Bernd Uhlig
Είκοσι ένα χρόνια έχουμε να ακούσουμε στην Αθήνα "Τα Παραμύθια του Χόφμαν" του Ζακ Όφενμπαχ – μεγάλο διάστημα για μία από τις σημαντικότερες όπερες του γαλλικού ρεπερτορίου! Η Εθνική Λυρική Σκηνή την προτείνει μέσα στις γιορτές, σε συμπαραγωγή με την Όπερα "Λα Μονναί" των Βρυξελλών και σε σκηνοθεσία του Πολωνού Κριστόφ Βαρλικόφσκι, ενός από τους κορυφαίους θεατρανθρώπους της εποχής μας. Οκτώ παραστάσεις (μεταξύ 18 Δεκεμβρίου και 8 Ιανουαρίου 2023) έχουν προγραμματιστεί στην Αίθουσα "Σταύρος Νιάρχος" στο ΚΠΙΣΝ.
Ο θάνατος βρήκε τον Γερμανό συνθέτη το 1880, προτού καταφέρει να ολοκληρώσει την τελευταία του όπερα. Το λιμπρέτο του Ζιλ Μπαρμπιέ βασίζεται σε ιστορίες του πολυτάλαντου Γερμανού συγγραφέα και συνθέτη Ε.Τ.Α. Χόφμαν, ο οποίος μετετράπη… σε πρωταγωνιστή της όπερας. Τρεις γυναικείες μορφές, η άψυχη κούκλα Ολυμπία, η σοβαρά ασθενής τραγουδίστρια Αντωνία και η εταίρα Τζουλιέτα, διαθέτουν ορισμένα από τα στοιχεία που συνθέτουν την πριμαντόνα Στέλλα, με την οποία είναι ερωτευμένος ο Χόφμαν. Τον έρωτα που αισθάνεται για καθεμιά δυναμιτίζει κάθε φορά ένας ώριμος άνδρας, που εμφανίζεται με τρεις διαφορετικές προσωπικότητες (Κοπελιίς, Δρ Μιράκλ και Νταπερτούτο). Τα χαρακτηριστικά όλων αυτών συγκεντρώνει ο εύπορος Λιντόρφ, στο πλάι του οποίου φεύγει τελικά η Στέλλα, αφήνοντας τον Χόφμαν σε απόγνωση.
O πολυβραβευμένος και περιζήτητος Βαρλικόφσκι έχει αναγνωρισθεί σήμερα από κοινό και κριτικούς ως ένας από τους σημαντικότερους ανανεωτές της σκηνοθεσίας της όπερας. Οι παραγωγές που έχει υπογράψει στα κορυφαία λυρικά θέατρα της Ευρώπης, απότοκο συστηματικής έρευνας πάνω στην ιδέα της επαναθεατρικοποίησης της όπερας, θεωρούνται σπουδαία καλλιτεχνικά γεγονότα.
Εν προκειμένω, η σκηνοθεσία του ελκύεται από την ιδιαίτερα πολύπλοκη αφήγηση του έργου του Όφενμπαχ και από τη διαπίστωση ότι παρτιτούρα και λιμπρέτο δεν έχουν σταθερή δομή. Εξελίσσοντας την προσωπική του σκηνοθετική ταυτότητα, βλέπει την ιστορία της όπερας μέσα από το πρίσμα της έβδομης τέχνης, με επιρροές από διάφορα κινηματογραφικά έργα ("A Star Is Born", "Η Λάμψη", "Inland Empire"). Οι απογοητεύσεις ενός σκηνοθέτη σε κρίση, οι εξαρτήσεις του, τα υποκειμενικά του παραληρήματα, η χειραφέτηση μιας αινιγματικής και πολύπλοκης γυναίκας, τα πάντα προσφέρονται για μια μετακειμενική εξερεύνηση του μυστηριώδους διαλόγου μεταξύ ιστορίας και αφηγητή, καλλιτέχνη και έργου.
Σε συνεργασία με τη δημιουργική του ομάδα, στην οποία βασικό ρόλο παίζει η Μαλγκορζάτα Στσέσνιακ (που υπογράφει σκηνικά και κοστούμια), ο Βαρλικόφσκι φτιάχνει ένα μοναδικό κινηματογραφικό σύμπαν.
Σε μουσικό επίπεδο, η παραγωγή έχει εξίσου μεγάλο ενδιαφέρον, γιατί προσφέρει την ευκαιρία ακρόασης της πιο πρόσφατης κριτικής έκδοσης (από τους Κέι και Κεκ) της ημιτελούς παρτιτούρας, στην οποία Πρόλογος και Επίλογος εμφανίζονται ως αυτοτελείς πράξεις. H νέα, πεντάπρακτη πλέον μορφή του έργου διαμορφώθηκε κατά την προετοιμασία της παραγωγής –με αφορμή το αρχικό ανέβασμα– το 2019 στις Βρυξέλλες.
Παρότι η δραματική αυτή όπερα είναι γεμάτη υπέροχες μελωδίες (ανάμεσα στις οποίες και η διάσημη "βαρκαρόλα"), η αρμονική γραφή του Όφενμπαχ μοιάζει να σκιαγραφεί με ακρίβεια χαρακτήρες και καταστάσεις. Υπό τη μουσική διεύθυνση του εμπειρότατου Λουκά Καρυτινού, οι 8 συνολικά παραστάσεις θα δοθούν από διπλή διανομή, εν μέρει με μετακλήσεις ξένων μονωδών.
Στον πρωταγωνιστικό ρόλο εναλλάσσονται ο ανερχόμενος Βρετανός τενόρος Άνταμ Σμιθ και ο Γιάννης Χριστόπουλος, ενώ αναμέτρηση κορυφής αναμένεται στους τέσσερις γυναικείους ρόλους μεταξύ της Αμερικανίδας δραματικής κολορατούρας σοπράνο Νικόλ Σεβαλιέ και της Βασιλικής Καραγιάννη. Οι μεσόφωνοι Μαίρη-Έλεν Νέζη και Μαρισία Παπαλεξίου θα ερμηνεύσουν τους ρόλους της Μούσας και του Νικλάους, οι βαθύφωνοι Τάσος Αποστόλου και Πέτρος Μαγουλάς αυτούς των Λιντόρφ/Κοπελιίς/Μιράκλ/Νταπερτούτο.
