© Μαργαρίτα Yoko Νικητάκη
Το πιάνο υπήρξε ο πρωταγωνιστής σε δύο τακτικές συναυλίες που έδωσε στην -ως συνήθως- κατάμεστη "Αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης" του Μεγάρου Μουσικής η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών στο τελευταίο τρίμηνο της καλλιτεχνικής περιόδου που ολοκληρώθηκε πρόσφατα.
Σε μία από τις τελευταίες εμφανίσεις της σε κλειστό χώρο (29/5) υπό τη διεύθυνση της κινεζικής καταγωγής Νεοζηλανδής αρχιμουσικού Τιανγί Λου η ΚΟΑ υποδέχθηκε τον διάσημο Τούρκο πιανίστα Φάζιλ Σάι ως σολίστ στο νέο του κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα "Μητέρα Γη" (Mother Earth).
Ο Σάι συνέθεσε -κατά παραγγελία της Cartier- το ημίωρης διάρκειας κοντσέρτο το 2024 ως "καλλιτεχνική απάντηση στις ραγδαίες οικολογικές αλλαγές και την ανησυχητική επιτάχυνση της υπερθέρμανσης του πλανήτη". Το έργο, που έκανε παγκόσμια πρώτη στην Expo της Οσάκα το Μάιο του 2025, παρουσιάζεται έκτοτε με σολίστ τον ίδιο τον συνθέτη σε συνεργασία με διάφορες ορχήστρες (μεταξύ των οποίων προσεχώς και η ΚΟΘ, 25/9).
Το κοντσέρτο περιλαμβάνει τέσσερις βασικές ενότητες (Γη, Δάσος, Θάλασσα και Ποτάμι), που πλαισιώνονται από ένα πρελούδιο, ένα ιντερλούδιο και ένα ποστλούδιο. Πρόκειται ουσιαστικά για μία μάλλον φλύαρη, κινηματογραφικής αισθητικής νεορομαντική μουσική, που είναι διάσπαρτη με έθνικ πινελιές. Αν το πιάνο εισάγει (και σταδιακά αναπτύσσει) το βασικό θέμα, στις κύριες ενότητες αναλώνεται σε ρόλο συνοδείας, αν όχι μίας ακόμη -όχι πάντοτε ευδιάκριτης- "φωνής" της πρωταγωνίστριας ορχήστρας. Λόγω της περιορισμένης τεχνικής δυσκολίας καθαρά εκφραστικής/αφηγηματική γραφής, ουσιαστικά περιορίζεται σε κάποια λυρικά ξέφωτα μέσα σ’έναν ορχηστρικό ορυμαγδό (ενίοτε θορυβώδη στα κρεσέντι).
Λόγω και της έλλειψης διαλόγου του πιάνου με την ορχήστρα, είναι προφανές ότι από πλευράς φόρμας το έργο δεν παραπέμπει σε κοντσέρτο, ίσως ούτε καν σε συμφωνία κοντσερτάντε! Περισσότερο μοιάζει με ένα συμφωνικό έργο με περισσότερο (Θάλασσα, Ποτάμι) ή λιγότερη ορατή/επιτυχημένη σύμπραξη του πιάνου στην έκθεση/ανάπτυξη των μελωδικών θεμάτων από την ορχήστρα. Κάποια από αυτά είναι αρκετά ευφάνταστα (η απόδοση ήχων πουλιών από τα ξύλινα ή ήχων ζώων από ειδικά όργανα), άλλα (μεταλλαγμένα) εύκολα αναγνωρίσιμα από έναν έμπειρο φιλόμουσο (πχ το υποβλητικό θέμα της πιανιστικής του "Μαύρης Γης" [Kara Toprak] στο Δάσος), άλλα πιο κοινότοπα. Μία συνολικά ίσως ευχάριστη, πλην ουδόλως αξιομνημόνευτη, στερούμενη συνοχής/ειρμού σύνθεση, που αποδόθηκε δίχως πρόβλημα από όλους τους συντελεστές.
Τις κάπως αδιάφορες εντυπώσεις επέτεινε, ακολούθως, και η ατελής ερμηνεία της θεσπέσιας όσο και δύσκολης 5ης Συμφωνίας του Σιμπέλιους, έργου με το οποίο -αν δεν σφάλλουμε- η ΚΟΑ είχε να αναμετρηθεί άνω της δεκαετίας (συναυλία υπό τον Τσιαλή στις 29/1/2016). Παρότι η Λου φάνηκε να κατανοεί την ιδιαίτερη δραματουργία του έργου, αυτήν την -τόσο έντονη- ανάγλυφη ηχητική αποτύπωση της υποδόριας ανησυχίας του κόσμου της φύσης, η μουσική της διεύθυνση δεν κατάφερε να τη δικαιώσει σε τεχνικό επίπεδο.
Ενώ είχε στη διάθεσή της ένα σβέλτο σώμα εγχόρδων με μαλακό ήχο, που κατάφεραν -ήδη από τα πρώτα μέτρα- να αποτελέσουν/διαμορφώσουν, μέσω της ωραίας εκτύλιξης και επαναφοράς των θεμάτων, το σωστό υπόστρωμα επί του οποίου αρθρώνεται η συμφωνική αφήγηση, παρά την καλλιέπεια και τον καλό χρονισμό των ξύλινων (πχ. το φαγκότο του Λιοδάκη στο πρώτο μέρος, το φλάουτο του Νικόπουλου και το όμποε του Βάμβα στο δεύτερο) και χάλκινων πνευστών, η αρχιμουσικός αδυνατούσε συστηματικά να διαχειρισθεί/ελέγξει τις δυναμικές στις κορυφώσεις, με αποτέλεσμα το ακρόαμα να γίνεται θαμπό/θολό χωρίς ευκρινή προβολή των διαφορετικών "φωνών", ενώ και οι παρεμβάσεις των τυμπάνων (Λάμπουρας) ηχούσαν διαρκώς εξαιρετικά ισχυρές.
Τα πράγματα χειροτέρευσαν, δυστυχώς, στο καταληκτικό allegro molto, όπου, παρά τις προσεγμένες συνεισφορές των χάλκινων, ειδικά των υπό τον Σίσκο κόρνων (που απέδωσαν ωραία το περίφημο "κάλεσμα των κύκνων") και των υπό τον Μπαλαμό τρομπετών, παρατηρήθηκαν αποσυντονισμοί στα τρέμολι των εγχόρδων, η αξιοποίηση της έντασης των τυμπάνων ηχούσε δραματουργικά εσφαλμένη, ενώ και ο χρονισμός των 6 κοφτών συγχορδιών του φινάλε δεν διέθετε τη δέουσα θεατρικότητα. Εύλογα, η νοηματοδότηση της μυστηριώδους γοητείας του έργου παρέμενε διαρκές ζητούμενο…
Πολύ περισσότερο από τον Σάι και το κοντσέρτο του ευχαρίστησε τρεις μήνες νωρίτερα (20/2) η Αμερικανίδα πιανίστα Κλαιρ Χουάνγκτσι, που ερμήνευσε το 2ο Κοντσέρτο για πιάνο του Σοπέν στο πλαίσιο μιας -πολύ ανώτερου επιπέδου!- συναυλίας της ΚΟΑ υπό τον Γεωργιανό αρχιμουσικό και συνθέτη Βαχτάνγκ Καχίτζε, η οποία πέρασε -δυστυχώς- κάπως απαρατήρητη λόγω του μεγάλου φόρτου εκδηλώσεων εκείνης της περιόδου.
Ο 67χρονος Καχίτζε δεν είναι άλλος από το γιο του θρυλικού Τζανσούγκ (1935-2002), που παραμένει αξέχαστος στους παλιότερους ακροατές της ΚΟΑ λόγω των σημαντικών συναυλιών που είχε διευθύνει τις δεκαετίες 1990 και 2000 και της αξιοπρόσεκτης "χημείας" του με τους μουσικούς της.
Η πολύ προβεβλημένη εσχάτως Χουάνγκτσι χάρισε μια δεξιοτεχνικά άψογη ερμηνεία με υποδειγματικά εύπλαστη φραστική, κρυστάλλινα καθαρή άρθρωση (παρά την πρωτόγνωρη κινητικότητα του παιξίματος) και ανεπιτήδευτα ειλικρινές συναίσθημα (με πόση ποιητικότητα ήχησε το ενδιάμεσο larghetto). Χωρίς να χάνει ούτε στιγμή το ρυθμικό της σφρίγος, η εκτέλεση αξιοποίησε στο έπακρο μεγάλη πλαστικότητα στη διαμόρφωση της μελωδικής γραμμής και προσεγμένες εκλεπτύνσεις ήχου και δυναμικής (ιδίως στο καταληκτικό allegro vivace), που ανέδειξαν γλαφυρά τις μπελ-καντίστικες ποιότητες της γραφής.
Σε ένα έργο που δεν φημίζεται για την εμπνευσμένη ενορχήστρωσή του, το ορχηστικό παίξιμο (που θα κέρδιζε εάν είχε επιλεγεί ένα κλιμάκιο μεσαίου μεγέθους) υπήρξε ακριβές και σβέλτο, σε αγαστή συνοδοιπορία με την σολίστ. Αν η αρχική μεγαλόπρεπη είσοδος της ΚΟΑ πρόβαλε κάπως "βαριά", στη συνέχεια ικανοποίησε ιδιαίτερα -ίσως λίγο απρόσμενα- η ώσμωση του φίνου, πλην ευχάριστα μεταλλικού ήχου της σολίστ με αυτόν πιο θαμπό της ορχήστρας. Στις θερμές επευφημίες των ακροατών η 36χρονη Χουάνγκτσι αντιχάρισε τις 12 Παραλλαγές που έγραψε ο Μότσαρτ πάνω στο γαλλικό παιδικό τραγούδι "Ah! Vous dirai-je, maman" Κ.265.
Η βραδιά είχε ανοίξει μ’ένα μείζον και σπανιότατα παιζόμενο έργο, την εκτενή, νεανική "Συμφωνία" του Στραβίνσκυ. Από τις πρώτες κιόλας νότες έγινε σαφές πόσο οικεία ήταν στον αρχιμουσικό η υστερορομαντική ρώσικη σύνθεση με τις καταβολές σ’έναν Ρίμσκυ-Κόρσακοφ ή έναν Γκλαζουνόφ. Με μεγάλη οικονομία κινήσεων και καλή στάθμιση των ηχητικών όγκων της μεγάλης ορχήστρας (με τα τσέλα τοποθετημένα δεξιά), η ερμηνεία που διέπλασε έδωσε έμφαση στην ανάδειξη της μελωδικότητας του έργου. Εύλογα αυτό προϋπέθετε κατ’αρχάς μεγάλη πλαστικότητα φραστικής ιδίως από τα υπό την Χατζηνικολάου έγχορδα, η διαύγεια ήχου των οποίων αξιοποιήθηκε στο ωραίο, γεμάτο συναίσθημα χτίσιμο του largo ή -με τα τρέμολι τους- στο μαγικό φινάλε sostenuto. Εξίσου προϋπέθετε, όμως, και ποιητικές συνεισφορές από τα πνευστά, ξύλινα και χάλκινα, οι κορυφαίοι των οποίων έλαμψαν στην επανέκθεση των θεμάτων στο ευπρόσδεκτης σβελτάδας δεύτερο μέρος ή στα διάφορα σόλι τους (Βάμβας και Μουρίκης στο δεύτερο μέρος, Σίσκος και Νικόπουλος στο τρίτο, Μουρίκης στο φινάλε). Μία θαυμάσια εκτέλεση που ολοκληρώθηκε με μιαν ιδανικά μεγαλόπρεπη, αλλά χωρίς στόμφο κατάληξη.
Η καλή φόρμα της ΚΟΑ επιβεβαιώθηκε και στο καταληκτικό έργο της βραδιάς, την 2η Σουίτα από το χορόδραμα "Δάφνις και Χλόη" του Ραβέλ. Ο γεμάτος μεν αλλά διαυγής και με επαρκείς διαβαθμίσεις δυναμικής και αποχρώσεις ήχος των εγχόρδων (με ορθοτονικά ανεπίληπτο σόλο της εξάρχουσας Χατζηνικολάου), οι θαυμάσιες συνεισφορές των επιμέρους μουσικών, ιδίως αυτών των ξύλινων (Νικόπουλος, Γιάρκε, Βάμβας, Μουρίκης, Τσάμου) και χάλκινων πνευστών, αλλά και η ρυθμική ευελιξία αξιοποιήθηκαν -μαζί με τις έντονες αντιθέσεις ταχυτήτων και δυναμικής στις κορυφώσεις (όπως πχ στον οργιαστικό βακχικό χορό του φινάλε)- πάντως σε μιαν πρωτίστως "συμφωνική" ανάγνωση, που φώτισε περισσότερο την πλουσιότατη ενορχήστρωση αυτής της αντιπροσωπευτικής του μουσικού ιμπρεσιονισμού παρτιτούρας απ’ ότι το διάχυτο αισθησιασμό της, τη λικνιστική διάθεση και την εικαστική υπαινικτικότητα της αφήγησης. Δικαιολογημένη η θερμότατη υποδοχή του κοινού!
Διαβάστε Επίσης
