Max Richter: Ξανά στην Αθήνα, μετά από 15 χρόνια

Ο κόσμος που μαζεύτηκε στο Gagarin τον Απρίλη του 2007 για να παρακολουθήσει τον Max Richter στην πρώτη του έλευση στην Αθήνα δεν γινόταν να ξέρει καμία από τις πιο συζητημένες του δουλειές. Ούτε και συγγένευε ιδιαίτερα με το πλήθος που βλέπει κανείς στις πιο πρόσφατες ζωντανές του εμφανίσεις. Αντιθέτως, επρόκειτο για ένα κατά βάση alternative κοινό, το οποίο είχε ξεκινήσει από τα εφαπτόμενα με την indie αισθητική ηλεκτρονικά και ξανοιγόταν δειλά προς έναν ήχο που φλέρταρε με την κλασική κληρονομιά της Δύσης. 

Κάποιοι ίσως γνώριζαν το όνομά του από το "Dead Cities" των Future Sound Of London (1996), αλλά τους περισσότερους τους είχε κερδίσει το άλμπουμ "The Blue Notebooks" (2004) με την Tilda Swinton, τις αναφορές στον Φραντς Κάφκα και την υποβόσκουσα διαμαρτυρία για τον πόλεμο στο Ιράκ. Και ο Richter τους έδωσε ό,τι ακριβώς ζητούσαν πάνω στη σκηνή του Gagarin, παρατάσσοντας διακριτικά το πιάνο και τα synths του πίσω από τα βιολιά, τη βιόλα και τα τσέλα: μελαγχολία, ατμόσφαιρα, διακριτικότητα και μια μουσική που έμοιαζε να αιωρείται ανάμεσα στην ambient και σε έναν μετα-μινιμαλισμό με σαφώς λόγια θεμέλια. Άλλωστε δεν πρέπει να λησμονούμε ότι ο γερμανικής καταγωγής συνθέτης φοίτησε μεν στη Βασιλική Μουσική Ακαδημία της Βρετανίας, μα υπήρξε και μαθητής του πιονέρου του ηλεκτρονικού πειραματισμού Luciano Berio. 

Στα 15 χρόνια που κύλησαν έκτοτε ο Max Richter ξανάρθε στην Ελλάδα, όχι όμως και στην Αθήνα. Αυτό θα το πράξει φέτος, εμφανιζόμενος στο Ηρώδειο (Τετάρτη 29/6), στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου. Με ένα πολύ διαφορετικό στάτους, φυσικά, αφού πλέον δεν λογίζεται ανάμεσα στους ανερχόμενους και στους υποσχόμενους, μα στέκει ευρύτερα αναγνωρισμένος ως μία από τις πιο επιδραστικές προσωπικότητες στο στερέωμα της σύγχρονης κλασικής μουσικής. 

Αυτό, πάντως, δεν το πέτυχε θυσιάζοντας ή παραγκωνίζοντας τον δημιουργό των "Blue Notebooks", μα διευρύνοντας εκείνο το καλλιτεχνικό λεξιλόγιο κι ανακατεύοντάς το πιο θαρραλέα με τις λόγιες καταβολές του. Κάτι που, με τη σειρά του, έφερε κοντά του κόσμο από μια ποικιλία ηχητικών κατευθύνσεων, όπως έδειξε η απήχηση που βρήκε το soundtrack για την ταινία του Ari Folman "Waltz With Bashir" (2007), το remix που ανακάτεψε το δικό του "On The Nature Of Daylight” με το "This Bitter Earth” της Dinah Washington για τις ανάγκες του "Shutter Island" του Martin Scorsese (2010) ή το score του για το τηλεοπτικό σίριαλ "The Leftovers" (2014). Εξίσου σημαντικό, όμως, είναι και το υποφωτισμένο του έργο για παραστάσεις χορού, τομέας στον οποίον ο Richter μπήκε με το δεξί ήδη από το 2008, υπογράφοντας το "Infra" ύστερα από παραγγελία του μπαλέτου της Βασιλικής Όπερας του Λονδίνου.

Εντούτοις, όσο κι αν ωφελήθηκε η εξέλιξή του χάρη σε στιγμιότυπα σαν τα παραπάνω, ο καταλύτης που τον μεταμόρφωσε στον συνθέτη που γνωρίζουμε σήμερα ήταν η δουλειά του πάνω στις εμβληματικές "Τέσσερις Εποχές" του Antonio Vivaldi, η οποία εγκαινίασε και μια συνεργασία μεγάλου πρεστίζ με τη θρυλική εταιρία Deutsche Grammophon. Το άλμπουμ "Recomposed by Max Richter: Vivaldi - The Four Seasons" (2012) πέτυχε να ταράξει τα νερά και να προκαλέσει αντιπαραθέσεις και διαμάχες. Αναμενόμενα, οι περισσότερες εστίασαν στη μινιμαλιστικώς μεταμοντέρνα προσέγγιση του Richter, ο οποίος δήλωσε ευθαρσώς ότι απέρριψε το 75% του αρχικού υλικού προκειμένου να φανταστεί εκ νέου το έργο, με διάφορα στοιχεία του να επιστρέφουν απλά με τη μορφή λούπας. 

Είναι βέβαια μια δουλειά που δίχασε, όμως στη δεκαετία που κύλησε από τότε ακόμα και πολέμιοί της βρέθηκαν να αλλάζουν τελικά άποψη, συνηγορώντας έτσι στην ανάδειξή της ως σταθμό στη λεγόμενη contemporary classical κατηγορία. Επιπλέον, άνοιξε την πόρτα στον Richter για το φιλόδοξο προσωπικό όραμα του "Sleep" (2015): ενός δίσκου εμπνευσμένου από τα πιο πρόσφατα πορίσματα των νευροεπιστημόνων γύρω από τον ύπνο, που στην ολοκληρωμένη του εκδοχή διαρκεί 8 ώρες και 24 λεπτά. Το έργο αυτό λίγο έλειψε να μπει ακόμα και στο εθνικό top-200 των αμερικάνικων charts, σφραγίζοντας έτσι τη σημαντικότητα του δημιουργού του για τα σύγχρονα κλασικά πράγματα. Παράλληλα διατηρήθηκε και η σύνδεση με τις ηλεκτρονικές του καταβολές, καθώς τμήμα του ίδιου υλικού απάρτισε τη χωριστή έκδοση "Sleep Remixes" (2016).

Από εκεί και πέρα η περιπέτεια συνεχίστηκε, με τον Max Richter να έχει απλώσει πλέον τη συνθετική του παλέτα σε ένα αρκετά ευρύ φάσμα, εκμεταλλευόμενος την αναγνωρισιμότητα που έχει κερδίσει. Γι' αυτό και η επικείμενη βραδιά του στο Ηρώδειο θεωρείται, δικαίως, μία από τις κορυφαίες συναυλιακές εμπειρίες του φετινού καλοκαιριού.