Μα τι συμβαίνει στην Αθήνα με τον Μόμπι Ντικ;

Κάτι συμβαίνει τελευταία στην Αθήνα με τον "Μόμπι Ντικ" του Χέρμαν Μέλβιλ. Εκατόν εβδομήντα πέντε χρόνια μετά την πρώτη του έκδοση, το εμβληματικό μυθιστόρημα του 1851 επιστρέφει δυναμικά στο προσκήνιο της πολιτιστικής ζωής της πρωτεύουσας, με το θέατρο, τα εικαστικά και τον κινηματογράφο να στρέφουν ταυτόχρονα το βλέμμα τους προς τη θρυλική λευκή φάλαινα.

Τι είναι, όμως, αυτό που μας τραβά ξανά στο σκοτεινό σύμπαν του καπετάνιου Άχαμπ; Από την εμβληματική φράση "Λέγε με Ισμαήλ" μέχρι το ατέρμονο κυνήγι της φάλαινας, ο Μέλβιλ αφηγείται μια ιστορία για την εμμονή, την εξουσία και την ανάγκη του ανθρώπου να κατακτήσει το άγνωστο. Μια ιστορία που μοιάζει να μας αφορά σήμερα περισσότερο απ’ όσο θα θέλαμε να παραδεχτούμε.

Στην καρδιά της θεατρικής σεζόν 2026-2027, το Θέατρο Νέος Ακάδημος υποδέχεται μια από τις πιο φιλόδοξες παραγωγές της χρονιάς. Η Happy Productions συνεργάζεται με την ομάδα Gaff, παρουσιάζοντας μια σύγχρονη θεατρική μεταφορά του "Μόμπι Ντικ" σε σκηνοθεσία και διασκευή της Σοφίας Καραγιάννη. Η σκηνοθέτιδα, γνωστή για το ιδιαίτερο αισθητικό της αποτύπωμα που διακρίνεται από σωματικότητα, ένταση και σκοτεινή ποιητικότητα, στήνει έναν σκληρό θαλασσινό κόσμο με έντονα κινηματογραφική ατμόσφαιρα.

Στον ρόλο του μυθικού καπετάνιου Άχαμπ, ο Ιωσήφ Ιωσηφίδης – τον οποίο συναντάμε και στο πολυσυζητημένο Τζόνι Μπλέ- ενσαρκώνει έναν άνθρωπο ολοκληρωτικά παραδομένο στην καταστροφική του μανία για εκδίκηση, μετατρέποντας το ταξίδι του φαλαινοθηρικού "Πίκοουντ" σε μια εφιαλτική κατάβαση στα όρια της ανθρώπινης παράνοιας. Σε μια εποχή όπου η εξουσία, η βία, η ανάγκη για απόλυτο έλεγχο και οι ακραίες βεβαιότητες κυριαρχούν στον δημόσιο λόγο, η ιστορία του Άχαμπ αποκτά μια ανατριχιαστική οικειότητα. 

Την ίδια στιγμή, το Λόφος Art Project στην Κυψέλη παρουσιάζει την έκθεση "Στορίσματα στο Μόμπι Ντικ" του Αθανάσιου Χριστοδούλου, σε επιμέλεια της ιστορικού τέχνης Φαίης Τζανετουλάκου. Ο Χριστοδούλου, ο οποίος υπέγραψε την εμβληματική ελληνική μετάφραση του βιβλίου το 1992 για τις εκδόσεις Gutenberg, εκθέτει ζωγραφικά έργα που φιλοτέχνησε από το 1997 έως το 2025.

Στον ζωγραφικό κόσμο του δημιουργού, μορφές, πρόσωπα, βράχοι και κύματα συντίθενται σε ένα ονειρικό σύμπαν όπου το πραγματικό συναντά το φανταστικό. Η έκθεση, που εγκαινιάζεται την Παρασκευή 23 Οκτωβρίου με ομιλία του καλλιτέχνη και αναγνώσεις αποσπασμάτων από τον ηθοποιό Στέλιο Μάινα, συνδυάζει τη ζωγραφική με την τυπογραφία μέσα από χειροποίητα δίπτυχα.

Εδώ, το κυνήγι της φάλαινας αποκτά μια βαθύτερη, υπαρξιακή διάσταση, αφορά την εκδίκηση, αλλά και την αέναη ανθρώπινη ανάγκη να κατανοήσει, να ονομάσει και να κατακτήσει όσα την ξεπερνούν. Η λευκή φάλαινα λειτουργεί ως σύμβολο του αγνώστου και των ορίων της γνώσης, με τη ζωγραφική να αφήνει τον θεατή να αναμετρηθεί με τους δικούς του συμβολισμούς.

Παράλληλα, στις αίθουσες προβάλλεται "Η Πτώση της Φάλαινας", σε σκηνοθεσία Μπράιαν Ντάφιλντ. Βασισμένο στο μυθιστόρημα του βραβευμένου με Πούλιτζερ Ντάνιελ Κράους, το φιλμ παρακολουθεί τον νεαρό Τζέι, ο οποίος καταδύεται στον βυθό για να βρει τα λείψανα του χαμένου πατέρα του, για να καταλήξει καταπισμένος ζωντανός από μια φάλαινα φυσητήρα. Η κινηματογραφική εκδοχή συνδέεται πιο χαλαρά με το έργο του Μέλβιλ, αλλά κινείται γύρω από ένα παράλληλο, συγγενικό μοτίβο. Στην ταινία, η θεματική του εγκλωβισμού και της αναμέτρησης με τα στοιχεία της φύσης παίρνει τη μορφή ενός ιδιότυπου οικογενειακού δράματος. Αν και δεν πρόκειται για διασκευή του "Μόμπι Ντικ", η συγγένεια είναι εμφανής.

Τελικά, γιατί μας αφορά ακόμη ο "Μόμπι Ντικ";

Ίσως γιατί η εμμονή του καπετάνιου Άχαμπ να υποτάξει κάτι που τον ξεπερνά καθρεφτίζει τη δική μας διαρκή ανάγκη για έλεγχο απέναντι στο άγνωστο. Πίσω από τη λευκή φάλαινα κρύβεται ο φόβος, η μοίρα και η καταστροφική επιθυμία του ανθρώπου να δώσει απαντήσεις εκεί όπου δεν υπάρχουν. Αν και το 1851 το βιβλίο γνώρισε εμπορική αποτυχία, ο χρόνος το δικαίωσε, αναδεικνύοντάς το στις αρχές του 20ού αιώνα σε κορυφαίο αριστούργημα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Μέσα από την αφήγηση του Ισμαήλ, ο Χέρμαν Μέλβιλ συνέθεσε μια αλληγορία γεμάτη φιλοσοφικούς στοχασμούς, σαιξπηρικές εντάσεις και βιβλικές αναφορές, όπου η φύση παραμένει αδιάφορη και ο άνθρωπος χάνει το μέτρο. Η Αθήνα αφήνεται να παρασυρθεί από τα αβυσσαλέα νερά του, αναζητώντας στις δικές της "λευκές φάλαινες" τα όρια της γνώσης, της μοίρας και της ανθρώπινης φύσης.

Ακολούθησε το Αθηνόραμα στο Facebook, Tik Tok και το Instagram.