Anne Clark: "Την τελευταία φορά που ήρθα, θυμάμαι διαδηλώσεις και δακρυγόνα"

Η Ελλάδα δεν σου είναι ξένη, όμως πάνε σχεδόν 17 χρόνια από την τελευταία σου συναυλία στην Αθήνα. Τι θυμάσαι πιο ζωηρά από προηγούμενες επισκέψεις σου εδώ;
Ουάου... Πέρασε αλήθεια τόσος καιρός από την τελευταία φορά που βρέθηκα στην Αθήνα;! Η ζωή, μα και ο κόσμος, άλλαξαν πολύ από τότε. Και πραγματικά ανυπομονώ να ξανάρθω, να αφομοιώσω όλα όσα έχουν συμβεί. Γιατί ποιος μπορεί να ξεχάσει την ενέργεια της Αθήνας; Την τελευταία φορά που ήρθα, θυμάμαι διαδηλώσεις και δακρυγόνα να πέφτουν στους δρόμους! Τώρα, βέβαια, παντού μοιάζει να έχουμε φτάσει στα πρόθυρα ανάλογων καταστάσεων. 

Είχες κι ένα αιθέριο οργανικό κομμάτι με τίτλο "Acropolis", πίσω στο 1995, όταν έβγαλες το άλμπουμ To Love And Be Loved –παιγμένο με καμπάνες, γκονγκ και κύμβαλα. Πώς φιγουράρει ο περίφημος αρχαίος ναός στο δικό σου μυαλό και στη δική σου φαντασία;
Και πάλι, βλέπω την Ακρόπολη σαν ένα μέρος με μεγάλη ενέργεια, αλλά και μ' ένα μυστήριο ριζωμένο στους αρχαίους καιρούς. Υποθέτω, βέβαια, ότι, στη σημερινή της πραγματικότητα, πλημμυρίζει από ατέλειωτα σμήνη τουριστών, οι οποίοι την επισκέπτονται κάτω από θερμοκρασίες 45 βαθμών Κελσίου. Κι αναρωτιέμαι τι θα απογίνουν όλα αυτά τα μαγικά μέρη του κόσμου, τώρα που τόσοι πολλοί άνθρωποι θέλουμε να τα δούμε από κοντά.

Σε μια παλιότερη ελληνική συνέντευξη (στο Postwave) είχες πει: "Κοιτάζω την τρέλα που οδηγεί τον κόσμο μας και συνειδητοποιώ ότι τα γραπτά μου δεν κάνουν καμία διαφορά". Τότε, είχαμε 2004. Αλλά το γενικό συναίσθημα αυτού του "weltschmerz" –για να κάνω λογοπαίγνιο με ένα παλαιότερο τραγούδι σου– δεν παραμένει ίδιο;
Ποιος πίστευε ότι θα επιτρέπαμε στον κόσμο να φτάσει στο σημείο όπου βρίσκεται σήμερα; Πόλεμοι, γενοκτονία, καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος –όλα εκτυλίσσονται μπροστά στα μάτια μας. Τι να πω; Πραγματικά απελπίζεσαι. Ωστόσο συνεχίζω να λαχταράω τη ζωή: η αγάπη μου γι' αυτήν παραμένει άσβεστη κι εξακολουθώ να πιστεύω ότι υπάρχει μια κάποια θεμελιώδης ουσία.
Δεν βλέπω τρόπο διαμαρτυρίας ή αγανάκτησης απέναντι στο μονοπάτι στο οποίο έχουμε βρεθεί, αλλά πιστεύω ότι, αν γεμίζουμε το δικό μας, άμεσο περιβάλλον με όση αγάπη και θετικότητα μπορούμε, τότε θα υπάρχει πάντα ένας λόγος για να συνεχίζουμε. Γνωρίζω τι υπέροχοι άνθρωποι ζουν σε τούτο τον κόσμο, προσωπικά έχω βιώσει απίστευτη καλοσύνη. Κι αυτό είναι κάτι από το οποίο μπορείς να κρατηθείς.

Πίσω στο 2019, στη δική σου πατρίδα, ένωσες τη φωνή σου με όσους αντιτάχθηκαν στο Brexit, μάλιστα έβγαλες κι ένα τραγούδι σχετικά με την κατάσταση ("Stop Brexit!"). Πώς έχουν τα πράγματα τώρα; Άλλαξε γνώμη το Ηνωμένο Βασίλειο στα πέντε χρόνια που ζει μακριά από την Ευρωπαϊκή Ένωση;
(γελάει) Είναι απίστευτο ν' ακούς τι λένε σήμερα οι άνθρωποι που στήριξαν το Brexit. Βρίσκονται είτε σε πλήρη άρνηση, πιστεύοντας ότι "οι Βρετανοί πήραν πίσω τη χώρα τους", είτε υποστηρίζουν ότι "Δεν ξέραμε για τι ακριβώς ψηφίζαμε"! Φυσικά, αμφότερες οι απαντήσεις αυτές με αφήνουν άναυδη, αλλά και φοβισμένη. Γιατί κατά τη διάρκεια της όλης καμπάνιας οι συνέπειες της εξόδου μας από την Ευρωπαϊκή Ένωση φάνηκε ότι θα ήταν άφθονες, ενώ ξεκαθαρίστηκαν ξανά και ξανά. Όμως έτσι έχει η "δημοκρατία", στην πρακτική της εφαρμογή. Ό,τι κι αν σημαίνει κάτι τέτοιο. Φαίνεται, άλλωστε, πως και η Ευρώπη σαν σύνολο (που εμπεριέχει και το Ηνωμένο Βασίλειο) έχει γίνει μια περιττή σύλληψη στο παγκόσμιο τερέν των καιρών μας.

Ξέρεις, εδώ στην Ελλάδα πάντα απορούσαμε με την απουσία ευδιάκριτων επιτυχιών σου στη Βρετανία. Παλιότερα, δηλαδή, σε εποχές όπου δεν είχαμε τόση πληροφορία, πιστεύαμε ότι ένα τραγούδι σαν το "Our Darkness" (1984) θα βρισκόταν ψηλά στα charts. Υπήρξε κάποια έλλειψη επικοινωνίας με το βρετανικό κοινό;
Δεν ήταν τόσο έλλειψη επικοινωνίας, ήταν περισσότερο ότι μ' έβλεπαν σαν ...εξωγήινο είδος! Είναι πράγματι κάτι πολύ παράξενο, αν και προσαρμόστηκα τελικά σ' αυτό. Στη Βρετανία υπάρχει μια πίστη ότι έχουμε μια σπουδαία κουλτούρα, δημιουργικά και από την άποψη των επινοήσεων. Αλλά, για να είμαι ειλικρινής, πιστεύω ότι αυτό στηρίζεται στον αυτοκρατορικό τρόπο με τον οποίον βλέπουμε τα πράγματα. Το γεγονός, δηλαδή, ότι το υλικό μου κυκλοφορεί ευρέως στον υπόλοιπο κόσμο εδώ και μισό αιώνα, πια, δείχνει να αποτελεί μια πολύ ισχυρή επιβεβαίωση ότι κάτι τέτοιο συμβαίνει. Εντωμεταξύ, κάμποσοι Βρετανοί "καλλιτέχνες" έκλεψαν τις ιδέες μας, τόσο τις δικές μου, όσο και του David Harrow! (γελάει)

Αλήθεια, στήθηκαν γέφυρες μεταξύ της δουλειάς σου και του χιπ χοπ, χάρη στο "Our Darkness"; Παρακολουθείς τη χιπ χοπ άνοδο των τελευταίων 15 ετών;
Υπήρξε μια οπωσδήποτε εκπληκτική απόκριση από τη ραπ/χιπ χοπ σκηνή στη δουλειά μου, κατά τις δεκαετίες του 1980 και 1990. Ήταν απίστευτο, δηλαδή, ότι έβλεπα τόσους πολλούς Αφροαμερικάνους στο κοινό των συναυλιών μου, όταν έπαιζα στη Νέα Υόρκη και στο Σικάγο. Φτιάχτηκε στ' αλήθεια μια γέφυρα μεταξύ μας, πέρα από κάθε προσδοκία.
Νομίζω ότι η προφορική παράδοση και το spoken word ήταν εξαρχής πολύ σημαντικά στοιχεία για την κουλτούρα των Μαύρων Αμερικανών: εξιστορήσεις, τζαζ ποιητές, το Κίνημα για τα Πολιτικά Δικαιώματα, σπουδαίοι ρήτορες σαν τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ. Υπάρχει μια δύναμη εδώ, όπως κι ένα παρελθόν, που εξακολουθούν και βαστάνε.
Τώρα, εμένα δεν μου αρέσει ο μισογυνισμός και η βία που πρωτοστατούν σε πολλούς από τους στίχους του σύγχρονου χιπ χοπ, ωστόσο παραδέχομαι ότι εκεί έξω υπάρχει ένα τεράστιο φάσμα σχετικού υλικού. Έτσι, όπως συμβαίνει και με κάθε τι άλλο, έχει κυρίως να κάνει με το τι αναζητά κανείς.

Ένας από τους δίσκους σου που αγαπώ είναι το Just After Sunset (1998), μια συνεργασία με τον Martyn Bates, η οποία βασίστηκε σε κείμενα του Ράινερ Μαρία Ρίλκε. Τι σε τραβάει στην ποίησή του;
Σ' ευχαριστώ. Νιώθω πολύ χαρούμενη που σου άρεσε αυτό το εγχείρημα, ήταν μια υπέροχη εμπειρία να δουλεύεις με τον Martyn Bates. Πιστεύω ότι είναι αυτή η αίσθηση βαθιάς εμβρίθειας την οποία αγαπώ τόσο πολύ στην ποίηση του Ρίλκε, μαζί με την ευαισθησία του και τη διασύνδεσή του τόσο με τον υλικό, όσο και με τον εσωτερικό κόσμο. Φτάνει τόσο μακριά.

Γενικά, έχεις αγαπημένους ποιητές και λογοτέχνες; Ή τείνεις ν' ακολουθείς μεμονωμένα έργα; 
Τείνω να συνδέομαι με συγκεκριμένα έργα, συνήθως δεν ακολουθώ το σύνολο της δουλειάς ενός ποιητή ή ενός λογοτέχνη. Υπάρχουν τόσα πράγματα εκεί έξω! Πλέον, οι δυνατότητες να ανακαλύψεις άγνωστα και υπέροχα έργα δείχνουν άπειρες. Κάτι τέτοιο, φυσικά, μπορεί να σε κάνει και να πελαγώσεις, οπότε έχει σημασία να είσαι και λίγο πειθαρχημένος, καθώς ψάχνεις για πράγματα. Είναι απαραίτητο να φιλτράρεις!

Σε μια πρόσφατη συνέντευξη, διάβασα ότι, χρόνια πριν, τότε που δούλευες σ' ένα δισκοπωλείο, είχες γίνει τόσο εξπέρ, ώστε μπορούσες να συμβουλεύσεις σχεδόν για τα πάντα –από Abba, μέχρι Frank Zappa. Είναι έτσι; 
Ναι, το δισκοπωλείο ήταν το "Bonaparte" και πίσω στη δεκαετία του 1970 είχαμε εκεί δίσκους από σχεδόν κάθε είδος, όπως και πελάτες που αγόραζαν πολύ διαφορετικά πράγματα –και Abba και Frank Zappa. Το πιο ιντριγκαδόρικο ήταν ότι οι οπαδοί του Zappa αγόραζαν πού και πού και κάποιο άλμπουμ των Abba ή, έστω, κάποιο single... Και μου άρεσε να πιστεύω ότι, έτσι περιστασιακά, όλο και κάποιος fan των Abba θα δοκίμαζε ν' ακούσει κάτι από Zappa! (γελάει)