Άλλη μία περίφημη ορχήστρα, η Βασιλική «Κοντσέρτχεμπαου» του Άμστερνταμ, ενθουσίασε το αθηναϊκό κοινό στη μοναδική συναυλία που έδωσε (26/10) στην «Αίθουσα Χρ. Λαμπράκης» του Μεγάρου Μουσικής.
Το ολλανδικό σύνολο συγκαταλέγεται, ως γνωστόν, μαζί με τις Φιλαρμονικές της Βιέννης και του Βερολίνου, μεταξύ των καλύτερων του πλανήτη! Και η μετάκληση αυτή κατέστη δυνατή μέσω γενναιόδωρης χορηγίας του γνωστού αγνώστου «Έλληνα του εξωτερικού, ο οποίος επιθυμεί η δωρεά του να παραμείνει ανώνυμη».
Το κατά βάση ρομαντικό πρόγραμμα έδωσε την ευκαιρία επιβεβαίωσης της τόσο ξεχωριστής ταυτότητας της συγκεκριμένης ορχήστρας, δηλ. αυτού του μεταξένιου, μαλακού, καλλιεργημένου ήχου που αποτελεί το σήμα κατατεθέν της και δικαιολογεί την αδυναμία που της έχουν οι ανά τον κόσμο φιλόμουσοι.
Υπό την διεύθυνση του Ιταλού Ντανιέλε Γκάττι, νέου κύριου αρχιμουσικού της (από τον Σεπτέμβρη), η βραδιά ξεκίνησε με την εισαγωγή στους «Αρχιτραγουδιστές της Νυρεμβέργης» του Ρίχαρντ Βάγκνερ, στην εκτέλεση της οποίας συνέπραξε η νεοσύστατη «MOYSA» (Συμφωνική Ορχήστρα Νέων του Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης). Στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού πολιτιστικού προγράμματος της «RCO meets Europe/Side by Side», η Ολλανδική ορχήστρα έχει προγραμματίσει περιοδεία σε όλες τις πρωτεύουσες των 28 χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου θα συμπράξει με τοπικές ορχήστρες νέων.
Εύλογα, λόγω της γειτνίασης στα αναλόγια μουσικών διαφορετικού επιπέδου εμπειρίας, η εκτύλιξη των διαφόρων θεμάτων της εισαγωγής των «Αρχιτραγουδιστών» έγινε με σχετικά προσεκτικό βηματισμό, που είχε σαν αποτέλεσμα η μεγαλόπρεπη επισημότητα της γραφής να υποχωρήσει μπροστά στην -διαυγέστατη- ανάδειξη των επιμέρους φωνών.
Το συγκεκριμένο χαρακτηριστικό δέσποσε και στις ερμηνείες των ορχηστρικών αποσπασμάτων από το «Λυκόφως των θεών» του ίδιου συνθέτη, που ακολούθησαν. Η απίστευτη ηχητική ευγένεια των εγχόρδων, οι εξόχως ποιητικές συνεισφορές των ξύλινων πνευστών και η καλλιέπεια των χάλκινων πνευστών με τις ασύλληπτες διαβαθμίσεις δυναμικής οριοθέτησαν ένα ερμηνευτικό στίγμα με έμφαση στην καθαρότητα και διαύγεια της γραμμής, στον αντίποδα δηλ. των ρομαντικών εξάρσεων της γερμανικής παράδοσης. Η έλλειψη μεγαλύτερου δραματικού βάρους των ερμηνειών ίσως εξηγείται από την σχετικά περιορισμένη οπερατική εμπειρία της Κοντσέρτχεμπαου, παρότι ο Γκάττι προσπάθησε να διασφαλίσει επαρκείς δόσεις θεατρικότητας.
Σε κάθε περίπτωση, τα διάσημα βαγκνερικά εξαγγελτικά μοτίβα (leitmotive) αναπτύσσονταν με σπάνια ρευστότητα, νοηματοδοτώντας τη σύνθετη δραματουργία του τελευταίου μέρους της τετραλογίας, έστω περισσότερο πειστικά στις εκστατικά λυρικές σελίδες του «Ξημερώματος & Ταξιδιού του Ζήγκφρηντ στον Ρήνο» απ’ό,τι στο «Θάνατο του Ζήγκφρηντ» και το «Πένθιμο εμβατήριο», αμφότερα άκρως υποβλητικά αλλά όχι εξίσου συγκινητικά...
Για το ολλανδικό σύνολο δεν έκρυβαν μυστικά ούτε οι εξαιρετικά απαιτητικές συνθέσεις – (προ)άγγελοι της ατονικότητας, που κάλυψαν το δεύτερο μέρος της βραδιάς.
Στο Adagio από την ημιτελή 10η Συμφωνία του Μάλερ έγινε αισθητή η μεγάλη παράδοση της Κοντσέρτχεμπαου στο έργο του συγκεκριμένου συνθέτη. Η αναλυτική αλλά κάπως γενικόλογη διεύθυνση του Γκάττι βοηθήθηκε εν προκειμένω καθοριστικά από τα αιθέρια έγχορδα (βιόλες!) με την αφηγηματικά πλαστικότατη φραστική τους όσο και από τα καλλιεπή χάλκινα πνευστά, που διέπλασαν, με έξοχες κορυφώσεις και συγχορδίες, ένα πρωτοφανούς διαφάνειας ηχητικό σύμπαν. Στο -δεδομένων βαγκνερικών επιρροών- κομμάτι, όμως, με τα έντονα αυτοβιογραφικά χαρακτηριστικά και τις αναφορές στο επικείμενο λυτρωτικό (;) τέλος, θα μπορούσε κανείς, ενδεχομένως, να προσάψει στην ερμηνεία ένα συναισθηματικά μάλλον αμέτοχο, αποστασιοποιημένο τόνο, που ανέδειξε ατελώς τη διάχυτη θλίψη. Ίσως, πάλι, αυτή να προσπάθησε να μεταδώσει κάτι από τη λανθάνουσα ελπίδα του…
Τα «Τρία κομμάτια για ορχήστρα» του Μπεργκ, ενός από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της 2η Σχολής της Βιέννης, υπενθύμισαν, τέλος, τη σαφέστατη επιρροή του ύστερου Μάλερ σε αυτήν. Και τα τρία κομμάτια, από το αινιγματικό «Πρελούδιο» και τον αισθησιακό «Κυκλικό χορό» που διέπει ρυθμικά το τόσο προσφιλές στον Μάλερ λέντλερ μέχρι το νευρικό καταληκτικό «Εμβατήριο» που ολοκληρώνεται με τον χαρακτηριστικό χτύπο σφυριού, αποτελούν φόρο τιμής στον Αυστριακό συνθέτη. Ο Γκάττι αξιοποίησε εν προκειμένω σβέλτα τέμπι, άριστες διαβαθμίσεις δυναμικής και σφιχτή άρθρωση για να ενοποιήσει τα μέρη αυτής της άτυπης συμφωνίας, φωτίζοντας με σπάνια καθαρότητα και χειρουργική ακρίβεια τους μαιάνδρους μιας στριφνής, πλην εμπνευσμένης γραφής…
Credit φωτογραφιών: Χάρης Ακριβιάδης
