World Human Forum / Stephan Talneau
Με αφορμή την 6η Διεθνή Συνάντηση του ALPHA MISSION – ΔELOS, μια πρωτοβουλία του World Human Forum, η βιολονίστρια Diana Tishchenko και ο δεξιοτέχνης της πολίτικης λύρας Σωκράτης Σινόπουλος συναντιούνται στη Δήλο για την περφόρμανς "Η 5η εποχή/ The 5th Season", μια μουσική εμπειρία όπου η φύση, οι ήχοι του τοπίου και η ανθρώπινη παρουσία γίνονται μέρος της ίδιας σύνθεσης.
Η φετινή διοργάνωση, που πραγματοποιήθηκε στις 16 και 17 Μαΐου με θέμα "The Pulse of Life: Re-connecting Personal to Planetary Health", έφερε κοντά επιστήμονες, καλλιτέχνες και διανοητές από διαφορετικά πεδία, με στόχο να διερευνήσουν τις αόρατες συνδέσεις ανάμεσα στην ανθρώπινη ευημερία και την υγεία του πλανήτη.
Η μουσική δεν λειτούργησε ως συνοδευτικό στοιχείο, αλλά ως ένας ακόμη τρόπος να μιλήσει κανείς για τη φύση, την οικολογική συνείδηση και την ανάγκη επανασύνδεσης με τον κόσμο γύρω μας. Οι δύο μουσικοί έχουν ήδη συνδεθεί με το ιδιαίτερο αυτό πλαίσιο μέσα από προηγούμενες δράσεις που συμμετείχαν παρέα, όπως το The Uncertain Four Seasons το 2022, στο πλαίσιο του AMD.
Λίγες ημέρες μετά την εμφάνισή τους στο αρχαίο θέατρο της Δήλου, μιλούν για τη σχέση τέχνης και φύσης, αλλά και για το πώς ένας τόπος φορτισμένος με τόση ιστορία μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο ακούς, αισθάνεσαι και ερμηνεύεις τη μουσική.
Μπορεί η μουσική σήμερα να λειτουργήσει ως μορφή οικολογικής συνείδησης ή ακόμη και ως εργαλείο ευαισθητοποίησης απέναντι στην κλιματική κρίση;
Νταϊάνα: "Απολύτως. Από τη δική μου οπτική ως καλλιτέχνιδα, η μουσική μπορεί να αφυπνίσει την ανθρώπινη ευαισθησία με πολύ βαθύ τρόπο. Για μένα, η μουσική ξεκινά πολύ πριν μπούμε σε μια αίθουσα συναυλιών. Υπάρχει στον άνεμο, στον ρυθμό της θάλασσας, στον ήχο των φύλλων που κινούνται στα δέντρα, ακόμη και στην ίδια τη σιωπή. Η φύση περιέχει ήδη μια ατελείωτη συμφωνία, εμείς, ως μουσικοί, απλώς προσπαθούμε να την ακούσουμε πιο προσεκτικά και να τη μεταφράσουμε σε ανθρώπινο συναίσθημα".
Σωκράτης: "Ο ανθρώπινος πολιτισμός γεννήθηκε και εξελίχθηκε μέσα από τη σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον του. Και οι τέχνες δημιουργήθηκαν αρχικά για να περιγράψουν αυτή ακριβώς τη σχέση. Η μουσική, ανασύροντας αυτές τις αρχαϊκές ανθρώπινες μνήμες, μας υπενθυμίζει πόσο σημαντική είναι μια υγιής σχέση με το περιβάλλον μας. Συνεπώς, ναι, η μουσική μπορεί να μας ευαισθητοποιήσει απέναντι στην κλιματική κρίση, ακόμη και ασυνείδητα".
Αν η μουσική μπορούσε να μεταφέρει ένα μόνο μήνυμα για την κλιματική κρίση, ποιο θα ήταν αυτό;
Νταϊάνα: "Νομίζω πως έχουμε ξεχάσει πόσο βαθιά συνδεδεμένοι είμαστε με τη φύση. Συμπεριφερόμαστε συχνά σαν να είμαστε κάτι ξεχωριστό από αυτήν, ενώ στην πραγματικότητα αποτελούμε μέρος του ίδιου ζωντανού οργανισμού. Το μήνυμά μου θα ήταν απλό: περισσότερη αγάπη, περισσότερη επίγνωση, περισσότερη ανθρωπιά. Ο φόβος και η επιθετικότητα απομακρύνουν τους ανθρώπους· η ομορφιά, η ενσυναίσθηση και η τέχνη μπορούν να τους φέρουν ξανά κοντά".
Σωκράτης: "Ο άνθρωπος είναι ικανός και για το μεγαλύτερο κακό και για το μεγαλύτερο καλό. Από τη μία μπορεί να πολεμήσει, να σκοτώσει, να καταστρέψει το φυσικό του περιβάλλον, από την άλλη όμως μπορεί να δημιουργήσει αριστουργήματα επιστήμης, τέχνης και πολιτισμού. Η μουσική μάς υπενθυμίζει αυτή τη δημιουργική πλευρά του ανθρώπου. Τελικά, το ενδιαφέρον μας για την κλιματική κρίση δεν εξαντλείται στην προστασία του περιβάλλοντος, αλλά επεκτείνεται στο μέλλον του ανθρώπου και όσων μπορεί να δημιουργήσει".
Το The 5th Season επιχειρεί να εντάξει στη μουσική τους ήχους της φύσης. Για έναν μουσικό αυτό λειτουργεί ως περισπασμός ή ως έμπνευση;
Νταϊάνα: "Για μένα είναι σίγουρα ένας εμπλουτισμός. Πολλοί συνθέτες έχουν αντλήσει έμπνευση από τη φύση και το βρίσκω βαθιά συγκινητικό. Θυμάμαι να ερμηνεύω το De la Terre της Κάγια Σααριάχο στη Στοκχόλμη — ένα έργο που δημιουργεί μια σχεδόν σωματική αίσθηση της Γης στην πιο αρχέγονη μορφή της. Ή τη Sonata Mount Ida του Φαζίλ Σάι, όπου το κελάηδισμα των πουλιών περνά μέσα από το βιολί. Αυτά τα έργα μάς θυμίζουν ότι η μουσική δεν ήταν ποτέ πραγματικά διαχωρισμένη από τον φυσικό κόσμο".
Σωκράτης: "Μπορεί να λειτουργήσει και με τους δύο τρόπους. Αν προσπαθήσεις να εκτελέσεις ένα κομμάτι απόλυτα προσχεδιασμένα, κάθε εξωτερικός ήχος μπορεί να γίνει περισπασμός. Αν όμως είσαι ανοιχτός στον αυτοσχεδιασμό, τότε οι ήχοι της φύσης μπορούν να γίνουν οργανικό μέρος της μουσικής. Προσωπικά, αυτή η κατεύθυνση με ενδιαφέρει πάρα πολύ, γιατί η μουσική που κάνω έχει έντονο το αυτοσχεδιαστικό στοιχείο".
Τι σημαίνει για εσάς να παίζετε στη Δήλο, έναν τόπο με τόσο ισχυρό ιστορικό και συμβολικό φορτίο; Και πώς διαφέρει αυτή η εμπειρία από μια κλασική αίθουσα συναυλιών;
Νταϊάνα: "Η Δήλος μοιάζει σχεδόν έξω από τον χρόνο. Όταν παίζεις εκεί, δεν νιώθεις αποκομμένος από την ιστορία, τη φύση ή ακόμη και το ίδιο το σύμπαν. Υπάρχει κάτι βαθιά πνευματικό σε αυτό το μέρος, σαν οι ίδιες οι πέτρες να κουβαλούν μνήμη και ενέργεια. Επίσης το κοινό αποτελεί μέρος της ίδιας της παράστασης. Η παρουσία του διαμορφώνει τη συναισθηματική ατμόσφαιρα μέσα από την ενέργεια και την προσοχή του. Και εδώ, ανάμεσα σε στοχαστές, επιστήμονες, καλλιτέχνες και οραματιστές, νιώθεις ότι αυτή η ανταλλαγή γίνεται πολύ βαθύτερη από μια παραδοσιακή συναυλιακή εμπειρία. Πάντα με ενδιέφερε να βγάζω τη μουσική έξω από την παραδοσιακή αίθουσα συναυλιών και πέρα από τα αμιγώς ακαδημαϊκά πλαίσια. Στο τέλος, αυτό που όλοι αναζητούμε είναι μια αληθινή ανθρώπινη σύνδεση. Σε έναν τόπο όπως η Δήλος, όλα μοιάζουν πιο ανθρώπινα, πιο εκτεθειμένα, πιο αληθινά".
Σωκράτης: "Το ζητούμενο για έναν μουσικό είναι να συνδεθεί τόσο με τους ανθρώπους όσο και με τον χώρο που τον περιβάλλει. Και αυτή η σύνδεση είναι πάντοτε αμφίδρομη. Η Δήλος, με όλο το ιστορικό και συμβολικό της βάρος, σε βοηθά να επικοινωνήσεις με μια συλλογική ανθρώπινη μνήμη — με τους ήχους της, τη σιωπή της, το φως και το σκοτάδι της. Ένας τέτοιος χώρος διαφέρει ριζικά από μια συμβατική αίθουσα συναυλιών. Οι αίθουσες συναυλιών έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε να μην παρεμβαίνουν στο ίδιο το δρώμενο. Εδώ όμως ο χώρος συμμετέχει ενεργά. Γίνεται μέρος της εμπειρίας και δημιουργεί μια ουσιαστική αλληλεπίδραση ανάμεσα στον μουσικό, τον ακροατή και το ίδιο το περιβάλλον".
Ο τίτλος της περφόρμανς είναι The 5th Season. Πώς θα ορίζατε αυτή την "πέμπτη εποχή";
Νταϊάνα: "Είναι περισσότερο μια κατάσταση του νου. Μια στιγμή όπου οι άνθρωποι γίνονται πιο ανοιχτοί, πιο ενωμένοι και ίσως λίγο πιο γενναίοι συναισθηματικά. Ένας χώρος όπου επιτρέπουμε στον εαυτό μας να νιώσει πιο βαθιά και να επανασυνδεθεί με όσα έχουν πραγματικά σημασία. Κατά κάποιον τρόπο, αντιπροσωπεύει έναν μετασχηματισμό συνείδησης. Σήμερα οι άνθρωποι ζουν μέσα σε άγχος, ταχύτητα και συναισθηματική υπερφόρτωση. Η μουσική έχει τη δύναμη να επιβραδύνει τον εσωτερικό μας ρυθμό και να μας επανασυνδέσει με τον εαυτό μας. Μπορεί να δημιουργήσει μια συλλογική ανάσα — έναν κοινό συναισθηματικό παλμό ανάμεσα στους ανθρώπους. Και ίσως αυτό να είναι ακριβώς ό,τι χρειάζεται σήμερα η ανθρωπότητα".
Σωκράτης: "Αυτή η πέμπτη εποχή είναι το μέλλον μας. Από εμάς εξαρτάται πώς θα την ορίσουμε. Εύχομαι να καταφέρουμε να παραιτηθούμε από την ματαιοδοξία μας και να συμφιλιώσουμε τις ανθρώπινες φιλοδοξίες μας με έναν βιώσιμο πλανήτη".
Τι είναι αυτό που σας κάνει να επιστρέφετε σε αυτό το πλαίσιο;
Νταϊάνα: "Αυτές οι συναντήσεις έφεραν στη ζωή μου πολύ ουσιαστικές γνωριμίες και φιλίες. Αυτό που βρίσκω ιδιαίτερα εμπνευσμένο είναι ο διάλογος ανάμεσα σε εντελώς διαφορετικούς κόσμους — τη μουσική, την επιστήμη, τη φιλοσοφία, την εξερεύνηση του διαστήματος. Μέσα από αυτές τις συζητήσεις έχω μάθει τόσα πολλά για την αεροναυτική, το διάστημα και το μέλλον της ανθρωπότητας από μερικούς από τους σημαντικότερους επιστήμονες του κόσμου. Ταυτόχρονα, μου υπενθυμίζει πόσο σημαντική είναι η τέχνη μέσα σε αυτές τις συζητήσεις. Η επιστήμη διευρύνει την κατανόησή μας για το σύμπαν, αλλά η τέχνη μάς βοηθά να επεξεργαστούμε συναισθηματικά τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος μέσα σε αυτό το σύμπαν".
Σωκράτης: "Ως άνθρωπος, υποστηρίζω ένθερμα τις δράσεις του ALPHA MISSION – ΔELOS που σχετίζονται με το περιβάλλον και τον άνθρωπο. Ως μουσικός, συμμετέχω σε αυτές τις δράσεις για να υπενθυμίζω διαρκώς — πρώτα στον εαυτό μου και έπειτα στους άλλους — ότι, για να παραμείνουμε άνθρωποι, πρέπει να σεβαστούμε τη φύση".
Περισσότερα για τον θεσμό και το πρόγραμμα μπορείτε να δείτε: εδώ
Διαβάστε Επίσης
