© Green Yang
Όσο κι αν το ζορίσεις για μια εισαγωγή διαφορετική από τις συνηθισμένες, γεγονός είναι ότι, εάν θέλεις να μιλήσεις για τη Sun Ra Arkestra, αναπόφευκτα θα μιλήσεις για τον ιδρυτή της –τον θρυλικό Sun Ra. Γιατί μπορεί να έχει αφήσει τα εγκόσμια εδώ και πολύ καιρό (από το 1993), όμως σε πολλά εξακολουθεί να καθορίζει και το τι πράττει η ορχήστρα που φέρει το όνομά του, αλλά και το πώς το κοινωνά στα διεθνή ακροατήρια.
Ωστόσο, το αθηνόραμα, το οποίο ευτύχησε να έχει τζαζ θέματα υπογεγραμμένα από τον Γιώργο Χαρωνίτη (1955-2025), είναι σε θέση να συνεισφέρει κάτι τις ξεχωριστό στη σχετική συζήτηση, διαλύοντας τη θολούρα των δελτίων Τύπου (ακόμα και της Wikipedia) για το πότε ακριβώς ξεκίνησε η δράση της Sun Ra Arkestra. Ώστε να μετακινηθούμε από το γενικόλογο "μέσα της δεκαετίας του 1950" στο ακριβές 1953, έτος που πιστοποιείται και από φωτογραφικό υλικό, μα και από τη βιογραφία του φημισμένου (τενόρο) σαξοφωνίστα John Gilmore. Ο οποίος ανέλαβε τα ηνία του γκρουπ όταν πέθανε ο Sun Ra, κρατώντας τα ως τον δικό του θάνατο, το 1995.
Με τον Sun Ra, τώρα, ξεμπερδεύουμε εύκολα και ανέξοδα αποκαλώντας τον "θρύλο", όμως στις λέξεις αυτές δεν χωρά η προσωπικότητά του, η σκέψη του, η ριζοσπαστική αντίληψη ότι η τζαζ αποτελούσε όχημα ελευθερίας και μαύρης συνειδητοποίησης –μουσικής, μα και όχι μόνο– σε μια λευκή Αμερική. Είναι απόλυτα ατομικός, δηλαδή, ο τρόπος με τον οποίον πάντρεψε το δημιουργικό/κοινωνικό του όραμα με ανησυχίες για την αρχαία Αίγυπτο, με διαστημικά ταξίδια προς μακρινούς γαλαξίες, ακόμα και με μια ασέξουαλ ταυτότητα που φαινόταν (και ήταν) πολύ παράδοξη μέσα στο κλίμα που επικρατούσε στις δεκαετίες του 1960 και 1970. Το ταλέντο του, βέβαια, βρήκε αναγνώριση, ωστόσο κάτι τέτοιο δεν σημαίνει ότι όσοι αγόραζαν τους δίσκους του κατάλαβαν ή νοιάστηκαν για τα υπόλοιπα. Με την ηχηρή εξαίρεση του σπουδαίου Amiri Baraka (LeRoi Jones), ο οποίος, χρόνια αργότερα, θα διακήρυττε ότι "the future is always here in the past", γράφοντας το επιδραστικό του άρθρο "Jazzmen: Diz & Sun Ra" (1995).
Επίσης, τα πράγματα δεν ήταν πάντα ρόδινα. Όταν η περίφημη Impulse!, λ.χ., θέλησε να κυκλοφορήσει κάποιες δουλειές του, τις είδε να μην πουλάνε όσο περίμενε, καταλήγοντας να τις διαγράψει από τον κατάλογό της. Αλλά ούτε η Sun Ra Arkestra είχε πάντα την αναγνώριση που συνοδεύει την επικείμενη επίσκεψή της στην Ελλάδα –την Πέμπτη 15/5, στο "Christmas Theater". Όπως είδαμε, δηλαδή, ο John Gilmore διέθετε μεν το ατού μιας σαραντάχρονης διαδρομής πλάι στον Sun Ra, μα πέθανε δύο χρόνια μετά από εκείνον. Έτσι, η ηγεσία πέρασε στα χέρια του (άλτο) σαξοφωνίστα Marshall Allen, ο οποίος μετείχε στο γκρουπ από το 1958. Ο ρόλος του, βέβαια, αποδείχθηκε καταλυτικός, γιατί είναι χάρη σ' αυτόν που η ορχήστρα όχι μόνο άντεξε, μα μπόρεσε και να μεταβολίσει επιτυχώς τα όσα κληρονόμησε. Μπαίνοντας, εν καιρώ, ακόμα και σε τροχιά νέων δισκογραφικών εκδόσεων με εξερευνητικό χαρακτήρα, όπως έδειξαν αξιόλογα άλμπουμ σαν το "Swirling" του 2020 ή το "Lights On A Satellite" του 2024.
Σε παλιότερες συνεντεύξεις, πάντως, ο Allen δεν έκρυψε ότι εκεί γύρω στις αρχές των 2000s τα πράγματα δυσκόλεψαν αρκετά, θυμίζοντας γιατί λίγα γκρουπ επιβιώνουν με αξιώσεις όταν χαθούν οι πρωτεργάτες τους: αφενός, οι μουσικές τάσεις έδειχναν ν' απομακρύνονται ταχέως από τα όσα εκπροσωπούσαν, αφετέρου οι συναυλίες δεν απέφεραν αρκετά κέρδη ώστε να διατηρηθεί η κοινοβιακή συγκατοίκηση μιας πολυμελούς ομάδας βιρτουόζων, όπως συνέβαινε στα χρόνια του Sun Ra. Δεν πτοήθηκε, όμως, ίσως γιατί τα λογιστικά της Arkestra ποτέ δεν τα έλεγες ανθηρά, ούτε όταν ζούσε ο ιδρυτής της. Επέμεινε, λοιπόν, κατόρθωσε και κράτησε τα μπόσικα, ενώ φανέρωσε και μια βαθιά κατανόηση των όσων ήθελε να πετύχει ο παλιός του μέντορας, ο οποίος τον πήρε από το swing στυλ του Don Byas και του Earle Warren και τον ξάνοιξε ως σαξοφωνίστα προς ό,τι εμείς θα αποκαλούσαμε "avant-garde".
Κάπως έτσι, η Sun Ra Arkestra αναγνωρίστηκε ως ο σπουδαιότερος πρέσβης της πιο αυθεντικής εκδοχής του Αφροφουτουρισμού, αφού ένωσε την τζαζ παρακαταθήκη με τη sci-fi πνευματικότητα του ιδρυτή της, μα και με την ανάγκη παρουσίας των μαύρων Αμερικανών στον φουτουρισμό των λευκών, όπως πολύ ωραία το έθεσε τον Νοέμβριο του 2017 ο Βαγγέλης Πούλιος. Τότε, η Αθήνα καταχειροκρότησε όρθια το γκρουπ, ύστερα από μια sold out συναυλία στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση. Τώρα, λίγες μέρες πριν γιορτάσει τα 100, ο Marshall Allen το ξαναφέρνει στην Ελλάδα, κλείνοντάς μας ένα ακόμα ραντεβού με την τζαζ ιστορία. Το οποίο έρχεται να θυμίσει γιατί εξακολουθεί να ισχύει εκείνο το "Space Is The Place" μότο. Ακριβώς όπως το δίδαξε ένας εμβληματικός δίσκος από το 1973, αλλά και μια ομώνυμη ταινία (1974), που παραμένει κομβικής σημασίας για να γνωρίσει κανείς τον Sun Ra.
Διαβάστε Επίσης
