Πέρασαν κιόλας εννέα Αύγουστοι απ' όταν πέθανε η Αρλέτα, όμως στη δική μου μνήμη παραμένει ολοζώντανη: τη βλέπω να μου ανοίγει την πόρτα στο σπίτι της στην πλατεία Κυψέλης –το κουδούνι, φυσικά, έγραφε Νικολέτα Τσάπρα, έτσι την έλεγαν– την ακούω ν' απολογείται που δεν μπορεί να προσφέρει καφέ γιατί λείπει μια κυρία που τη βοηθά (είναι ακόμα ταλαιπωρημένη από το εγκεφαλικό του 2008) και ύστερα καθόμαστε να μιλήσουμε σ' ένα σαλόνι γεμάτο κιθάρες. 

Όταν έφτασε η στιγμή να την αποχαιρέτησω, έφυγα με την πεποίθηση ότι συνάντησα μία από τις πιο καταρτισμένες και φιλοσοφημένες φιγούρες στο ελληνικό πεντάγραμμο, που μπορούσε να μιλά για τα πράγματα βαθυστόχαστα μα και βιτριολικά, μ' εκείνο το γνωστό της χιούμορ, το οποίο δεν χάριζε κάστανα. Ούτε τον θάνατο δεν φοβόταν. Πιο πολύ φοβόταν, μου είπε, μην κι επισκεφθεί τους φίλους της.

Φέτος συμπληρώνονται 60 στρογγυλά χρόνια απ' όταν πρωτακούσαμε τη φωνή και την κιθάρα της (1966), εν μέσω μιας εποχής που η ίδια περιέγραψε, αργότερα, ως "υπέροχη μα και σκοτεινή": η Χούντα μπορεί να βρισκόταν ακόμα στα... προσεχώς, αλλά ο τότε κρατικός μηχανισμός λογόκρινε δύο τραγούδια της, αναγκάζοντας τον Αλέκο Πατσιφά ν' αποσύρει την πρώτη έκδοση του ντεμπούτου της στη Lyra. 

Έπειτα, ήταν και ο δικός της δύστροπος χαρακτήρας. Τι κι αν ήταν μόλις 21 ετών, τι κι αν έτρεφε σεβασμό για τον Πατσιφά, τι κι αν βρέθηκε τυχαία στη δισκογραφία ενώ είχε βάλει πλώρη για ζωγράφος; Δεν ήθελε με τίποτα –μα με τίποτα– να τραγουδήσει το "Μια Φορά Θυμάμαι", θεωρώντας ότι στους καιρούς εκείνους δεν άρμοζαν τα ερωτόλογα. Η άμεση, μεγάλη επιτυχία τη διέψευσε κατηγορηματικά. Χρόνια αργότερα, μάλιστα, το αγαπημένο άσμα θ' αποκτούσε και διεθνές πρόσωπο, μέσω μιας όμορφης διασκευής των Αυστραλών Dirty Three (1996), του συγκροτήματος του Warren Ellis.

Υπήρξαν, βεβαίως, κι άλλα σουξέ με παρόμοιο βεληνεκές. Το 1984, ας πούμε, γνωριστήκαμε με την πιο διάσημη γάτα της ελληνικής δισκογραφίας, τη "Σερενάτα" –με την Αρλέτα να κεντάει ερμηνευτικά πάνω από τους αξέχαστους στίχους της Μαριανίνας Κριεζή, σε μουσική Λάκη με τα Ψηλά Ρεβέρ. Τα "Ήσυχα Βράδια" και το "Τσάι Γιασεμιού" ήρθαν μεν στα καπάκια (1985), από την ίδια δημιουργική ομάδα, ωστόσο πέρασαν μερικά χρόνια προτού τα προσέξουν τα ραδιόφωνα. Πιο πολλή "φασαρία" έκανε τότε το "Μπαρ Το Ναυάγιο" (1991). Κάπως ακαθόριστο το γιατί ένα τέτοιο τραγούδι πέτυχε να γίνει τόσο μαζικό. Όσο περνάνε τα χρόνια, πάντως, τόσο συμφωνώ με τον Νικόλα Σεβαστάκη, ο οποίος έγραψε κάποτε ότι εκείνα τα χρόνια υποδέχθηκαν τη μικροαστική μελαγχολία ως "πηγή παράδοξης και γόνιμης κοινωνικότητας".

Η Αρλέτα, τώρα, δεν τα χώνεψε ποτέ τα σουξέ της. Είχε την πάγια άποψη, δηλαδή, ότι επισκίασαν άλλα της ωραία τραγούδια. Επιπλέον, κατέθετε δίσκους και στο μεσοδιάστημα όλων τούτων, όπως συνέχισε βέβαια να πράττει και μετά το "Μπαρ Το Ναυάγιο". Δεν ήταν πάντα σπουδαίοι, ας μη χτίζουμε περιττές μυθολογίες. Πάντα κάτι είχαν, όμως· ακόμα και οι (συγκριτικά) πιο αδύναμες στιγμές της. 

Ύστερα, υπήρχαν κι εκείνες οι δουλειές της που, αν και δεν συναντήθηκαν με τη μαζική επιτυχία, είτε άγγιξαν έναν σπουδαίο πήχη τραγουδοποιίας, είτε όρισαν κομβικά σημεία στη διαδρομή της. Χαρακτηριστικά, ας πούμε, είναι τα παραδείγματα του αγγλόφωνου Demo (1974), με το οποίο έφτασε πολύ κοντά στο πείραμα μιας ευρωπαϊκής πορείας –τη σταμάτησε ο Πατσιφάς– ή του Ένα Καπέλο Με Τραγούδια (1981), όπου πιάνει τον παλμό μιας Αθήνας σε μετάβαση, με στίχους για προσωπικά ζητήματα και γι' αντανακλάσεις της τσιμεντούπολης κεντημένους σταυροβελονιά. 

Λείπει πολύ η Αρλέτα. Ακόμα κι αν απείχε, πια, της δισκογραφίας, θα ωφελούμασταν από τη ματιά της, την ευαισθησία της ("δασκάλα στο συναίσθημα" την αποκαλούσε ο Σταμάτης Κραουνάκης), από εκείνη την ολόδική της καυστικότητα. Δεν έχουν διαδόχους οι ποιότητες αυτές. Οι δίσκοι της, όμως, παραμένουν θησαυροί για όσους αποφασίσουν να τους προσεγγίσουν. 

Μια ματιά στη δισκογραφία της (1966-2018)*

* τα περισσότερα από τα κάτωθι κείμενα πρωτοδημοσιεύτηκαν στο ανενεργό, πλέον, site Sounds Greek to Me. Εδώ, ωστόσο, τα έχω αναδιαπραγματευτεί

Αρλέτα [Lyra, 1966]

Ο Γιώργος Παπαστεφάνου την άκουσε τυχαία να τραγουδά σε παραλία της Ύδρας, ο Αλέκος Πατσιφάς ενθουσιάστηκε, εκείνη βρέθηκε ξαφνικά στη δισκογραφία ενώ είχε βάλει πλώρη να γίνει ζωγράφος. Άμεσα, δε, βίωσε τι σημαίνει επιτυχία χάρη στο δοξασμένο "Μια Φορά Θυμάμαι" –που τότε δεν ήθελε να το τραγουδήσει– αλλά και τι σημαίνει λογοκρισία, αφού το "Λειβάδι" και το "Κάποιες Νύχτες" κόπηκαν, αναγκάζοντας τη Lyra ν' αποσύρει το ντεμπούτο της, ώστε ν' αντικαταστήσει τα επίμαχα άσματα.

Άλμπουμ στημένο στη μέση οδό του θαλερού, τότε, Νέου Κύματος, με τον Πατσιφά να προσπαθεί να πλασάρει την 21χρονη Αρλέτα ως κάτι σαν "Joan Baez της Ελλάδας". Όμως, κάποιοι George Brassens απόηχοι στο πώς παίζει κιθάρα (με ακομπανιαμέντο από τον Νότη Μαυρουδή), συν την αφτιασίδωτη εκφραστικότητα της φωνής της, υπερβαίνουν τη μετριότητα του υλικού. Πείθοντας ότι η περίπτωσή της ήταν άξια προσοχής.

Αρλέτα 2 [Lyra, 1967]

Υφολογικά ακολουθείται κατά πόδας το ντεμπούτο, αλλά λίγο οι πρώτες δικές της απόπειρες στην τραγουδοποιία, λίγο η παρουσία του Μάνου Χατζιδάκι, αρχίζεις και υποψιάζεσαι ότι συμβαίνει κάτι που υπερέβαινε τον νεοκυματικό ορίζοντα των μπουάτ της εποχής.

Η Χούντα ζήτησε εξηγήσεις για τον "Τρελλό Του Χωριού", η Χάρις Αλεξίου θα διασκεύαζε αργότερα το "Φώναξέ Με", ενώ στιγμές σαν τα "Καβαλάρης Στραφτερός" και "Έτσι Είναι" ανέδειξαν την καθαρή της άρθρωση, την τρυφερότητά της, μα τις δεξιότητές της στους χρωματισμούς των ερμηνειών.

Στο Ρυθμό Του Αγέρα [Lyra, 1968]

Άλλη μια γύρα για τη συνταγή "εγώ και η κιθάρα μου", με τη γενικότερη τροχιά να διατηρείται εντός Νέου Κύματος. Εδώ, πάντως, η Αρλέτα σκάβει βαθύτερα, αναδεικνύει ευκρινέστερα τις συγγένειές της με το chanson réaliste του Brassens και συντονίζει τις μπαλάντες της στον διεθνή αναβρασμό των συνομηλίκων της (το "Είχα Ένα Αγόρι", λ.χ., αναφέρεται στη δολοφονία του φοιτητή Σωτήρη Πέτρουλα κατά τη διάρκεια των Ιουλιανών).

Αδίκως παραγνωρισμένη η "Βαλκυρία Του Κάδρου" του Γιάννη Σπανού ή η μελοποίησή της στις "Νέες Των Επαρχιών" του Κώστα Ουράνη, αξίζει όμως να προσέξετε και το πώς προσεγγίζει την ποίηση της αρχαίας Κίνας ("Παράκληση"). Με την αρωγή του Γιώργου Ρωμανού στις ενορχηστρώσεις, ο οποίος διαφεύγει από τις νόρμες των ύστερων ετών της δεκαετίας του 1960.

12+1 Τραγούδια Του Μάνου Χατζιδάκι [Lyra, 1969]

Η Αρλέτα μετρούσε τον Μάνο Χατζιδάκι στα ινδάλματά της. Έτσι, η θετική του απόκριση στην πρόταση του Πατσιφά να ηχογραφηθούν 13 κομμάτια του σε δεύτερη εκτέλεση, με τη φωνή της, υπήρξε σημαντικό καλλιτεχνικό στοίχημα, που της παρείχε κι έναν πλουσιότερο ηχητικό διάκοσμο έναντι της σκέτης κιθάρας με την οποία δισκογραφούσε ως τότε. Ο Χατζιδάκις, βέβαια, έλειπε εκείνο το διάστημα στην Αμερική (τις νέες ενορχηστρώσεις ανέλαβε ο Γιώργος Κοντογιώργος), αλλά άφησε οδηγίες, που τηρήθηκαν κατά γράμμα.

Στην τελική σούμα μπορεί να μην αποβήκαν όλες οι διασκευές πετυχημένες ή ισάξιες των αυθεντικών (κάτι λείπει π.χ. από τα "Μες Σ' Αυτή Τη Βάρκα" και "Το Πέλαγο Είναι Βαθύ"), πάντως η Αρλέτα κέρδισε τον δικό της χώρο στο απαιτητικό τερέν του "Ήσουν Παιδί Σαν Το Χριστό" (ίσως υπερβαίνοντας τον πρώτο διδάξαντα Γιώργο Ρωμανό;), του "Τώρα Που Πας Στην Ξενητειά" ή του "Τριαντάφυλλο Στο Στήθος". 

Έξη Μέρες [Lyra, 1970]

Το πιο προωθημένο της άλμπουμ απ' όσα παρουσίασε στην πρώτη περίοδο δράσης της, έπεσε πάνω στο τείχος της Χούντας, κάνοντάς τη ν' αγριευτεί –για πρώτη φορά, όπως θα έλεγε χρόνια μετά στον Γιώργο Τσάμπρα: "μέχρι τότε νόμιζα ανέμελα ότι επρόκειτο για 4 καραβανάδες που δεν ξέρουν τι τους γίνεται. Ξαφνικά βρέθηκα μπροστά σ' έναν υπέρκομψο κύριο με μαύρη στολή στυλ Τρίτου Ράιχ, εμφανέστατα πανέξυπνο, ο οποίος ήξερε πάρα πολύ καλά τι έκοβε". Πλέον, μπορούμε ν' αποτιμήσουμε το Έξη Μέρες ως το κομβικό σημείο όπου η κοπέλα με την κιθάρα άρχισε να μετατρέπεται σε τραγουδοποιό, αναλαμβάνοντας η ίδια όλες τις συνθέσεις, με αποκλειστική στιχουργό την Παυλίνα Παμπούδη. 

Ο ήχος που προτείνει εδώ αναζητά τολμηρές ισορροπίες ανάμεσα στο ελληνικό τραγούδι του Μάνου Χατζιδάκι και στο διεθνές folk/psych rock παράδειγμα του Donovan. Αλλά, αν και το όραμα είναι εμφανές, η διαδρομή δεν βγάζει σε σπουδαία τραγούδια. Μερικές φορές, μάλιστα, ακόμα και η ίδια ερμηνεύει υπέρ το δέον στιλιζαρισμένα. Παραμένει ωστόσο το ιδιαίτερο της πρότασης, όπως και δυο-τρεις ενδιαφέρουσες στιγμές ("Τέταρτη Μέρα", "Πέμπτη Μέρα", "Δεύτερο Καλοκαίρι").

Demo [Lyra, 1974/2010]

Αγγλόφωνες ηχογραφήσεις του 1974 σε στίχους της Sasha Brewis, που βγήκαν στη δημοσιότητα το 2010, μαζί με μια ιστορία άγνωστη έως τότε, γύρω από την ευκαιρία μιας ευρωπαϊκής καριέρας (θα την υπέγραφαν κάποιοι Ελβετοί παραγωγοί), την οποία αποθάρρυνε ο Πατσιφάς. 

Παραμένει συζητήσιμο, βέβαια, αν η Αρλέτα θα πετύχαινε κάτι διεθνώς με το συγκεκριμένο υλικό, αφού αλλάζει μεν τη γλώσσα, μα εν πολλοίς κρατά τη νεοκυματική της εκδοχή, που ως τότε είχε φτάσει πια στα δημιουργικά της σύνορα. Πάντως οι συνθέσεις του Ανέστου Τριανταφύλλου αποδεικνύονται κομψές, οι στίχοι διακρίνονται από καλογραμμένη λυρική απλότητα, ενώ και η ίδια ερμηνεύει υποδειγματικά, με καθαρά, ωραία αγγλικά ("Fortress", "Dragonfly", "Puppet Kings").

Ταξιδεύοντας [Lyra, 1976]

Έχοντας αποκαταστήσει επαφή με το ευρύ κοινό μέσω της Τρίτης Ανθολογίας του Γιάννη Σπανού (1975), η Αρλέτα επιστρέφει μ' έναν από τους λιγότερο γνωστούς μα πιο περιπετειώδεις της δίσκους. Αν και βασικός κορμός είναι οι αχρησιμοποίητες (τότε) μελωδίες του Ανέστου Τριανταφύλλου από το αγγλόφωνο Demo, οι νέες ενορχηστρώσεις του Γιώργου Κοντογιώργου χαρίζουν φρέσκια πνοή στις ήδη υπάρχουσες συνθέσεις, συνδημιουργώντας ένα πολύχρωμο μωσαϊκό ήχων. 

Ακολουθώντας τόσο με τη στιχουργία της, όσο και με τα διαφορετικά ερμηνευτικά πρόσωπα τα οποία επιστρατεύει, η Αρλέτα αναδεικνύεται εδώ σε συναρπαστικό χαμαιλέοντα. Πότε λοιπόν ανακαλεί τη γνώριμη 1960s περσόνα της ("Το Πέρα Κάστρο"), πότε στοχάζεται –σοφά και δίχως πικρίες– για το τέλος των Παιδιών των Λουλουδιών ("Ο Λάκης"), πότε παρατηρεί την κοινωνία που ξεπηδά στην Αθήνα της Μεταπολίτευσης ("Το Κορίτσι Στην Ομόνοια"), πότε φλερτάρει όσο ποτέ άλλοτε με την εγχώρια ταυτότητα ("Το Δέντρο Της Ανατολής"), πότε επιστρέφει με νέα ματιά και πειθώ στις πιο διεθνείς αναζητήσεις του Έξη Μέρες ("Πριν Να Βγω Στον Κόσμο", "Στον Προμηθέα"). Κι αποτυπώνεται υπέροχη, σχεδόν σε όλους τους ρόλους.

Romancero Guitano [Lyra, 1978]

Ποιήματα του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα μεταφρασμένα από τον Οδυσσέα Ελύτη, τα οποία ο Μίκης Θεοδωράκης προόριζε για τη φωνή της ήδη από το 1967. Πάνω, όμως, που θα ξεκινούσαν οι ηχογραφήσεις έγινε το πραξικόπημα των Συνταγματαρχών, ο Θεοδωράκης απαγορεύτηκε για πολιτικούς λόγους και η συνεργασία τινάχτηκε στον αέρα. Έπρεπε να πέσει η Χούντα και να μπούμε σε τροχιά Μεταπολίτευσης για να επιστρέψει η Αρλέτα σε αυτό το υλικό, συμπληρώνοντάς το με 4 αγαπημένα της τραγούδια του σπουδαίου συνθέτη (π.χ. "Όμορφη Πόλη", "Μαργαρίτα-Μαγιοπούλα").

Αν και ο Θεοδωράκης δεν βρέθηκε στο στούντιο, κρατήθηκε το πνεύμα με το οποίο ήθελε να ηχογραφήσει, βγάζοντας σε μια απέριττη μα πανέμορφη δουλειά, με εκλεκτούς κιθαριστικούς αυτοσχεδιασμούς εδώ κι εκεί (διά χειρός του συνεργάτη της Αρλέτας, Βασίλη Ρακόπουλου). Το ίδιο υλικό, φυσικά, έχει τραγουδήσει και η Μαρία Φαραντούρη, με τρόπο αξέχαστα επικό. Εδώ, όμως, η Αρλέτα πετυχαίνει τα δικά της μικρά θαύματα κινούμενη στην αντίθετη κατεύθυνση, επενδύοντας σε ερμηνείες χαμηλών τόνων, με διάθεση σχεδόν εξομολογητική, οι οποίες δεν αρνούνται τη μελαγχολία.

Ένα Καπέλο Με Τραγούδια [Lyra, 1981]

Μετά από χρόνια γεμάτα δυσκολίες, αφήνει το καπέλο της να αιωρηθεί πάνω από την Αθήνα του 1981, γεμίζοντάς το με αντανακλάσεις της τσιμεντούπολης. Με τραγούδια, δηλαδή, ανήσυχα μέσα στην ήσυχή τους ενορχήστρωση (κλασικές κι ακουστικές κιθάρες, με μια φυσαρμόνικα εδώ ή ένα φλάουτο πιο 'κει), μοναχικά μα γεμάτα από την αύρα μιας μεταβατικής πόλης, με στίχους-σταυροβελονιά. Οι οποίοι κλώθουν το προσωπικό μέσα στο γύρω τοπίο ("ο ήλιος έγειρε και οι σκιές μακρύνανε/κάποιες αδέξιες ερωτήσεις που δεν γίνανε"), μαρτυρώντας ανά σημεία και τον λεπτό σαρκασμό που τη διέκρινε –π.χ. στον "Λύκο", στιγμιότυπο που ευτύχησε να κάνει και ραδιοφωνική καριέρα, γενόμενο "γνωστό". 

Θεωρώ ότι η σημασία αυτού του δίσκου όλο και μεγαλώνει καθώς κυλούν τα χρόνια, γιατί είναι εδώ όπου ανθίζει η τραγουδοποιός Αρλέτα που πολύς κόσμος θ' αγαπούσε στη συνέχεια. Εδώ, όμως, γεννιέται συνάμα και μια ιδιαίτερη πτυχή της ντόπιας δημιουργίας, που έμελλε να εκπροσωπηθεί και από άλλες σημαίνουσες γυναικείες φωνές, π.χ. την Αφροδίτη Μάνου της Νυχτερινής Εκπομπής, τη Μελίνα Τανάγρη, αργότερα και την Ευσταθία.

Περίπου [Lyra, 1984]

Ως συνθέτης του δίσκου, ο Λάκης Παπαδόπουλος (ακόμα με Ψηλά τα Ρεβέρ, τότε) επιθυμούσε την Αρλέτα στο μικρόφωνο. Ως ιδιοκτήτης της Lyra, o Αλέκος Πατσιφάς το απέκλειε κατηγορηματικά. Όμως ο Πατσιφάς πέθανε και το Περίπου βγήκε αφιερωμένο μεν στη μνήμη του, μα όπως το ήθελε ο δημιουργός του –με τη θρυλική "Σερενάτα" να γνωρίζει κατακλυσμιαία επιτυχία στα ραδιόφωνα.

Κάπως έτσι, βέβαια, επισκιάστηκε το υπόλοιπο υλικό. Το οποίο μπορεί να μην ήταν πάντοτε πρωτοκλασάτο, μα φιλοξενούσε και μερικά άλλα καλούδια, που –με την εξαίρεση του "Έρχεται Κρύο"– ακόμα δεν έχουν ακουστεί όσο τους πρέπει. Ανάμεσά τους συγκαταλέγεται μια θαυμάσια μελοποίηση στο "Black And White" του Νίκου Καββαδία, το τρυφερό "Ημερολόγιο" και η υπογεγραμμένη από τη Μαριανίνα Κριεζή "Πλατεία Αμερικής".

Τσάι Γιασεμιού [CBS, 1985]

Πολύ απλά, ένα ορόσημο για το ελληνικό τραγούδι. Εδώ βρίσκεται το "Τσάι Γιασεμιού", εδώ και τα "Ήσυχα Βράδια", εδώ και το "Batida De Coco", εξαιτίας του οποίου γέμισαν για ένα φεγγάρι τα σαλόνια της εγχώριας μεσαίας τάξης με το ομώνυμο λικέρ καρύδα. Όλοι έχουμε αγοράσει δίσκους για πολύ λιγότερα, αλλά εδώ υπάρχει και συνέχεια.

Στις καλύτερες ίσως ενορχηστρώσεις που έφτιαξε στην καριέρα του ο Λάκης με τα Ψηλά Ρεβέρ, στην απαράμιλλη μπάντα που τις έπαιξε (Τάκης Φαραζής σε πιάνο/synths/ακορντεόν, Γιώργος Φακανάς στο μπάσο, Νίκος Τουλιάτος στα ντραμς, η ίδια η Αρλέτα στην κλασική κιθάρα), στην ξεχασμένη μα καίρια παραγωγή του Αντώνη Βαρδή, αλλά και σε υποφωτισμένα κομμάτια σαν τα "Όνειρα Ζαχαρωτά", το "Μπαρ Της Τέτης Και Της Κατερίνας" ή τον "Αυτόματο Τηλεφωνητή". Ένα εξαιρετικό στιχουργικό στιγμιότυπο, όπου η σύγχρονη (για την εποχή) τεχνολογία γινόταν ένας ακόμα τρόπος να μετρηθούν μοναξιές και ερωτικές αποστάσεις, απηχώντας τον ρόλο του τηλεφώνου στον μονόλογο του Ζαν Κοκτώ για την Ανθρώπινη Φωνή.

Ζητάτε Να Σας Πω [CBS, 1987]

Η Αρλέτα χαμηλώνει τα φώτα, παίρνει την ακουστική της κιθάρα και κάνει μια βουτιά στο ελαφρό ρεπερτόριο του Μεσοπολέμου, συνοδεία λίγων μονάχα συνοδοιπόρων σε βιολί, βιόλα, βιολοντσέλο, κλασική κιθάρα και πλήκτρα (ο πανταχού παρών, τότε, Κώστας Γανωσέλης). Με πλήρη συνείδηση –όπως φανερώνει το σημείωμά της– ότι αντιμετωπίζει τραγούδια ήδη ντυμένα με τον δικό τους μύθο, λαϊκά "με την ουσιαστική έννοια" και συνάμα κλασικά, συνδεδεμένα με σχεδόν μυθικές ερμηνεύτριες σαν τη Σοφία Βέμπο, τη Δανάη και την Κάκια Μένδρη. 

Αυτή ακριβώς η απουσία κάθε αίσθησης συναγωνισμού και η ειλικρινής επιθυμία να τα πει και η ίδια προσαρμόζοντάς τα στην προσωπική της αισθητική, την κάνει να βγαίνει ασπροπρόσωπη σε... επικίνδυνες αποστολές σαν το "Θα Ξανάρθεις", το "Άσε Τον Παλιόκοσμο Να Λέει", το "Ζητάτε Να Σας Πω" ή το "Ήρθες Αργά". Στην πορεία, μάλιστα, ανακαλύπτει και το "Από Μέσα Πεθαμένος" του Αττίκ, πολλά χρόνια πριν γίνει στιγμιότυπο όψιμης χίπστερ μελαγχολίας λόγω του κινηματογράφου του Γιώργου Λάνθιμου. Αν και δεν υποκαθίσταται η αίγλη των πρωτότυπων εκτελέσεων, έχουμε εδώ έναν από τους ουσιαστικότερους δίσκους διασκευών.

Δέκα Και Μία Νύχτες: Ζωντανή Ηχογράφηση Από Το Περοκέ [CBS, 1988]

Πρώτο ζωντανά ηχογραφημένο άλμπουμ μετά από 22 χρόνια πορείας, όταν πια είχε μεγάλη εξοικείωση με τη σκηνή, αλλά κι ένα ολόδικό της ρεπερτόριο. Πάντα, βέβαια, ήταν πλουσιότερη η λάιβ εμπειρία της Αρλέτας, οπότε εδώ δεν εκπροσωπείται πλήρως, καθώς λείπει η οπτική καταγραφή. Κατά τα λοιπά,  έχουμε έναν όμορφο δίσκο.

Ωραίες εκτελέσεις σε αγαπημένα στιγμιότυπα (π.χ. "Τσάι Γιασεμιού", "Ομίχλη") συμπλέουν εδώ με ψηφίδες απ' όσα λάτρευε ως ακροάτρια (Beatles - "Let It Be", Χατζιδάκις - "Το Χρυσόψαρο"), φτάνοντας μέχρι τα δημοτικά άσματα της Ηπείρου ("Δόντια Πυκνά"). Είναι αλήθεια ότι οι εκτελέσεις δεν ταιριάζουν πάντοτε στη φωνή της, ωστόσο αναδεικνύουν τον μουσικό πλούτο των παραστάσεων που έστησε τότε στο Περοκέ.

Εκτός Έδρας [CBS, 1989]

Μια απρόσμενη συνεργασία με τη Σοφία Βόσσου (προ "Άνοιξης", σημειωτέον), στηριγμένη σε ηλεκτρικές κιθάρες και συνθεσάιζερ, με έντονο το ύφος της διεθνούς ποπ της δεκαετίας του 1980. "Ήταν μια παρόρμηση", θα έλεγε αργότερα, σχολιάζοντας αυτή τη θέλησή της να παίξει... εκτός έδρας.

Ωραίο το ντουέτο "Μωβ Πινέζες", ίσως, μάλιστα, να προοικονομεί με έναν τρόπο όσα θα παρουσίαζε λίγο αργότερα και η Κρίστη Στασινοπούλου στη Λίμνη Με Τις Παπαρούνες (1993). Ο δίσκος βαραίνει βέβαια από εμφανώς δεύτερες και οριακώς ενδιαφέρουσες στιγμές με ενορχηστρωτικώς παρωχημένες λογικές, πάντως δεν του λείπουν κι άλλα καλώς ποιημένα ποπ τραγούδια, σαν π.χ. τη "Θεσσαλονίκη".

Άσε Τα Κρυφά Κρυμμένα [Columbia, 1991]

Τόσο παίχτηκε στα ραδιόφωνα το "Μπαρ Το Ναυάγιο", ώστε κατέληξαν να μην το αντέχουν ούτε καν αυτοί στους οποίους άρεσε. Και όπως συνήθως συμβαίνει, το σουξέ παρέσυρε μεν τις πωλήσεις του δίσκου, μα ταυτόχρονα τον επισκίασε. Κάπου, λοιπόν, χάθηκε το κομψό της φλερτ με μια επίκαιρη, λίγο πιο έντεχνη λαϊκότητα ("Άσε Τα Κρυφά Κρυμμένα", "Γαλάτσι") ή η σταθερή αξία ενός λυρισμού σε πάγιο κοντράστ με το αστικό τοπίο. 

Ο συνδυασμός αυτός, ωστόσο, εξακολουθούσε να δίνει στρογγυλά κομμάτια με ιδιαίτερο στιχουργικό ενδιαφέρον, σαν το "Νησί Μέσα Στην Πόλη" ή το ξέγνοιαστο, αυτοβιογραφικό ντουέτο με τον Λάκη Παπαδόπουλο "Εγώ Κι Εσύ", όπου λάμπει ξανά ο φοβερός της σαρκασμός: "δεν έκανα παρέα αυτούς που πρέπει/κι αγάπησα ανθρώπους που δεν γνώριζε κανείς". Στον αντίποδα, βέβαια, υπάρχουν και τραγούδια τα οποία διαθέτουν χάρη μα δεν είναι και κάτι τις το σπουδαίο, εμποδίζοντας, έτσι, την απογείωση του συνόλου.

Μετά Τιμής [Portrait, 1993]

Διασκευές και πάλι, προσεκτικά ενορχηστρωμένες από τον Βασίλη Ρακόπουλο. Ταγκό της ελαφράς εποχής, τραγούδια από το ρεπερτόριο του Σταμάτη Κραουνάκη και της Λίνας Νικολακοπούλου, επιλογές από τα λαϊκά του Γιάννη Παπαϊωάννου –ακόμα και μια απόπειρα στο "Ríos De Lágrimas" των Fabulosos Cadillacs (1992), το οποίο ελληνοποιήθηκε από τη Μαριανίνα Κριεζή.

Εδώ δεν υπάρχει η ενιαία αισθητική πρόταση του Ζητάτε Να Σας Πω. Η Αρλέτα διαλέγει διάφορα πράγματα τα οποία αγαπά κι επιστρατεύει διαφορετικά ερμηνευτικά πρόσωπα, προκειμένου να τα υπηρετήσει. Έτσι, πότε τραγουδά με απρόσμενη εξωστρέφεια "Να Πεθάνεις", πότε δοκιμάζεται στο τερέν του Γιώργου Μαρίνου ("Ανατολικά Της Εδέμ"), πότε μετατρέπει ένα παλιό αρχοντορεμπέτικο της Νάντιας Κωνσταντοπούλου σε θλιμμένη αστική μπαλάντα ("Θέλω Να Πιω Απ' Το Ποτήρι Σου") και πότε αναπροσαρμόζει στα μέτρα της ατόφια λαϊκά τραγούδια χωρίς να προδίδει την ουσία τους –κοιτώντας λ.χ. στα μάτια την πρώτη διδάξασα Γιώτα Λύδια στη "Χειμωνιάτικη Βροχή" ή τον Απόστολο Χατζηχρήστο στο "Ντουνιά Ανακριτή".

Έμπορος Ονείρων [Ακτή, 1995]

Στο άλμπουμ που την οδήγησε στο περιθώριο για πολλά χρόνια, η Αρλέτα προσπάθησε να παραμείνει εκείνη που ήταν, εναρμονίζοντας τις ανησυχίες της με το ισχυρό εκτόπισμα που απόκτησε το έντεχνο στυλ της δεκαετίας του 1990. Αλλά η ισορροπία ήταν ασταθής, σχεδόν εξ ορισμού: η πραγματική Αρλέτα εμπεριεχόταν στην "Ελασσόνα" και στις "Μάγισσες Με Ομπρέλες", όχι στις επιχειρούμενες συγκλίσεις με την Ελένη Τσαλιγοπούλου ή με τον Μανώλη Λιδάκη. Κι ας ευτύχησε το ντουέτο τους "Είμαι Καλός Είμαι Κακός" στα ραδιόφωνα της εποχής. 

Η Αρλέτα αυτή, ωστόσο, βρισκόταν πλέον εκτός κλίματος για το κύμα ακροατών που στρεφόταν στον Σωκράτη Μάλαμα, στη Μελίνα Κανά, στον Παντελή Θαλασσινό ή στην Ελευθερία Αρβανιτάκη. Πάντως, με την πολυτέλεια που προσφέρει ο χρόνος, μπορούμε πλέον να θέσουμε τον Έμπορο Ονείρων σε πιο αληθινές διαστάσεις, οι οποίες δεν τον δείχνουν τόσο άκυρο, όσο φάνηκε τότε. Οπωσδήποτε η Αρλέτα είχε βγάλει και καλύτερους δίσκους, συνέχιζε όμως να γράφει και να προτείνει ενδιαφέροντα πράγματα, σαν λ.χ. το "Τσιφτετέλι Ξυδάτο". Έστω κι αν είχε (μάλλον) φτάσει στα όρια του ορίζοντα που ξάνοιξε εμπρός της εκείνο το Καπέλο Με Τραγούδια.  

Και Πάλι Χαίρετε! [Legend, 2009]

Στα 14 χρόνια που μεσολάβησαν από τον Έμπορο Ονείρων, η Αρλέτα κέρδισε αθόρυβα ένα νεότερο κοινό· με αποτέλεσμα να υπάρξει ένα κύμα συμπάθειας για τις περιπέτειες της υγείας της, το οποίο αιφνιδίασε και την ίδια, ξαναθέτοντάς τη σε δημιουργική κίνηση. Από αυτήν λοιπόν την άποψη, είναι δύσκολο να μην αποτιμήσεις το Και Πάλι Χαίρετε! ως ένα σημαντικό άλμπουμ: επανασύστησε μια αδίκως παραγκωνισμένη δημιουργό, προσφέροντάς της έδαφος για να υπάρξει ξανά με τους όρους της –όπως και πράγματι έκανε. Από την άλλη, ο δίσκος ήταν μια διπλή υπόθεση μιάμισης ώρας (και κάτι), που δεν είχε πάντα το υλικό για να στηρίξει κάτι τέτοιο. 

Ορισμένα από τα καινούρια τραγούδια ήταν πολύ ωραία, π.χ. το "Αγαπάω Τη Βροχή", το "Άγγελος (Ήχος Κρυστάλλινος)" ή το "Εγώ Δεν Έχω Φίλους", με τον λόγια καμουφλαρισμένο ζεϊμπέκικο ρυθμό. Τα περισσότερα, όμως, δεν ήταν σπουδαία. Οι διασκευές, από την άλλη, αποδείχθηκαν πιο επιτυχημένη ιστορία: η "Κοντούλα Λεμονιά" έλαχε αναπάντεχης κι ελκυστικής μεταχείρισης, ενώ θαυμάσιες στάθηκαν οι αναγνώσεις στο νανούρισμα "Ο Βουτηχτής" και στο ελαφρό "Κλαις". Αντιθέτως, οι επανεκτελέσεις στα ωραία της Αρλέτας από το παρελθόν στάθηκαν απογοητευτικές. Παρότι η ίδια ερμηνεύει με κέφι τα "Ήσυχα Βράδια", το "Batida De Coco" και το "Τσιφτετέλι Ξιδάτο", οι βασισμένες σε ηλεκτρονικά στοιχεία ενορχηστρώσεις του Ηλία Κατελάνου κρίνονται αταίριαστες, χλωμές και εγκλωβισμένες σε μια αισθητική που το 2009 φάνταζε ήδη πεπαλαιωμένη.

Η Γιαγιά Μου Μαγειρεύει Όνειρα Τηγανητά [Feelgood, 2018]

Οι ηχογραφήσεις αυτές έχουν, μεν, την τελευταία δική της πινελιά, όμως όταν κυκλοφόρησαν δεν βρισκόταν πια ανάμεσά μας. Μόλις, δε, ξεπεράστηκε το πρώτο κύμα συγκίνησης, φάνηκε πως επρόκειτο για άδοξο φινάλε.

Φυσικά και υπήρχαν στιγμές να σταθείς: ο νοσταλγικός αποχαιρετισμός στους χίπηδες στα "Σανδάλια Των Αγγέλων", η γκρίνια για την εξάρτησή μας από τις οθόνες και τα πληκτρολόγια ("έλα λιγάκι από 'δω και μη μου στέλνεις mail", από το "Τι Δεν Καταλαβαίνεις;") ή ο τρόπος της να μελαγχολεί για όσα χάθηκαν, απομένοντας ζωντανά μόνο σε φωτογραφίες ("Όνειρα Τηγανητά"), έχουν όλα το ενδιαφέρον τους. Αλλά στον υπόλοιπο δίσκο την ακούμε καταβεβλημένη φωνητικά, σε μουσικώς και στιχουργικώς πολύ μέτρια τραγούδια, που δεν κατόρθωσαν να τιμήσουν το μέγεθος και τη σημασία της.