Νίκος Καρανικόλας
To Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ) ανακοινώνει τη δημιουργία του SNFCC Longevity Hub, μιας πρωτοβουλίας αφιερωμένης στην ενίσχυση της ποιότητας της ζωής των ατόμων ηλικίας 60+ μέσω προσβάσιμων, πολιτιστικών, αθλητικών, κοινωνικών και εκπαιδευτικών προγραμμάτων, δράσεων και υπηρεσιών. Το έργο θέτει στο επίκεντρο τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, συμβάλλοντας στην υγιή και ενεργό γήρανση, μέσα από ειδικά σχεδιασμένα και στοχευμένα προγράμματα, δράσεις και υπηρεσίες.
Ως πρώτο βήμα αυτού του έργου, ολοκληρώθηκε η έρευνα που διεξήγαγε το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ) για λογαριασμό του ΚΠΙΣΝ, με την υποστήριξη της NN Hellas, η οποία εξετάζει τις δραστηριότητες, τη συμμετοχή και την ποιότητα ζωής των ατόμων τρίτης ηλικίας στην Ελλάδα. Με οδηγό τα ευρήματα αυτής της έρευνας, το ΚΠΙΣΝ, ένας οργανισμός που, από την αρχή της λειτουργίας του, έδειξε ενδιαφέρον για τα άτομα της τρίτης ηλικίας, αναπτύσσοντας δράσεις που τα αφορούσαν άμεσα, θα εμπλουτίσει, από την επόμενη σεζόν, τα προγράμματα και τις υπηρεσίες του για ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας με στόχο την ανάπτυξη μιας στρατηγικής που θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες τους.
Η Έλλη Ανδριοπούλου, Διευθύνουσα Σύμβουλος του ΚΠΙΣΝ, δήλωσε σχετικά:
"Ως πολιτιστικός οργανισμός, αφουγκραζόμαστε τις ανάγκες της κοινωνίας και επιδιώκουμε να ανταποκρινόμαστε σε αυτές. Σε αυτό το πλαίσιο, αναθέσαμε στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών να χαρτογραφήσει την πραγματικότητα των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας στην Ελλάδα με στόχο αφενός τον ανασχεδιασμό των προγραμμάτων μας που συμβάλλουν στην ενεργό γήρανση, και αφετέρου, να αποτελέσει το ΚΠΙΣΝ κόμβο ενός ευρύτερου οικοσυστήματος φορέων, οργανισμών, και θεσμών, που οραματίζονται ένα μέλλον στο οποίο η μεγαλύτερη ηλικία θα αποτελεί μια φάση ζωής με κεντρική θέση στον δημόσιο βίο."
- Τα ευρήματα της έρευνας
Αξιοποιώντας ποσοτική έρευνα με ερωτηματολόγιο, η οποία διεξήχθη σε πανελλήνιο δείγμα, και ποιοτική έρευνα σε ομάδες εστιασμένης συζήτησης, η έρευνα του ΕΚΚΕ εξετάζει την πολιτιστική συμμετοχή των ατόμων τρίτης ηλικίας, εστιάζοντας στους παράγοντες που τη διαμορφώνουν, στα εμπόδια που την περιορίζουν και στις δυνατότητες ενίσχυσής της. Στο επίκεντρο της ανάλυσης βρίσκονται οι αντιλήψεις και οι εμπειρίες των ίδιων των ηλικιωμένων, καθώς και οι τρόποι με τους οποίους αυτές συνδέονται με ευρύτερα κοινωνικά και θεσμικά πλαίσια. Η μελέτη εντάσσεται σε μία ευρύτερη διεθνή συζήτηση γύρω από την ενεργό και υγιή γήρανση, την πολιτιστική συμμετοχή, τη δια βίου μάθηση, την κοινωνική ένταξη και τις άνισες διαδρομές γήρανσης.
Τα ευρήματα επιβεβαιώνουν πως η πολιτιστική συμμετοχή αποτελεί πολυδιάστατη διαδικασία, η οποία πέρα από την κατανάλωση πολιτιστικών αγαθών, συνδέεται με τη δημιουργικότητα, τη συλλογική εμπειρία και τη διατήρηση ενεργού κοινωνικού ρόλου. Οι επιθυμίες και οι προτάσεις των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας, όπως αποτυπώθηκαν στην έρευνα, εμφανίζονται διαφοροποιημένες και συγκροτούν διακριτά πρότυπα συμμετοχής, τα οποία επηρεάζονται από δημογραφικούς, κοινωνικούς και χωρικούς παράγοντες. Ένα από τα βασικά ευρήματα της ποσοτικής ανάλυσης είναι ότι η τρίτη ηλικία δεν εμφανίζεται ως ενιαία κοινωνική κατηγορία.
Η ανάλυση ανέδειξε τρία βασικά προφίλ: ένα ενεργό και περισσότερο ενσωματωμένο, ένα επιβαρυμένο και περισσότερο περιορισμένο και ένα ενδιάμεσο ή μεταβατικό προφίλ. Τα προφίλ αυτά δεν αντανακλούν μόνο διαφορετικές εντάσεις δραστηριοποίησης, αλλά και διαφορετικές σχέσεις με την υγεία, την ψυχοκοινωνική ευημερία, την κοινωνική δικτύωση και τη δυνατότητα συμμετοχής. Παράλληλα, η έρευνα κατέγραψε σημαντικά εμπόδια συμμετοχής, τα οποία περιλαμβάνουν ζητήματα προσβασιμότητας, οικονομικούς περιορισμούς, έλλειμμα ενημέρωσης, αλλά και δομικά χαρακτηριστικά των πολιτιστικών οργανισμών. Η ανάλυση καλών πρακτικών αναδεικνύει ότι η ενίσχυση της συμμετοχής της τρίτης ηλικίας στον πολιτισμό προϋποθέτει την υιοθέτηση συμμετοχικών, συμπεριληπτικών και προσαρμοσμένων προσεγγίσεων. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην ανάπτυξη δράσεων που ενισχύουν την αλληλεπίδραση, τη δημιουργική έκφραση και τη διασύνδεση του πολιτισμού με άλλους τομείς, όπως η υγεία και η κοινωνική φροντίδα.
Τα ευρήματα, τόσο από την ποσοτική όσο και από την ποιοτική διερεύνηση, συγκλίνουν στην ανάδειξη της ανάγκης για ενεργητικές μορφές συμμετοχής, οι οποίες υπερβαίνουν την παθητική κατανάλωση δραστηριοτήτων και ενισχύουν τη δημιουργικότητα, την κοινωνική αλληλεπίδραση και την αίσθηση του ανήκειν. Ομοίως, η ποιοτική έρευνα έδειξε πως η έννοια της δραστηριότητας όπως την κατανοούν τα ίδια τα άτομα τρίτης ηλικίας, δεν περιορίζεται στα οργανωμένα προγράμματα ή στις επίσημες μορφές συμμετοχής, αλλά περιλαμβάνει ένα ευρύτερο φάσμα καθημερινών πρακτικών, σχέσεων, ευθυνών και διαδρομών νοήματος. Και ακόμη, ότι η επιθυμία για συμμετοχή συχνά προσκρούει σε αθροιστικά εμπόδια: ζητήματα υγείας, έλλειψη μετακίνησης ή πληροφόρησης, οικονομική επιφύλαξη, ψηφιακή αβεβαιότητα, οικογενειακές υποχρεώσεις φροντίδας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, διάχυτη αίσθηση ότι οι ευκαιρίες για συμμετοχή δεν απευθύνονται πραγματικά στους ίδιους.
Συνολικά, η μελέτη καταδεικνύει ότι η πολιτιστική συμμετοχή στην τρίτη ηλικία αποτελεί κρίσιμο πεδίο για την προώθηση της κοινωνικής συνοχής και της ποιότητας ζωής και βασικό μηχανισμό ενίσχυσης της ψυχικής ευεξίας και της κοινωνικής ένταξης. Η πρόσβαση σε πολιτιστικές δραστηριότητες συνδέεται με τη βελτίωση της αυτοεκτίμησης, τη διατήρηση των γνωστικών λειτουργιών και τη μείωση της κοινωνικής απομόνωσης. Τέλος, η έρευνα επιβεβαιώνει ότι η κοινωνικοποίηση και η πολιτιστική συμμετοχή των ηλικιωμένων δεν αποτελεί μόνο ζήτημα ατομικής επιλογής, αλλά και αποτέλεσμα των διαθέσιμων ευκαιριών και των θεσμικών πλαισίων που τη διαμορφώνουν. Η ενίσχυσή της συνδέεται με την ανάγκη για μια περισσότερο συμπεριληπτική προσέγγιση στον σχεδιασμό των πολιτιστικών πολιτικών και υπηρεσιών, η οποία θα αναγνωρίζει τα άτομα τρίτης ηλικίας ως ενεργούς και δημιουργικούς κοινωνικούς δρώντες.
Η NN Hellas υποστήριξε τη διεξαγωγή της έρευνας στο πλαίσιο της ευρύτερης δέσμευσής της να συμβάλλει στον δημόσιο διάλογο γύρω από τη μακροζωία. Μέσα από την ενίσχυση πρωτοβουλιών που βασίζονται σε τεκμηριωμένη γνώση, η NN Hellas επιδιώκει να αναδείξει τη σημασία της ενεργούς συμμετοχής, της αυτονομίας και της κοινωνικής σύνδεσης των ανθρώπων σε κάθε φάση της ζωής τους.
