© Χάρης Ακριβιάδης
Την συναρπαστικότερη -έως τώρα- συναυλία της φετινής καλλιτεχνικής περιόδου χάρισε στις 26/11/2022, στην κατάμεστη "Αίθουσα Χρ. Λαμπράκης" του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, η Ορχήστρα Δωματίου της Ευρώπης υπό τον Σερ Αντόνιο Παππάνο. Η ευτυχής σύμπτωση της παρουσίας ενός διάσημου αρχιμουσικού, μίας από τις σπουδαιότερες παγκοσμίως ορχήστρες δωματίου, μίας εξαιρετικής σολίστ (της βιολίστριας Ζανίν Γιάνσεν) και ενός πραγματικά ενδιαφέροντος, πέραν της πεπατημένης προγράμματος (που δεν περιελάμβανε κανένα "μείζον" έργο, και δη συμφωνία!) εξηγούν την ενθουσιώδη αποτίμηση της βραδιάς.
Αρχικά ακούσθηκε η σύνθεση του Ραβέλ "Φόρος τιμής στον Κουπρέν", ένα επιμνημόσυνο αφιέρωμα στον μεγάλο Γάλλο συνθέτη του μπαρόκ Φρανσουά Κουπρέν. Τα 4 μέρη της νεοκλασικής σύνθεσης (ένα Πρελούδιο και 3 τυπικοί χοροί του μπαρόκ) αποτελούν ουσιαστικά μια μεταφορά σ’ένα ιμπρεσιονιστικό τροπικό περιβάλλον της φόρμας της παραδοσιακής γαλλικής σουίτας για πληκτροφόρο του 18ου αιώνα. Ο Παππάνο εκμαίευσε από τα έγχορδα του πολυεθνικού συνόλου παίξιμο σπάνιας διαφάνειας και κομψότητας, αλλά και μοναδική ευγένεια λικνιστικού βηματισμού, ενώ κομβική στάθηκε η πλαστικότητα διαμόρφωσης ταχυτήτων και δυναμικών. Ονειρικές υπήρξαν οι διάσπαρτες, πλην απόλυτα καθοριστικές εν προκειμένω, παρεμβάσεις των ξύλινων πνευστών, προεξάρχοντος του όμποε του ικανότατου Γαλλο-Βρετανού κορυφαίου Φιλίπ Τοντρ.
Οι αρετές αυτές αποτέλεσαν θαυμάσια πρώτη ύλη και για το "Κοντσέρτο για βιολί και ορχήστρα αρ. 1" του Προκόφιεφ που δόθηκε στη συνέχεια με σολίστ την Γιάνσεν. Το στοίχημα στο συγκεκριμένο έργο έγκειται στο πως θα αναδειχθούν ισόρροπα αφενός η κυρίαρχη τρυφερότητα και ο λυρισμός του, αφετέρου οι σημειακές μεν αλλά εκφραστικά εξίσου σημαντικές νησίδες μοντερνισμού της γραφής. Η εκλεκτή Ολλανδή βιολίστρια το κέρδισε με σκανδαλιστική ευκολία, διαθέτοντας το ιδανικό τεχνικό και εκφραστικό οπλοστάσιο αλλά και μια σπάνια ικανότητα αντίληψης και ευαισθησία. Ο αιθέριος, καλλιεργημένος, ανεπίληπτης ορθοτονίας και λεπτότητας ήχος του Stradivarius της επέτρεψε την ιδανική προβολή του τόσο ποιητικού εναρκτήριου andantino και του γεμάτου νοσταλγική μελωδικότητα moderato της τελικής κίνησης. Η δεξιοτεχνική σιγουριά, η ρυθμική ασφάλεια και η μεγαλύτερη αιχμηρότητα του παιξίματός της δικαίωσαν το γκροτέσκο ενδιάμεσο scherzo, οι συνεχείς αντιθέσεις του οποίου περνούν μέσα από την επίδειξη …σχεδόν όλων των τεχνικών για το όργανο, αλλά και το δεύτερο μισό του φινάλε με τις κελαηδιστές τρίλιες. Με απόλυτο σεβασμό στις μετρονομικές αγωγικές ενδείξεις του συνθέτη, η ερμηνεία της διέθετε πρωτοφανή κινητικότητα, ρευστότητα, πρωτίστως δε καθαρότητα (κάθε νότα, κάθε φράση προβαλλόταν και νοηματοδοτούνταν με σαφήνεια μέχρι τις τελικές αποσβέσεις!), ενώ την αφήγηση χρωμάτιζαν το φωτεινό, ανεπαίσθητο βιμπράτο και η προσεγμένη ανάδειξη λεπτομερειών μέσω δεκάδων αποχρώσεων. Την 44χρονη σολίστ συνόδευσε έξοχα ο Παππάνο, αντλώντας από την ορχήστρα συμπόρευση και διάλογο διόλου αυτονόητης ακρίβειας και φινέτσας.
Το δεύτερο μέρος της βραδιάς υπήρξε εξίσου απολαυστικό, έχοντας ως πρόσθετο πλεονέκτημα την ευκαιρία ακρόασης δύο πανέμορφων, πλην σπανιότατα παιγμένων σε ελληνικές συναυλιακές αίθουσες έργων. Η Ορχήστρα Δωματίου της Ευρώπης διέθετε το ενδεδειγμένο μέγεθος και την ποιότητα (σε ήχο, συντονισμό και εύπλαστη φραστική) του σώματος των εγχόρδων για να δικαιωθεί η "Σερενάτα για έγχορδα" του Ντβόρζακ, ρομαντική σύνθεση απαράμιλλης μελωδικής χάρης. Η ερμηνεία που προσφέρθηκε έσφυζε από λυρισμό και σφρίγος, συνδύαζε την αίσθηση του καντάμπιλε με τη χορευτική διάσταση, στοιχεία διάχυτα στα πέντε μέρη της. Τα εύροα τέμπι και η αφηγηματική ευφράδεια της διεύθυνσης του 63χρονου ιταλικής καταγωγής Βρετανού αρχιμουσικού σε συνδυασμό με το γεμάτο εκφραστικότητα, αβίαστα φυσικό, υπέρκομψο παίξιμο των εγχόρδων ανέδειξαν την ποικιλία διαθέσεων του έργου, από τις πιο αισιόδοξες/εξωστρεφείς μέχρι τις πιο μελαγχολικές/εσωστρεφείς.
Το πρόγραμμα ολοκληρώθηκε σε πιο ζωηρούς τόνους, με τους "Χορούς της Γκαλάντα" του Κόνταϋ, μια πενταμερή σουίτα που ο διαπρεπής συνθέτης και εθνομουσικολόγος άντλησε από συλλογή ουγγρικών χορών Τσιγγάνων της περιοχής της μικρής πόλης Γκαλάντα. Ο Παππάνο διέπλασε μιαν ανάγνωση μοναδικού παλμού και καθαρότητας, η έντονη ρυθμική σβελτάδα της οποίας ουδέποτε θόλωνε την ανάδειξη της ραψωδικής, συχνά ποιητικής διάστασης του έργου. Τα έγχορδα ανταποκρίθηκαν με επάρκεια και σβέλτα αντανακλαστικά στις δεξιοτεχνικές απαιτήσεις της γραφής (ακόμη και παρά τις ενίοτε ιλιγγιώδεις ταχύτητες που επελέγησαν, όπως στο φινάλε), ενώ ξύλινα (έξοχο σόλο κλαρινέτο του Ρομέν Γκυγιό) και χάλκινα πνευστά έλαμψαν με τις καλαίσθητες και βιρτουοζίστικες, όσο και δραματουργικά κομβικές παρεμβάσεις τους.
Στις δίκαια έντονες επευφημίες του κοινού, Παππάνο και Ορχήστρα Δωματίου της Ευρώπης αντιχάρισαν, εκτός προγράμματος, ένα ανεπιτήδευτης ευγένειας "Θλιμμένο βαλς" του Σιμπέλιους.
Λεζάντα κεντρικής φωτογραφίας: Η Ολλανδή βιολίστρια Ζανίν Γιάνσεν ερμηνεύει το "Κοντσέρτο για βιολί αρ. 1" του Προκόφιεφ, συνοδευόμενη από την Ορχήστρα Δωματίου της Ευρώπης υπό τον Αντόνιο Παππάνο ("Αίθουσα Χρ. Λαμπράκης" Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, 26/11/2022)
