Η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών βρήκε γρήγορα τη φόρμα της μετά από ένα κάπως διστακτικό ξεκίνημα, όπως κατέδειξαν δύο θαυμάσιες συναυλίες που έδωσε τον Δεκέμβρη στην κατάμεστη «Αίθουσα Χρ. Λαμπράκης» του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών.
Στις 7 Δεκεμβρίου, το σύνολο υποδέχθηκε ξανά τον γνωστό -και εξαιρετικά δραστήριο δισκογραφικά- Γερμανό αρχιμουσικό Φρανκ Μπέερμαν. Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος βρέθηκε η ερμηνεία της εμβληματικής και σταθερά δημοφιλούς 7ης Συμφωνίας -«του Λένινγκραντ»- του Σοστακόβιτς. Το έργο - ύμνος στην ηρωική αντίσταση των κατοίκων του Λένινγκραντ κατά τη διάρκεια της ανελέητης πολιορκίας του από τα ναζιστικά στρατεύματα περί τα τέλη του 1941 εξακολουθεί να συγκινεί μέχρι σήμερα.
Πέραν του εκφραστικού της βάρους, η 75λεπτης διάρκειας τετραμερής σύνθεση πρέπει να αποκωδικοποιηθεί πρωτίστως σε επίπεδο μουσικού συντακτικού, κάτι που επετεύχθη εν προκειμένω, άρτια, από ορχήστρα και αρχιμουσικό. Ήδη από το εκτενές πρώτο μέρος -που εκφράζει τη σύγκρουση- κατέστησαν σαφείς ο καλός έλεγχος των κολοσσιαίων ορχηστρικών δυνάμεων, η ρυθμική ακρίβεια του παιξίματός τους (υπό την αλάνθαστη καθοδήγηση του ταμπούρου του Ανδρέα Φαρμάκη στο γνωστό «θέμα της εισβολής»), η ευελιξία στις ταχύτητες και κυρίως στις δυναμικές, όπως και ο εστιασμένος, ομοιογενής ήχος των εγχόρδων.
Η περίτεχνη μουσική δραματουργία φωτίσθηκε με επάρκεια και στα ενδιάμεσα μέρη, το λυρικό σκέρτσο και το τρυφερό adagio, όπου οι ποιητικές σολιστικές συνεισφορές των ξύλινων πνευστών (Πιλαφτσή – φλάουτο, Γιάρκε – πίκκολο, Γιάννης και Αλέξανδρος Οικονόμου – όμποε και φαγκότο, Μουρίκης – κλαρινέτο) χρωμάτισαν τις στιγμές καταλλαγής ή τον σαρκασμό της γραφής. Το θριαμβικό φινάλε δικαιώθηκε από την άριστη ανέλιξη των κρεσέντι, που εγγυήθηκαν τα σβέλτα ορχηστρικά αντανακλαστικά.
Συνολικά, παρότι η καλά συντονισμένη εκτέλεση ήχησε λιγότερο επική απ’ό,τι συνήθως αναμένεται, απέδωσε με επάρκεια και ισορροπία τόσο την ατμόσφαιρα τρόμου και τη συγκινησιακή φόρτιση της παρτιτούρας όσο και το διάχυτο πατριωτικό συναίσθημα. Διόλου αμελητέο επίτευγμα…
Η βραδιά είχε ανοίξει -μάλλον αδόκιμα για ένα πρόγραμμα υπό τον τίτλο «Πόλεμος και ειρήνη»- με το «Κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα αρ. 24» του Μότσαρτ, το ένα μόλις από τα δύο κοντσέρτα (από τα συνολικά 27) που αυτός έγραψε σε ελάσσονα τονικότητα. Η εκτέλεση υπήρξε ελεύθερη λαθών, μολονότι η προετοιμασία της πρόβαλε καταφανώς λιγότερο διεξοδική από αυτήν της συμφωνίας.
Εν προκειμένω, ο δραματικός, πρόδρομα ρομαντικός χαρακτήρας του έργου δεν νοηματοδοτήθηκε πάντοτε ούτε από την κλασική προσέγγιση και το εκφραστικά συχνά αμέτοχο, παρότι τεχνικά πεντακάθαρο (ιδίως στις παραλλαγές του καταληκτικού allegretto) παίξιμο του σολίστα Γιώργου-Εμμανουήλ Λαζαρίδη ούτε από την μέτρια ένταση του διαλόγου του με το πολυπληθές ορχηστρικό κλιμάκιο (παρεμπιπτόντως, το πιο εκτεταμένο που αξιοποίησε ποτέ σε κοντσέρτο του ο Αυστριακός συνθέτης). Τα αξιόλογα σόλο των ξυλίνων στο ενδιάμεσο αργό μέρος έμειναν επίσης αναξιοποίητα, ενώ και η μουσική διεύθυνση του 53χρονου αρχιμουσικού έδειχνε να στερείται πυξίδας και αγωγικής πλαστικότητας.
Ξένισε, τέλος, η επιλογή ως ανκόρ από τον πιανίστα της πρώτης του συνθετικής προσπάθειας …σε ηλικία 5 ετών, μιας ελεγείας για το νεκρό καναρίνι του…
Λίγες ημέρες νωρίτερα (1 Δεκεμβρίου), η υπό τον Μίλτο Λογιάδη ΚΟΑ είχε συμπράξει -εκτός του κύκλου των τακτικών συναυλιών της- στο γκαλά ιταλικής όπερας που προσέφεραν δύο διεθνώς προβεβλημένοι τραγουδιστές, ο βαρύτονος Δημήτρης Πλατανιάς και η Ουκρανή υψίφωνος Λιουντμίλλα Μοναστύρσκα. Για μια ακόμη φορά η συνεργασία συνόλου και αρχιμουσικού σε οπερατικό γκαλά -μετά από το περσινό της Αλίεβα-έφερε γόνιμους καρπούς.
Σ’ένα τέτοιο μουσικό γεγονός και με τέτοιου επιπέδου συντελεστές, προβάλλει ίσως κάπως παράδοξο να ξεκινήσει κανείς από την αφηγηματική ευφράδεια της ορχηστρικής συνοδείας και την προσεγμένη ανάδειξη λεπτομερειών. Κι όμως, για μία ορχήστρα με σποραδικές εξορμήσεις στο οπερατικό ρεπερτόριο, η ΚΟΑ χάρισε εν προκειμένω παίξιμο ασυνήθιστα υψηλής καλλιέπειας και ηχητικής διαφάνειας.
Τέτοιες ποιότητες δεν είναι, μάλιστα, πάντοτε αυτονόητες για τις όπερες του Βέρντι ή αυτές του βερισμού, που κάλυψαν αμφότερα τα σκέλη της βραδιάς. Αν, παρά την άρτια απόδοση της ρομαντικής μελωδικής γραφής, ένας μεγαλύτερος παλμός ήταν σίγουρα επιθυμητός στον Βέρντι, η καλαισθησία προσέγγισης του βεριστικού ρεπερτορίου τού προσέδωσε απολύτως καλοδεχούμενους τίτλους ευγενείας… Συνολικά, τόσο η εύστοχη επιλογή -σπάνια προσφερόμενων- ορχηστρικών κομματιών (όπως η εισαγωγή από τον «Σικελικό εσπερινό» του Βέρντι και το ιντερμέδιο από τον «Φίλο Φριτς» του Μασκάνι) για τις αναγκαίες ανάπαυλες ανάμεσα σε άριες και ντουέτα, όσο και η εύροη σε τέμπι και δυναμικές συνοδεία, που επέτρεπε την αβίαστη απόλαυση αλλά και την άριστη υποστήριξη των τραγουδιστών, συνέβαλαν τα μέγιστα στις συνολικά επιτυχημένες εντυπώσεις!
Δεδομένων των σημαντικών επιδόσεων των δύο μονωδών στις όπερες του Βέρντι, το πρώτο μέρος του ρεσιτάλ αναμενόταν με τεράστιο ενδιαφέρον και δεν διέψευσε τις προσδοκίες. Οι ακμαίες, ρωμαλέες φωνές τους, η άριστη άρθρωση και φραστική σε συνδυασμό με την σαφή κατανόηση του ύφους της μουσικής αλλά και τη σκηνική εμπειρία των αδόμενων ρόλων οριοθέτησαν αβίαστα απολαυστικές ερμηνείες. Παρότι η ισάξια και ισορροπημένη αναμέτρηση δύο ισχυρών φωνών και προσωπικοτήτων σε ντουέτα (Ναμπούκκο/Αμπιγκαΐλλε από τον «Ναμπούκκο» και, εκτός προγράμματος, Λούνα/Λεωνόρας από τον «Τροβατόρε») υπήρξε συναρπαστική, ηλεκτρίζοντας την ατμόσφαιρα, στις άριες ο 48χρονος Πλατανιάς κατίσχυσε ξεκάθαρα της διάσημης παρτεναίρ του.
Και τούτο γιατί στην πρώτη άρια της Λαίδης από τον «Μάκβεθ» η 42χρονη Μοναστύρσκα αρκέσθηκε απλώς σε επίδειξη ντεσιμπέλ, μακράν των εξίσου αναγκαίων ερμηνευτικών εκλεπτύνσεων ή αποχρώσεων. Αντιθέτως, ο Πλατανιάς -χωρίς, πάντως, να διαθέτει την αλλοτινή αυθάδεια στην υψηλή φωνητική περιοχή ή τον απόλυτο έλεγχο της χαμηλής- αξιοποίησε όλη τη θέρμη του υπέροχου τίμπρου και συγκίνησε με την εσωτερική ένταση και εκφραστικότητα του τραγουδιού του στην καμπαλέτα του Στάνκαρ από τον «Στιφφέλιο» και τη μεγάλη άρια του Ντον Κάρλο από τον «Ερνάνη», σκιαγραφώντας πειστικούς χαρακτήρες.
Στα βεριστικά αποσπάσματα, οι εντυπώσεις ήσαν πολύ καλές αλλά όχι ανεπίληπτες. Η Μοναστύρσκα ήταν μάλλον υπερβολική μουσικοδραματικά στις κεντρικές άριες από την «Τόσκα» και την «Μανόν Λεσκώ» του Πουτσίνι, ενώ περίσσειο πάθος χαρακτήρισε και την απόδοση από τον Πλατανιά (ως Τόνιο) του προλόγου από τους «Παλιάτσους» του Λεονκαβάλλο. Καμία ένσταση, τέλος, για το θαυμάσιο -και δύσκολο!- ντουέτο Άλφιο-Σαντούτσας από την «Καβαλλερία ρουστικάνα» του Μασκάνι, στo οποίo η Ουκρανή ντίβα έκανε επίδειξη υψηλής τεχνικής. Δίκαιες οι θερμές επευφημίες του κοινού για ένα ζευγάρι που πολύ θα θέλαμε ν’απολαύσουμε σε κάποιαν παραγωγή της ΕΛΣ…
