© Θάνος Λαΐνας
Σε ημέρες χαοτικής ροής πληροφοριών και κατακερματισμού των συλλογικών εμπειριών (σαν τις δικές μας), αποτελεί επίτευγμα για μια νεοσύστατη μπάντα, που καλά-καλά δεν έχει καταθέσει πρώτο δίσκο, να γεμίζει τον "Σταυρό του Νότου". Μπορεί κάτι τέτοιο να μην προσφέρει εγγυήσεις για το πώς θα διαμορφωθεί τελικά ο ορίζοντας της απήχησής της, σαφώς, όμως, πρόκειται για ένα βήμα με το δεξί.
Και δεν ήταν μόνο η προσέλευση. Ήταν και ο ενθουσιασμός του κοινού, το οποίο δεν άφησε τους PAGAN να καληνυχτίσουν αν δεν έπαιζαν και δεύτερο encore –κι ας πατούσαν οι λεπτοδείχτες τα μεσάνυχτα, φέρνοντας εγγύτερα τα ξυπνητήρια μίας ακόμα εργάσιμης εβδομάδας. Ένδειξη ηχηρή για το πόσο καλά πήγαν όλα, έστω κι αν έτσι θρυμματίστηκε κάπως ο ιδιαίτερος χαρακτήρας της βραδιάς, που μετατράπηκε σε μία ακόμα εγχώρια συναυλία (για τα δικά μου κριτήρια, τουλάχιστον).
Αλλά ποιοι είναι οι PAGAN; Οι ίδιοι προσδιορίζονται ως "Άνθρωποι της Υπαίθρου", ενώ θεμελίωσαν την παράσταση "Erosthanatos" στην τάση μας προς τον ρυθμό, στον αέναο κύκλο της ζωής και στη συμφιλίωση με την απώλεια. Σε πιο γήινες διαστάσεις, πρόκειται για ένα εξαμελές συγκρότημα, με την ηθοποιό Έβελυν Ασουάντ ως βασική τραγουδίστρια, τον Βασίλη Προδρόμου σε ακουστική κιθάρα και ανδρικά φωνητικά, τον Μάρκο Παύλου στη γκάιντα, τον Δημήτρη Μπίζο στην ηλεκτρική κιθάρα, τον Σταύρο Τσουμάνη στο μπάσο και τον Σωτήρη Ντούβα στα ντραμς.
Η παρουσία του τελευταίου έφερε στον "Σταυρό του Νότου" φιλοπερίεργους από το κοινό του Θανάση Παπακωνσταντίνου, όμως ανάμεσα στο πλήθος των ανάκατων ηλικιών έβλεπες και κόσμο προερχόμενο από διαφορετικές κατευθύνσεις –όπως μαρτυρούσαν τα μαύρα μπλουζάκια AMENRA και Dead Can Dance.
Η συναυλία ξεκίνησε θεαματικά και άκρως θεατρικά, με το γκρουπ παραταγμένο γύρω από την καλυμμένη με πέπλο Έβελυν Ασουάντ. Πρώτη-πρώτη, μάλιστα, ακούστηκε η "Καρότσα": ένα τραγούδι που ήδη κάνει το δικό του μικρό γκελ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καθώς γεφυρώνει μια δημοτική δημιουργία από την Αλιστράτη Σερρών με την επίκαιρη συζήτηση για την πατριαρχία και την κακοποίηση των γυναικών. Είναι επίσης χαρακτηριστικό δείγμα της γενικότερης προσέγγισης των PAGAN σε ό,τι λέμε "ρίζες". Στη δε ζωντανή του έκφανση εκπροσωπήθηκε με τον καλύτερο τρόπο, εκφράζοντας τόσο τον δυναμισμό της μπάντας, όσο και τη δουλειά της ως προς τις λεπτομέρειες ενός τέτοιου ηχητικού και οπτικού δρώμενου.
Οι δύο συναυλιακές ώρες, από εκεί και πέρα, κύλησαν ανάλογα, τουλάχιστον όσον αφορά τη διάθεση και τη γενικότερη στόχευση. Γιατί, κατά τα λοιπά, οι PAGAN φανέρωσαν κάμποσα διαφορετικά πρόσωπα, με τα περισσότερα από αυτά να συγκλίνουν και να κορυφώνονται στη φωνή και στην κίνηση της Έβελυν Ασουάντ. Οι υπόλοιπες ψηφίδες τοποθετήθηκαν από τον Βασίλη Προδρόμου, ο οποίος ήδη από νωρίς καθήλωσε όρθιους και καθήμενους με μια απέριττα φλογερή προσέγγιση στο "Τι Καλά Το Λέει Τ' Αηδόνι" –παραδοσιακό της πάλαι ποτέ Βόρειας Θράκης (Ανατολική Ρωμυλία), που σε έναν διαφορετικό χωροχρόνο είχε κάνει γνωστό και η Ελένη Βιτάλη.
Πάντως, ακόμα κι αν δεν είχες τσεκάρει τα λίγα κομμάτια που έχει ηχογραφήσει η μπάντα μέχρι στιγμής, δεν θα δυσκολευόσουν καθόλου να παρακολουθήσεις τη ροή της βραδιάς. Λόγια δηλαδή όπως για τον ήλιο που εβασίλεψε, για το (ακριβό) κρασί το οποίο πουλούσε η κόρη ή για το μαντήλι το λερωμένο του Γιάννη –που ξεκίνησε βωβά, σκηνικά, με τον Προδρόμου να πετάει ένα λεκιασμένο μαντήλι στην Ασουάντ κι εκείνη να το παίρνει, να το ξετυλίγει και να αρχίσει να τραγουδά– πρόδιδαν γνωστά έως πολύ γνωστά δημοτικά άσματα. Και στάθηκε εντυπωσιακό ότι ήταν οικεία στις νεαρότερες ηλικίες που βρέθηκαν στον "Σταυρό του Νότου", οι οποίες ήξεραν καλά και το ηπειρώτικο "Ένα Βράδυ Βγήκε Ο Χάρος", που ακούστηκε ως φινάλε του (προαναφερόμενου) δεύτερου encore.
Αλλά πού οφείλεται ο παλμός και ο ενθουσιασμός που πυροδότησαν οι PAGAN; Ως έναν βαθμό έχει να κάνει με το πλαίσιο όπου κινούνται, επανανοηματοδοτώντας δημοτικές μνήμες με rock ηλεκτρισμό. Είναι χώρος που εσχάτως πυκνώνει με ανήσυχες παρουσίες, ο οποίος, μέσω (και) της επιτυχίας της Μαρίνας Σάττι, δείχνει ότι έχει προοπτικές να αγγίξει και αριθμητικά μεγαλύτερο κοινό· και σίγουρα απασχολεί μια νεολαία που αναζητεί να επανασυνδεθεί με τις γηγενείς ρίζες. Κινδυνεύοντας ωστόσο να φανώ ξινός, θα πω ότι μέχρις εδώ δεν συμβαίνει και τίποτα το φοβερό. Πλέον, δηλαδή, έχουμε ακούσει κι άλλες μπάντες σε ανάλογο ή παρεμφερές ύφος: λίγο-πολύ κοινή είναι η πρότασή τους, ενώ καμία δεν ξεπερνά τον ορίζοντα του σαββοπουλικού "Μπάλλου" ή τα όσα κατέθεσε ο Νίκος Παπάζογλου. Ίσως γιατί εκείνα συνέβησαν στην ώρα τους, ενώ τα σημερινά δείχνουν ετεροχρονισμένα, μακριά από τη world music έκρηξη και κάπως πελαγωμένα σε μια χωλή παγκοσμιοποίηση.
Ωστόσο οι PAGAN κάνουν το βήμα παραπάνω, γιατί παίρνουν αυτή την αισθητική και τη μεταφράζουν σε μια παράσταση κινούμενη στο σύνορο της ανθρώπινης εμπειρίας με μια επικράτεια υπερβατική και απόκοσμη, από την οποία πηγάζουν παμπάλαιες δοξασίες της αγροτικής υπαίθρου. Η μορφή του σαμάνου, λ.χ., όπως την εκφράζει η σχετική στολή του Μάρκου Παύλου, το (κάπως χοντροκομμένο) δέντρο με το κοράκι στο πίσω μέρος της σκηνής και η ίδια η Ασουάντ με την παρουσία, τα πέπλα, τα φορέματά της –ακόμα και τα όσα έκανε με τα μαλλιά της, ανά διαστήματα– δημιουργούσαν ένα αλλόκοτο μεσοδιάστημα. Έμοιαζε λες και διασκεδάζαμε μαζί με οντότητες βγαλμένες από το "May Day Eve" του Algernon Blackwood.
Γι' αυτό και ορισμένες μακροσκελείς, οργανικές στιγμές, με τη γκάιντα και την ηλεκτρική κιθάρα να παίρνουν τα ηνία, οδήγησαν σε διονυσιακές καταστάσεις τόσο το γκρουπ, όσο και το κοινό, έτσι όπως σκηνοθετήθηκαν. Με την Ασουάντ π.χ. να χορεύει πάνω σε ένα ηχείο "απευθυνόμενη" στο δέντρο, έχοντας πλάτη στο κοινό –ή σε άλλα σημεία, όταν ζώστηκε κι εκείνη ένα τύμπανο ή πήρε ένα ευμέγεθες κουδούνι από το αριστερό άκρο της σκηνής.
Δεν θα πω ψέματα, βέβαια, ότι τέτοιες στιγμές έχουν νόημα πάνω στη σκηνή, αλλά όχι απαραίτητα και σε έναν δίσκο. Θα προσθέσω, επίσης, ότι στην Ασουάντ δεν βγαίνουν όλα τα ερμηνευτικά πρόσωπα τα οποία δοκιμάζει –εκείνο το αγριωπό, λ.χ., που χρησιμοποίησε στην προσέγγισή της στο "Γιάννη Μου Το Μαντήλι Σου", νομίζω ότι δεν της πάει: (παρα)αντιλαμβάνεσαι την ηθοποιία, με αποτέλεσμα να χαλάει η απόκοσμη εμπειρία. Όμως οι PAGAN βρίσκονται απλά σε ένα ξεκίνημα, δεν γίνεται όλα να είναι τέλεια. Κι εδώ που στέκονται έχουν κάτι να κομίσουν στην κουρασμένη και τόσο κορεσμένη εγχώρια πραγματικότητα. Τα υπόλοιπα, θα τα δούμε με τον καιρό.
