© Λεωνίδας Τούμπανος
"Έλα παιδιά, πάρε σαρδέλα, πάρε γόπα, πάρε φρέσκο γαριδάκι!" σκίζουν τον αέρα οι διαπεραστικές φωνές των ψαροπωλών που διαλαλούν την πραμάτεια τους στη διερχόμενη πελατεία της Βαρβακείου. Σχεδόν ενάμιση αιώνα τώρα, στην Κεντρική Δημοτική Αγορά της Αθήνας, οι γενιές των εμπόρων διαδέχονται η μία την άλλη στο "κυνήγι του πελάτη", με την ίδια καθημερινή αγωνία: να ξεπουλήσουν το εμπόρευμα μέχρι το κλείσιμο.
Και άλλα τόσα χρόνια οι κάτοικοι αυτής της πόλης συρρέουν στο 42-46 της οδού Αθηνάς, βολτάροντας μέσα από τους πολύβουους δρόμους του κέντρου, για να ψωνίσουν φρέσκο ψαράκι και θαλασσινά σε όσο το δυνατόν καλύτερη τιμή. "Σήμερα βρίσκεις οικονομικότατη μαρίδα και σαφριδάκι, που μπορεί να ξεκινούν από 1,5€, και προσφυγάκια με 3€-4€", λέει στο athinorama.gr ο Γεράσιμος Μανταλβάνος, νεότατος πρόεδρος της Ψαραγοράς, θυμίζοντας πως οι τιμές των ψαριών είναι αποτέλεσμα δημοπράτησης.
© Λεωνίδας Τούμπανος
Το χρηματιστήριο της θάλασσας
Η μέρα των ιχθυοπωλών της Βαρβακείου ξεκινά πριν το ξημέρωμα, όταν πηγαίνουν στις ιχθυόσκαλες –κυρίως του Κερατσινίου– για να προμηθευτούν τα ψάρια της ημέρας. Η προμήθεια των αλιευμάτων δεν είναι κατάσταση "πήγα, είδα, πήρα". Τα ψάρια είναι χρηματιστήριο. Πάντα ήταν.
Αν υπάρχει άφθονη ψαριά, οι τιμές πέφτουν. Αν η αλιεία είναι περιορισμένη, ανεβαίνουν. Το "νταραβέρι" είναι διαρκές και για να πετύχει κανείς την πιο συμφέρουσα αγορά πρέπει συχνά να περιμένει ακόμη και μέχρι τις 6.00 το πρωί, μήπως φτάσουν νέες ποσότητες και οι αρχικές τιμές υποχωρήσουν. Το ίδιο συμβαίνει σε όλες τις ιχθυόσκαλες: οι ποσότητες είναι εκείνες που τελικά διαμορφώνουν το κόστος.
Στη συνέχεια οι ψαροπώληδες επιστρέφουν στα μαγαζιά τους, ετοιμάζουν τους πάγκους, απλώνουν την πραμάτεια στους πάγκους, να "ασημίζει" ήδη το γυαλιστερό ψαράκι πριν αρχίσει την περατζάδα της η πρωινή πελατεία. Η Αγορά ανοίγει στις 7.00 π.μ. και η μέρα τραβά μέχρι τις 4.00-5.00 μ.μ., όταν κλείνουν τα καταστήματα.
"Πάγκες" με ιστορία και νέο αίμα
Η Ψαραγορά, με το εντυπωσιακό της στέγαστρο και τις καμάρες, απλώνεται στο κέντρο του διατηρητέου κτιρίου της Βαρβακείου, που εγκαινιάστηκε τη δεκαετία του 1880 ως Νέα Αγορά –ένα από τα ελάχιστα δημόσια κτίρια της πόλης που δεν άλλαξαν ποτέ χρήση μέσα στον χρόνο.
Τα αλιεύματα, ωστόσο, δεν μπήκαν από την αρχή στο εμπορικό της κάδρο. Σύμφωνα με τις αφηγήσεις των παλιότερων, στον χώρο στεγάζονταν αρχικά πάγκοι με χόρτα και προϊόντα μαναβικής, ενώ το ψάρι διεισδύει μαζικά στην κουζίνα των Αθηναίων αρκετές δεκαετίες αργότερα, μέσα στον 20ό αιώνα.
Ανάμεσα στις σχεδόν 70 "πάγκες" που απλώνονται σήμερα στον χώρο –τα ψαράδικα της Βαρβακείου έχουν όλα τις ίδιες διαστάσεις, περίπου 1,20 x 1,20 μ.– συναντά κανείς ιστορικά πόστα όπως του Κοράκη, μαγαζί που λειτουργεί με την ίδια επωνυμία από το 1900 και βρίσκεται σήμερα στα χέρια της τρίτης γενιάς της οικογένειας, αλλά και νεότερους επιχειρηματίες. Ένας από αυτούς είναι ο Γεράσιμος Μανταλβάνος, που τρέχει το ψαράδικό του τα τελευταία χρόνια, δίνοντας νέα πνοή σε έναν χώρο που για καιρό παρέμενε κλειστός.
Όλη η Αθήνα στη Βαρβάκειο
Οι παλιοί έμποροι πρόλαβαν να γνωρίσουν την κοσμοπλημμύρα αλλοτινών χρόνων. Μέτρησαν τουλάχιστον έξι πατσατζίδικα και έξι μπακάλικα να λειτουργούν ταυτόχρονα, είδαν τον σταθμό της αγορανομίας μέσα στην αγορά να τους εποπτεύει όλο το εικοσιτετράωρο, άκουσαν τις δυο μπουρούδες –σαν μεγάλα χωνιά κρεμασμένα από τη στέγη– να σημαίνουν με τον εκκωφαντικό τους ήχο το άνοιγμα και το κλείσιμο των καταστημάτων. Θυμούνται ακόμη τις λιμουζίνες των εφοπλιστών να εναλλάσσονται με τα καροτσάκια του λαϊκού κόσμου και τις φίρμες της νύχτας να συναντιούνται με τους ανθρώπους του μεροκάματου. Εποχές που η αγορά εξυπηρετούσε από το πλατύ κοινό μέχρι εφοπλιστές, βιομήχανους και καλλιτέχνες του βεληνεκούς της Παππά ή της Παξινού.
Τι συμβαίνει όμως σήμερα, που η Αθήνα του gentrification και του Airbnb έχει στερήσει σε μεγάλο βαθμό το αθηναϊκό κέντρο από τους μόνιμους κατοίκους του; "Η Αγορά ανθίζει και σήμερα. Με τα πάνω της και με τα κάτω της, βεβαίως, ανάλογα την εποχή, παραμένει ωστόσο ολοζώντανη. Υπάρχουν σοβαροί επαγγελματίες που κάνουν εξαιρετική δουλειά. Όλοι δουλεύουν και με χονδρική και με λιανική, τροφοδοτώντας επιχειρήσεις αλλά και μεμονωμένα νοικοκυριά", λέει ο Γεράσιμος Μανταλβάνος, που ζει καθημερινά από πρώτο χέρι τους ρυθμούς της Ψαραγοράς. Τούτης της μικρής θαλασσινής πολιτείας στο κέντρο της Αθήνας, όπου ο εμπλεκόμενος με τον ή τον άλλον τρόπο κόσμος φτάνει περίπου τα 800 άτομα.
Άνοιξη, η ψαροφαγία επιστρέφει
Καθώς μπαίνει η άνοιξη, έρχεται και η καλύτερη εποχή για ψαροφαγία. Δεν είναι μόνο ότι, λόγω της Σαρακοστής, αυξάνονται οι pescatarians και μέχρι τη Μεγάλη Εβδομάδα μυδοπίλαφα, γαριδομακαρονάδες και θαλασσινοί ουζομεζέδες έχουν την τιμητική τους. Ούτε ότι –αν και σημαντικό– η Βαρβάκειος κρατά τις σαρακοστιανές προσφορές της για όλη την περίοδο έως το Πάσχα.
Είναι και κάτι ακόμη: Τώρα αρχίζουν να πληθαίνουν τα ψάρια, να παίρνουν βάρος και να νοστιμίζουν. "Ψωμώνει" σιγά σιγά ο γαύρος, που τον χειμώνα είναι πιο αδύνατος και λιγότερο γευστικός. Έρχονται οι σαρδέλες, οι μένουλες, οι γόπες, τα σαβρίδια –άσπρα και σκούρα– και αρχίζουν σιγά σιγά να εμφανίζονται και οι κολιοί.
Σταθεροί "παίκτες" από δίπλα τα χταπόδια, οι σουπιές, τα θράψαλα, τα καλαμάρια και όλα τα όστρακα, που περιμένουν το ιδανικό απόσταγμα για να τα συνοδέψει. Με λίγα λόγια, η εποχή για ηλιόλουστες βόλτες στο κέντρο και ψώνια από την ιχθυαγορά-τοπόσημο της Αθήνας, που κρατά ζωντανή τη μνήμη της πόλης και φέρνει τη θάλασσα στο πιάτο της, μόλις ξεκίνησε.
Info
Βαρβάκειος – Κεντρική Ψαραγορά Αθηνών, Αιόλου 42-46
Διαβάστε Επίσης
