"Μέτρον άριστον" είθισται να λέμε, όμως, μετά από την κουβέντα μας, το λογοπαίγνιο "Pan Pan μέτρον άριστον" ήταν μονόδρομος. Είναι πραγματικά εντυπωσιακό πόσο καλά τακτοποιημένα έχει τα πάντα ο Pan Pan στο κεφάλι του παρά το εντατικό multitasking του· μουσικός, κομίστας, πατέρας και "άντρας cis straight λευκός" παίρνει ενέργεια από την παιδική του περιέργεια που τον οδηγεί "να δημιουργεί ανεξαρτήτως αποδοχής". Βέβαια, κάτι σίγουρα κάνει πολύ καλά, διότι τα τελευταία χρόνια οργώνει Ελλάδα και εξωτερικό με lives που γίνονται κανονικό σημείο συνάντησης και βγάζει το ένα album πίσω από το άλλο με πιο πρόσφατο την "Περαστική Μουσική".
"Η καθημερινότητά μου είναι αυτή ενός γονέα, δεν είμαι ούτε ροκ σταρ ούτε τίποτα τέτοιο", μου λέει όταν τον ρωτάω για το πώς διαχειρίστηκε την ισοπεδωτική "Ανισόπεδη Ντίσκο" που εύκολα θα ζήλευε ο Vince Clarke, αφού μόνο στο Spotify έχει ξεπεράσει τα 13 εκατ. ακροάσεων. "Μετριόφρων και πολυγραφότατος" σκέφτομαι, ενόσω μου αποκαλύπτει πως κυκλοφορεί μόνο το 10% των ήχων που σκαρφίζεται, γιατί ό,τι κάνει είναι μία προσπάθεια για επικοινωνία- και θέλει να μεταδώσει πολύ συγκεκριμένα πράγματα. Δεδομένου του ότι τον πλησιάζει κόσμος και του εκμυστηρεύεται "πώς τον άγγιξε ένα τραγούδι που μπορεί να έγραψε μόνος ένα βράδυ στο σπίτι του", ξέρει πως ο εν λόγω στόχος επετεύχθη και με το παραπάνω.
>Έχεις κάποια ιστορία σύνδεσης να μοιραστείς μαζί μου;
Άνθρωποι οι οποίοι δυσκολεύονταν να ακούσουν μουσική λόγω κάποιας προσωπικής απώλειας μου έχουν πει ότι όταν είδαν ότι έβγαλα καινούρια μουσική, αισθάνθηκαν ασφάλεια να μπουν στη διαδικασία να ακούσουν ξανά μουσική και να ξανασυνδεθούν με νέα πράγματα. Είναι το πιο κολακευτικό, το πιο συγκινητικό πράγμα που μου έχουν πει.
>Και σίγουρα, μεγαλώνοντας αυτά όλα παίρνουν περισσότερη αξία. Βέβαια, η μουσική είναι λόγος για να αισθανόμαστε ακόμα πολύ νέοι.
Δεν είναι τυχαίο το ότι χρησιμοποιώ το ρήμα "παίζω" και όχι "κάνω" μουσική.
Κάποια πράγματα σίγουρα μας ξεπερνούν, απλά νιώθω ότι η νεότητα δεν είναι μόνο στο να είσαι σε συγχρονισμό με τις πιο πρόσφατες ατάκες, το πιο πρόσφατο χιούμορ κλπ. Είναι να κρατάς τις κεραίες σου ανοιχτές, να αποδέχεσαι τι συμβαίνει γύρω σου, να μην θεωρείς δεδομένο ότι εσύ ή οι όμοιοί σου τα κάνετε όλα σωστά... Και νομίζω πως διατηρείται με το να προσπαθείς διαρκώς να μαθαίνεις κάτι, μία δεξιότητα, να κάνεις κάτι που δεν έχεις ξανακάνει. Όλοι θα γεράσουμε, δεν το γλιτώνουμε, και μακάρι, απλώς το θεωρώ πολύ κομβικό ώστε να νιώθουμε ότι δεν έχουμε σαπίσει.
>Όταν έγραφες την "Ανισόπεδη Ντίσκο", καταλάβαινες ότι συμβαίνει κάτι ξεχωριστό;
Γενικότερα, όταν γράφω ένα κομμάτι ξέρω αν μου αρέσει ή δε μου αρέσει και άρα αν θα τη βγάλω ή όχι. Την ώρα που έγραφα την Ανισόπεδη Ντίσκο ήξερα ότι μου άρεσε αυτό που έφτιαχνα. Γιατί συνήθως φτιάχνω κάτι που θέλω να μπορώ να το ακούσω εγώ. Βέβαια εδώ πάντα συμβαίνει το εξής παράδοξο: Το φτιάχνω, το ακούω εξαντλητικά όσο το δουλεύω και από τη στιγμή που κυκλοφορεί και έπειτα, σταματάω να το ακούω γιατί καταπιάνομαι με κάτι άλλο. Σε κάθε περίπτωση όμως, απαντάω στην ανάγκη μου να υπάρχει εκεί έξω κάτι σαν αυτό που θα ήθελα να ακούσω και δε θα το φτιάξει κάποιος άλλος για εμένα. Πάντως, δεν ένιωσα κάτι "διαφορετικό" από κάθε άλλη φορά που έγραψα ένα τραγούδι και ήμουν χαρούμενος που το έγραψα.
>Ό,τι γράφεις, το κυκλοφορείς ή μένουν πολλά στο συρτάρι;
Βγάζω περίπου το 10%. Ξέρω από την αρχή αν θέλω να το βγάλω Αν όχι, έχει εξυπηρετήσει τον σκοπό του για εκείνη τη στιγμή, δηλαδή το να βγάλω κάτι από μέσα μου που όμως δε με ενδιαφέρει να το μάθει κάποιος άλλος. Γενικότερα, ό,τι κάνω είναι μια προσπάθεια για επικοινωνία. Επομένως, επιλέγω τι θέλω να επικοινωνήσω και τι όχι.
>Αλήθεια, το επίθετο "ανισόπεδη" πώς προέκυψε;
Παλιά, έφτιαχνα ένα κόμικ που ανέβαινε σε συνέχειες στο SoComicGR. Ήταν ένα παλαβό πράγμα, ότι τάχα ζούσαμε στο 3.000 και τότε στη Γη δεν υπήρχε πολιτισμός όπως τον ξέρουμε τώρα. Τριγυρνούσαν μόνο ένα ραδιενεργό ψαροκόκαλο, ένα αγέννητο αβγό, ένα φάντασμα, και δε θυμάμαι τώρα τι άλλο -έχουν περάσει πάρα πολλά χρόνια- και όλο έκαναν παρατηρήσεις για αυτά που έβλεπαν γύρω τους. Ό,τι είχε απομείνει από την Αθήνα, το είχαν χαρακτηρίσει ως "ανισόπεδη ντίσκο". Η ατάκα δηλαδή υπήρχε πριν από το τραγούδι. Όταν άρχισα πια να φτιάχνω τις Φαντασμαγορίες (σ.σ. albums) και έφτασα στη Φαντασμαγορία 3 που ήθελα να πω αυτά που ήθελα να πω, κάπως ένιωσα ότι ήρθε η ώρα να τη χρησιμοποιήσω. Και θέλω να σου πω ότι αυτή η φράση εμένα μου φαινόταν αστεία. Κάπως έμεινε όμως.
>Καλλιτέχνες όπως οι R.E.M. έχουν πει πως δεν ήθελαν να παίζουν από ένα σημείο και μετά μεγάλες τους επιτυχίες, άλλοι επειδή δε θέλουν να χαρακτηρίζονται από ένα συγκεκριμένο, άλλοι επειδή τα βαριούνται. Ποια είναι η θέση σου;
Το καταλαβαίνω, αλλά δεν τείνω προς τα κει. Δηλαδή όταν παίζω live σε ανθρώπους που ξέρουν τη μουσική μου, ό,τι και να παίζω και μόνο που συνδεόμαστε, το κατα-ευχαριστιέμαι. Επομένως είτε είναι hit, είτε είναι το κομμάτι που ξέρουν μόνο οι πιο φανατικοί είναι μια φανταστική κατάσταση. Το είχα νιώσει αυτό για την "Ανισόπεδη Ντίσκο", πριν δύο καλοκαίρια, που είχαμε γυρίσει σε όλη την Ελλάδα, και μοιραία, υπήρχαν και πολλοί άνθρωποι που είχαν έρθει απλά να ακούσουν μόνο αυτό το κομμάτι.
Επειδή αγαπάω τη μουσική με πάθος από παιδί και είναι η μισή μου ζωή, στην αρχή δε μπορούσα να καταλάβω πώς γίνεται να πας σε ένα live, να έχεις γυρισμένη την πλάτη σου, να μιλάς σε όλη τη διάρκειά του και να γυρνάς να τραβήξεις story αυτό το ένα hit. Στην πορεία έμαθα να το διαχειρίζομαι, γιατί δεν έχω θέμα με αυτούς που θα έρθουν μόνο για την "Ανισόπεδη Ντίσκο", αλλά με αυτούς που έχουν συγκεκριμένη άσχημη συμπεριφορά, που δείχνουν ασέβεια και απέναντι στο υπόλοιπο κοινό και στους καλλιτέχνες.
>Κατά τη σύμπραξη σου με τη Minοs EMI, είχες ενδοιασμούς ότι μία μεγάλη δισκογραφική μπορεί να κάνει πιο "τυποποιημένο" τον ήχο σου;
Προτού υπογράψω, ίσως είχα κάποιους. Εφόσον διασκεδάστηκαν, υπέγραψα και πράγματι, είμαι ευγνώμων αφού η μουσική συνεχίζει να φτιάχνεται όπως φτιαχνόταν. Απλά πλέον έχω την ευχέρεια να έχω κάποια καλύτερα μέσα στη διάθεσή μου για την παραγωγή και την προώθησή της. Στη Minos EMI είδα μία ευκαιρία και στα τρία χρόνια που συνεργαζόμαστε με έχουν αφήσει παντελώς ελεύθερο δημιουργικά, μπορώ να αφοσιωθώ πραγματικά σε αυτό που είμαι καλός και εκείνοι κάνουν τη δουλειά τους καλύτερα από ό,τι θα την έκανα εγώ, σεβομένοι πάντα την ταυτότητά μου. Στην πορεία έχουμε κάνει άλλους τρεις δίσκους, άρα έχω λόγο να είμαι εκεί.
>Τελευταία βλέπουμε πολλούς καλλιτέχνες παντός είδους, ξένους και μη, να παίρνουν πολιτική θέση. Ποια είναι η γνώμη σου;
Πάντα γινόταν, απλά ίσως τώρα να είναι λίγο πιο ορατό. Ζούμε σε μια περίοδο που, αν αυτά που γίνονται σήμερα συνέβαιναν πριν 10 χρόνια, ένα από όσα πράγματα έχει πει ο Τραμπ, ή στην Ελλάδα αντίστοιχοι δικοί μας, θα αρκούσαν για να καταστρέψουν την καριέρα τους. Ενώ τώρα, είναι αυτά που στην πραγματικότητα παίζουν ρόλο σε μια γενικότερη αναισθητοποίηση. Γιατί, αν κάθε μέρα ζεις κάτι άσχημο, από ένα σημείο και μετά, σταματά να έχει το ίδιο αντίκτυπο και γίνεται κανονικότητα. Ίσα ίσα που πιο επείγουσα είναι η ανάγκη να μιλήσουν πιο δυνατά και ίσως και γι' αυτό να το παρατηρούμε περισσότερο, επειδή ο κίνδυνος είναι πιο εμφανής. Κι εγώ το κάνω, στο βαθμό που μου αναλογεί, νιώθω ότι δεν έχει νόημα αλλιώς. Δε χρειάζεται να γίνεσαι κήρυκας, μπορείς να το κάνεις μέσα από την τέχνη και τη στάση σου, γενικότερα. Αλλά νομίζω ότι είναι αδιανόητο να υπάρχεις χωρίς πολιτική. Όταν συνειδητά λες πως είσαι απολιτίκ, διευκολύνεις τον καταπιεστή.
>Αντίστοιχα, μπορείς να διαχωρίσεις τον καλλιτέχνη από το έργο του; Π.χ. κατά καιρούς έχουν ακουστεί τόσα για καλλιτέχνες όπως ο Michael Jackson, o Woody Allen κ.α.
Είναι προσωπική υπόθεση του καθενός αυτό. Εγώ δυσκολεύομαι να απολαύσω το έργο τους. Δε θα έρθω σε σένα που αγαπάς τον Michael Jackson και τη μουσική του να σου πω ότι είσαι λάθος, θα έχεις τους λόγους σου. Δηλαδή, δε θεωρώ ότι είμαι καλύτερος από κάποιον άλλον επειδή έχω μια συγκεκριμένη άποψη. Και στην τελική, αυτά που σου έδωσε κάποτε ως καλλιτέχνης κάποιος που στην πορεία έκανε κάτι που ήταν εγκληματικό, δεν παίρνονται πίσω. Πριν 10 χρόνια είχα τον Κάνιε Γουέστ θεό μου, με ενέπνεε κάθε πρωί που ξυπνούσα. Τώρα μου φαίνεται τραγική η περίπτωσή του. Όμως, το "μεγάλωμα" που με βοήθησε να κάνω πριν 10-15 χρόνια, δεν επιστρέφεται.
>Η ευκολία με την οποία γίνεται cancel σε καλλιτέχνες σε τρομάζει;
Έχουν περάσει αρκετά χρόνια για να μπορούμε να ξέρουμε ότι και τα καλά και τα κακά των social είναι διαχειρίσιμα. Πιο τρομακτική είναι η έλλειψη κριτικής σκέψης. Έχει να κάνει και με την άνθηση του AI. Δηλαδή, βλέπεις ανθρώπους να μην εμπιστεύονται τον εαυτό τους για ένα απλό μήνυμα και να το περνούν πρώτα από το ChatGTP για να βεβαιωθούν ότι είναι ok... Γράψ'το ρε παιδί μου. Δεν είναι ανάγκη να καίμε δέντρα κάθε φορά που πρέπει να πούμε ένα ευχαριστώ. Ίσως περισσότερο να με τρομάζει στα social η ανάγκη για υπερέκθεση. Έχασε π.χ. κάποιος τη μάνα του και το πρώτο του μέλημα είναι να στήσει κινητό και να αρχίσει να κλαίει στην κάμερα. Δεν ξέρω, μου φαίνεται τρελό, μάλλον χρειάζομαι χρόνο για να το συνηθίσω. Περισσότερο με ενδιαφέρει να δω τι μπορώ να κάνω εγώ για να με προστατέψω και να οπλίσω με κριτική σκέψη τα παιδιά μου για να το αντιμετωπίσουν, χωρίς να τους επιβάλλω κάτι.
>Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στη μουσική πώς σου φαίνεται;
Η ύπαρξη των AI εργαλείων στη δημιουργία της μουσικής, δεν είναι πρόβλημα από μόνο του, γιατί ήδη χρησιμοποιούνται και βελτιώνονται συνέχεια. Ξεπερνώντας το αμφιλεγόμενο περιβαλλοντολογικό κομμάτι, θεωρώ ότι το πρόβλημα στην χρήση AI στην τέχνη έγκειται στο ότι με το AI π.χ., κάποιος εντελώς άσχετος με το animation μπορεί να φτιάξει εξ ολοκλήρου μία ταινία 5 λεπτών που υπό κανονικές συνθήκες χρειάζεται 6 μήνες δουλειάς από 25 ανθρώπους. Αυτό δεν είναι εκδημοκρατικοποίηση της τέχνης, αλλά τσαλαπάτημα του συναισθήματος που θα σου προκαλέσει η τέχνη. Όσοι δουλεύουν κάτι για 6 μήνες βάζουν μέσα τα βιώματά τους, τις ευαισθησίες τους, ενώ το AI θα πάρει μόνο την "κρούστα" χωρίς συναίσθημα.
>Ο όρος cult για σένα έχει θετική ή αρνητική χροιά;
Νιώθω ότι όταν δεν έχει αρνητική, έχει μία μετα-ειρωνική χροιά, δηλαδή μπορεί κάποιος να το λέει για καλό, χρωματίζοντάς το ως ένοχη απόλαυση. Δε χρειάζεται να βαφτίσεις κάτι cult για να δικαιολογήσεις ότι σου αρέσει ενώ δεν αρέσει στους άλλους. Το να κοιτάς κάτι αφ᾽ υψηλού παρότι το απολαμβάνεις, νιώθω ότι απαιτεί μια απόσταση την οποία εγώ προσωπικά προτιμώ να αποφεύγω διότι αισθάνομαι ότι οδηγεί στην έλλειψη ανθρωπιάς.
Άκουσε εδώ το νέο άλμπουμ του Pan Pan "Περαστική Μουσική":
Ακολούθησε το Αθηνόραμα στο Facebook, Tik Tok και το Instagram.
