Νίκος Σπανάτης: Η φωνή του κόντρα τενόρου δεν είναι μουσειακό έκθεμα καταδικασμένο να παραμένει κλειδωμένο σε μια συγκεκριμένη εποχή

Τη Μεγάλη Τετάρτη συμμετέχετε στη διπλή παράσταση της συναυλίας "Sacri Respiri" στην Αγγλικανική Εκκλησία του Αγίου Παύλου. Μπορείτε να μας πείτε για τη συναυλία αυτή;

Στη συναυλία της Μεγάλης Τετάρτης με τίτλο "Sacri Respiri” στην Αγγλικανική Εκκλησία του Αγίου Παύλου, θα έχω τη χαρά να συμπράξω μουσικά με το εξαίρετο κουαρτέτο σαξοφώνων S.T.A.B., εμβαθύνοντας μυσταγωγικά στο Θείο δράμα. Μέσα στην υποβλητική και νεογοτθική ατμόσφαιρα της Αγγλικανικής Εκκλησίας του Αγίου Παύλου, οι Ημέρες των Παθών συναντούν τον πνευματικό μουσικό κόσμο του Johann Sebastian Bach, του Antonio Vivaldi, του Giovanni Battista Pergolesi και του σύγχρονου Ιταλού συνθέτη Marco Rosano, σε μια μυστηριακή συναυλία αφιερωμένη στο Χριστιανικό Θρήνο και την θλιμμένη φιγούρα της Παναγίας κατά τη Σταύρωση του Υιού της, του Θεανθρώπου. Αποτελεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον το ηχητικό σύμπαν του κουαρτέτου σαξοφώνων "S.T.A.B. Sax Quartet", όπου η χάλκινη και ξύλινη χροιά τους με τον βαθύ ήχο του κόντρα μπάσου, αγκαλιάζουν θελκτικά την ιδιότυπη φωνή του κόντρα τενόρου, δημιουργώντας μια τελετουργική, συγκινητική και συνάμα μεταρσιωτική ατμόσφαιρα. Η θρησκευτική μουσική μού δημιουργεί, ως ερμηνευτή, το νόημα της πνευματικότητας, της θρησκευτικής τελετουργίας και της υπερβατικής διάστασης, όπως και στο κοινό μια κατανυκτική ατμόσφαιρα, βαθιά θρησκευτική, σαν λυτρωτική προσευχή.

Παρότι η χώρα μας έχει βγάλει λίγους αλλά εκλεκτούς κόντρα-τενόρους, παραμένετε ένας από τους ελάχιστους που δραστηριοποιούνται ακόμη στον ελληνικό χώρο. Πόσο δύσκολο είναι τελικά να κάνει κάποιος καριέρα με μια τόσο ιδιαίτερη ηχοχρωματικά φωνή;

Η φωνή του κόντρα τενόρου υπηρετεί ένα ηχόχρωμα μεταξύ γήινου και αιθέριου και τα τελευταία χρόνια είναι αρκετά διαδεδομένη προκαλώντας  ιδιαίτερο ενδιαφέρον όχι μόνο στον μυημένο φιλόμουσο αλλά και στον αμύητο. Μολονότι ιστορικά έχει μια μακρά πορεία αιώνων, εν αντιθέσει με τις προηγούμενες δεκαετίες, πλέον "συνομιλεί" ευκολότερα με το αρκετά εκπαιδευμένο ελληνικό κοινό. Από το 2003 που δραστηριοποιούμαι καλλιτεχνικά σε παραγωγές κυρίως στην Ελλάδα, θυμάμαι από τα πρώτα χρόνιας της πορείας μου, εκείνη τη συναρπαστική πρόκληση στο να "εκπαιδεύω" το αυτί του ακροατή σε μια σπάνια μουσική γεωμετρία. Ένας τραγουδιστής που διαθέτει αυτό το είδος φωνής, εάν είναι αυθεντικός και εξίσου ικανός και απολύτως ισάξιος με τις υπόλοιπες οπερατικές φωνές, διαθέτοντας πλούσιο ηχόχρωμα,  βελούδινο και απροσδόκητα δυναμικό πολλές φορές, με καλλιέργεια, πείσμα, σεβασμό, υποκριτική, δεξιοτεχνία και ικανότητα, δεν θα τεθεί κανένας βαθμός "δυσκολίας". Ο ήχος αυτής της φωνής, εάν δεν αγγίζει απλώς εύθραυστα την προσοχή και απαιτεί την υπέρβαση και την αισθητική επιβολή, τότε η "δυσκολία" γίνεται αληθινή απόλαυση και εκτιμάται εγκάρδια από τους συνεργάτες, τους δημιουργούς - συνθέτες και από το ίδιο το κοινό.

Οι φωνές των κόντρα τενόρων αξιοποιούνται κυρίως στο μπαρόκ ρεπερτόριο. Εσείς, όμως, έχετε μία ευρύτερη γκάμα ρεπερτορίου που φθάνει μέχρι και τον 20ό αιώνα, ενώ δεν αμελείτε και το crossover (πχ στο πλαίσιο των συχνών εμφανίσεων σας στον Πύργο Βασιλίσσης στο Ίλιον). Πνευματική περιέργεια ή πιο πρακτικοί λόγοι βρίσκονται στη βάση τέτοιων επιλογών;

Η αρχική μου σκέψη είναι κυρίως η πνευματική, και κατ’ επέκταση η καλλιτεχνική περιέργεια. Με σαγήνευε από πάντα το ρεπερτόριο της φωνής του κόντρα τενόρου και απολάμβανα να εμβαθύνω στην εποχή, είτε της αναγεννησιακής και της μπαρόκ, είτε της σύγχρονης λόγιας εποχής. Όμως, δεν λειτουργώ ως καλλιτέχνης σε μουσειακές προθήκες, ούτε θεωρώ τη φωνή του κόντρα τενόρου μουσειακό έκθεμα καταδικασμένο να παραμένει κλειδωμένο σε μια συγκεκριμένη εποχή.

Όπως με εξιτάρει, όταν υποδύομαι έναν υπερβατικό ρόλο τόσο φωνητικά όσο και σκηνικά στην όπερα, που είναι άκρως αντίθετος με τον χαρακτήρα μου, κατά τον ίδιο τρόπο και το crossover  λειτουργεί για μένα ως γέφυρα επικοινωνίας με ένα διαφορετικό κοινό. Με συναρπάζει να δοκιμάζω τις τεχνικές μου δυνατότητες και τις αποχρώσεις της φωνής μου σε πιο δημοφιλή έργα του 20ού αιώνα. Την άμεση και πολλές φορές συγκινητική αποδοχή του διαφορετικού αυτού κοινού, την έχω απολαύσει και στον Πύργο Βασιλίσσης στις "Νύχτες των κεριών", όπου έχω εμφανιστεί σε εκατό περίπου ρεσιτάλ τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Αν προσεγγίσει ένας τραγουδιστής, λοιπόν, ένα μη κλασικό έργο με εξίσου σεβασμό, ταυτότητα, αισθητική και υπέρβαση, το ερμηνευτικό αποτέλεσμα και ο ενθουσιασμός του κοινού τον δικαιώνει.

Επί σειρά ετών ασχολείστε παράλληλα και με τη διδασκαλία, τα τελευταία μάλιστα χρόνια έχετε εκλεγεί και ως διδάσκων στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Ποιο είναι το αντικείμενο εξειδίκευσής σας και πώς αποτιμάτε τη συγκεκριμένη εμπειρία;

​​​​​​Με το Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων συνεργάζομαι τα τελευταία δύο χρόνια, ως ακαδημαϊκός υπότροφος, και είναι μια απολαυστική εμπειρία που έχει αποδειχθεί βαθιά ανανεωτική και δημιουργική. Το αντικείμενό μου αφορά στην ερμηνεία του κλασικού τραγουδιού και αποτελεί το ακριβές αντικείμενο έρευνας της διδακτορικής μου διατριβής. Διδάσκω κλασικό τραγούδι: τεχνική, φωνητική τοποθέτηση, ρεπερτόριο, ερμηνεία καθώς, επίσης, και σκηνική παρουσία. Χαίρομαι πολύ να αλληλοεπιδρώ με φοιτητές και φοιτήτριες με γνώση στη μουσική και με αξιόλογες φωνητικές δυνατότητες, ανάμεσα τους και διπλωματούχοι. Με χαροποιεί, επίσης, ιδιαιτέρως που μοιράζομαι τη γνώση και την εμπειρία της σκηνής με καθοδήγηση και ευθύνη. Αξίζει δε να σημειωθεί, ότι το μάθημα στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων είναι σεμιναριακό, κάτι που σημαίνει πως οι φοιτητές και οι φοιτήτριες παρακολουθούν καθ’ όλη τη διάρκεια το μάθημα των συμφοιτητών/-τριών τους. Οι νεότεροι διδασκόμενοι αποκομίζουν πολύτιμα ερεθίσματα από το προχωρημένο επίπεδο των παλαιότερων, καλλιεργώντας την κριτική τους σκέψη, αλλά και την ακουστική τους αντίληψη, στοιχεία που είναι απαραίτητα για τη διαμόρφωση της δικής τους καλλιτεχνικής ταυτότητας.  Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός, ότι στο σεμιναριακό αυτό μάθημα καλούμαι συχνά να λεκτικοποιώ και να επαναπροσδιορίζω έννοιες και πρακτικές, με στόχο την αποσαφήνιση ζητημάτων τα οποία, ως ενεργός τραγουδιστής, θεωρούσα πριν από δύο χρόνια αυτονόητα. Σε αυτήν την ανεκτίμητη, γεμάτη έμπνευση αλληλεπίδραση επιβεβαιώνεται, τελικά, και η πιο αληθινή ανταμοιβή. Η χαρά του μοιράσματος της εμπειρίας και της γνώσης.

Μπορείτε να μας αποκαλύψετε κάτι για τα μελλοντικά σας σχέδια;

Τα μελλοντικά μου σχέδια κινούνται σε έναν διττό άξονα, καθώς συνδυάζουν την ακαδημαϊκή έρευνα με την καλλιτεχνική δράση. Αρχικός μου στόχος είναι η ολοκλήρωση της συγγραφής και έκδοσης της διδακτορικής μου διατριβής σε βιβλίο, προκειμένου να καταστεί προσιτή σε ένα ευρύτερο φιλόμουσο κοινό, που επιθυμεί να γνωρίσει ειδικότερα τη φωνή του κόντρα τενόρου. Επίσης, στα τέλη Απριλίου, θα συμμετέχω στον κύκλο διαδραστικών συναυλίων "Ταξίδι στο κέντρο της μουσικής – Όπερα" σε παρουσίαση της Μαρίας Ευθυμίου και του Χρίστου Παπαγεωργίου και σε σκηνοθεσία της Κατερίνας Ευαγγελάκου με την κρατική Ορχήστρα στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Τέλος τον προσεχή Σεπτέμβριο θα εμφανιστώ στα Carmina Burana του Carl Orff στο παλαιό φρούριο της Κέρκυρας υπό τη διεύθυνση της Κάτιας Μολφέση και σε διοργάνωση της Συμφωνικής Ορχήστρας Επτανήσων και του Ιονίου Ωδείου.