"Ορφέας" του Μοντεβέρντι στη Λυρική: Σύγχρονη ματιά με την εικαστική σφραγίδα του Κέντριτζ

Με τον "Ορφέα" του Κλάουντιο Μοντεβέρντι –μια ακόμη μεγάλη διεθνή συμπαραγωγή με το βρετανικό Φεστιβάλ του Γκλάιντμπορν και τη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης– εγκαινιάζει η Εθνική Λυρική Σκηνή τη σαιζόν 2026/27. Το έργο παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην ιστορία της για 8 παραστάσεις στην "Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος" του ΚΠΙΣΝ (μεταξύ 30/10 και 14/11).

Ο "Ορφέας", που πρωτοπαρουσιάσθηκε στη Μάντοβα το 1607, στο μεταίχμιο ύστερης Αναγέννησης και πρώιμου Μπαρόκ, θεωρείται σημείο αναφοράς στην ιστορία της δυτικής μουσικής. Μολονότι τυπικά δεν είναι η πρώτη όπερα που γράφτηκε ποτέ, σηματοδοτεί τη γέννηση του είδους ως ολοκληρωμένης δραματικής τέχνης. Στο επίκεντρο του έργου βρίσκεται ο μύθος του Ορφέα, μια ιστορία όπου ο έρωτας, η απώλεια και η δύναμη της τέχνης συναντώνται με το θάνατο.

Η υπόθεση ξεκινά με το γάμο Ορφέα και Ευρυδίκης στις πεδιάδες της Θράκης. Τη γιορτή μετατρέπει σε θρήνο ο ξαφνικός θάνατος της Ευρυδίκης. Ο Ορφέας αποφασίζει να κατέβει στον Άδη, διεκδικώντας, με τη μουσική ως μοναδικό όπλο, την επιστροφή της αγαπημένης του από τον κόσμο των νεκρών. Ο Πλούτωνας υποχωρεί, θέτοντας όμως έναν όρο: ο Ορφέας δεν πρέπει να κοιτάξει πίσω του μέχρι να επιστρέψει στον κόσμο των ζωντανών. Κατακλυσμένος από φόβο και αγωνία, αυτός γυρίζει το βλέμμα του προς την Ευρυδίκη, χάνοντάς την για πάντα. Βυθίζεται στην απελπισία μέχρι την εμφάνιση του Απόλλωνα, ο οποίος τον καλεί να υπερβεί τον επίγειο πόνο και να ανέλθει μαζί του στους ουρανούς.

Ο Μοντεβέρντι δημιουργεί, μέσα από το λιμπρέτο του Στρίτζο, ένα νέο έργο που συνδυάζει την απλότητα της δομής με μια πρωτοφανή εκφραστική πυκνότητα. Μέσα από τα ρετσιτατίβι, τις άριες, τα χορωδιακά και τα ορχηστρικά μέρη, πλάθει ένα μουσικό σύμπαν, με το λόγο και τη μουσική να λειτουργούν αδιαχώριστα, υπηρετώντας με μοναδική αμεσότητα τη δράση.

Ακριβώς αυτή η σχέση μουσικής, εικόνας και καλλιτεχνικής δημιουργίας βρίσκεται στο επίκεντρο της σκηνοθετικής προσέγγισης του σπουδαίου Νοτιοαφρικανού εικαστικού καλλιτέχνη Ουίλλιαμ Κέντριτζ. Ο μύθος γίνεται έμπνευση για ένα πολυεπίπεδο εικαστικό σύμπαν όπου η μνήμη, η δημιουργία, η απώλεια και ο χρόνος συνυπάρχουν, δημιουργώντας με αυτόν τον τρόπο μια σκηνική γλώσσα που βρίσκεται διαρκώς σε κίνηση μέσω της ζωντανής δράσης, των σχεδίων, της κινούμενης εικόνας, των βιντεοπροβολών και της σκηνογραφίας. Η σκηνοθετική ανάγνωση εμπνέεται από την ποιητική εκδοχή του μύθου από τον Ρίλκε: μεταφέροντας τη δράση περίπου στο 1910, δημιουργεί ένα χώρο όπου ο αρχαίος μύθος συναντά τη νεότερη ιστορία.

Μέσα σ’αυτό το διαρκώς μεταβαλλόμενο εικαστικό σύμπαν, η τεχνική του Κέντριτζ για το σχέδιο με κάρβουνο ορίζει τη δραματουργία της παράστασης, που, σημειωτέον, συνομιλεί, παράλληλα, με τις δύο διαφορετικές εκδοχές του φινάλε του έργου. Τα σχέδια γεννιούνται μπροστά στον θεατή, τροποποιούνται, σβήνονται και μετασχηματίζονται σε νέες εικόνες. Η πρώτη παρουσίαση της παραγωγής τον Ιούνιο στο Γκλάιντμπορν απέσπασε ιδιαίτερα θερμή υποδοχή από κοινό και κριτικούς.

Από πλευράς μουσικής ο "Ορφέας" δεν θ’ακουστεί στην πρωτότυπη εκδοχή του Μοντεβέρντι (που αποδίδεται πλέον με όργανα εποχής), αλλά σε ενορχήστρωση για σύγχρονα όργανα που υπογράφει ο διακεκριμένος Αμερικανός συνθέτης Νίκο Μιούλυ. Την Ορχήστρα της ΕΛΣ θα διευθύνει -σε μία ακόμη ειδική αποστολή!- ο ανερχόμενος αρχιμουσικός Κωνσταντίνος Τερζάκης.

Για τον "Ορφέα" η Εθνική Λυρική Σκηνή έχει εξασφαλίσει ένα εξαιρετικό καστ καταξιωμένων Ελλήνων πρωταγωνιστών. Τον πρωταγωνιστικό ρόλο θα ερμηνεύσει ο τενόρος Χρήστος Κεχρής. Τους ρόλους της Μουσικής και της Ευρυδίκης θα ερμηνεύσει η υψίφωνος Μαρία Κωστράκη, ενώ αυτόν της Αγγελιαφόρου η διακεκριμένη μεσόφωνος Μαίρη-Έλεν Νέζη.