, στα χρόνια της νεοκλασικιστικής του στροφής. Την ενδιάμεση εκδοχή του 1919 είχε, παρεμπιπτόντως, ερμηνεύσει πέρσι η ΚΟΘ σε συναυλία υπό τον Ζαν-Κλωντ Καζαντεσύ.
Αυτή του 1945 αποτελεί μια κάπως "υβριδική" εκδοχή, παρά την ευδιάκριτα περισσότερο συμφωνική επεξεργασία (για μικρότερο ορχηστρικό κλιμάκιο) της αρχικής μουσικής του χοροδράματος (1910), που αποτέλεσε την πρώτη συνεργασία του συνθέτη με τα περίφημα "Ρωσικά μπαλέτα" του Ντιάγκιλεφ.
Χωρίς να αμελεί τη χορευτική διάσταση της πολύχρωμης παρτιτούρας, ο ΜακΦωλ φώτισε γλαφυρά την ευρηματικά πλούσια ενορχήστρωση της, με τις σαφείς επιρροές ενός Ρίμσκυ-Κόρσακοφ, που είναι διάστικτη από τολμηρές αρμονίες και πολύπλοκα ρυθμικά σχήματα (δείγματα αιχμηρής, πρώιμα μοντερνιστικής γραφής). Η καλή στάθμιση των κλιμακώσεων της δυναμικής επέτρεψε να αποδοθούν με ακρίβεια και νεύρο οι έντονα δραματικές, πυρετώδεις μουσικές σελίδες (όπως ο "Δαιμονικός χορός" ή ο "Τελικός ύμνος"), παρότι η ώσμωση του ήχου των χάλκινων (και ειδικότερα των κόρνων) στο συνολικό ορχηστρικό ήχο δεν υπήρξε πάντοτε ιδανική. Θαυμάσια προβλήθηκαν το μυστήριο και οι υποβλητικές ατμόσφαιρες του έργου με τα κυρίαρχα οριενταλίζοντα στοιχεία, που είναι ομοίως κομβικά για να χρωματισθεί η αφήγηση. Εδώ καθοριστικό ρόλο έπαιξε η συνδρομή των ξύλινων του συνόλου, όπως του εκπληκτικού όμποε του Καλπαξίδη (σε έξοχο διάλογο με το αραχνοΰφαντου ήχου βιολί του Σουσάμογλου στο χορευτικό ντουέτο ή το φαγκότο του Πολίτη στο "Νανούρισμα"), του φλάουτου του Όθωνα Γκόγκα αλλά και του κόρνου του Ελευθεριάδη, της άρπας της Γίμα ή ακόμη του πιάνου της Λιακοπούλου.
Κεντρική Φωτογραφία: Η Ουγγαρέζα μεσόφωνος Ντοροττύα Λανγκ και ο Βρετανός αρχιμουσικός Λήο ΜακΦωλ επευφημούνται από το κοινό της "Αίθουσας Τελετών του ΑΠΘ" μετά το πέρας της εκτέλεσης του κύκλου τραγουδιών "Θαλασσινές εικόνες" του Έλγκαρ στο πλαίσιο τακτικής συναυλίας της ΚΟΘ (8/5) © ΚΟΘ
Διαβάστε Επίσης
