Για τον Goran Bregović, τα Βαλκάνια δεν υπήρξαν ποτέ απλώς επιρροή. Υπήρξαν πρώτη ύλη. Μια πρώτη ύλη με την οποία έχτισε έναν μουσικό κόσμο, στον οποίον τα χάλκινα, οι χορωδίες, οι ηλεκτρικές κιθάρες και οι παραδοσιακοί ρυθμοί συνυπάρχουν με τρόπο καινοτόμο και ασυμβίβαστο. Οι δημιουργίες του έχουν σημαδέψει τον ευρωπαϊκό κινηματογράφο και έχουν διαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο ο υπόλοιπος κόσμος αντιλαμβάνεται τη βαλκανική μουσική.
Με αφορμή τη συναυλία του στις 20 Αυγούστου στο νέο, υψηλών προδιαγραφών συναυλιακό χώρο του Navarino Hills στην Costa Navarino, στο πλαίσιο του Costa Navarino Soundtrack, συναντήσαμε τον σπουδαίο συνθέτη για μια συζήτηση που ξεκίνησε από το "Ouzo & Banana" και κατέληξε στην Ελλάδα, την αισιοδοξία, τη δύναμη της μουσικής, την τεχνητή νοημοσύνη και τη μικρή δόση τρέλας που, όπως πιστεύει, χρειαζόμαστε όλοι για να αντέξουμε τον κόσμο.
Το Costa Navarino Soundtrack αποτελεί έναν μουσικό θεσμό που εμπλουτίζει την πολιτιστική ταυτότητα του προορισμού, φέρνοντας πιο κοντά επισκέπτες, ιδιοκτήτες κατοικιών και την τοπική κοινότητα μέσα από ένα πολυδιάστατο και γεμάτο ενέργεια πρόγραμμα εκδηλώσεων, το οποίο υλοποιείται σε συνεργασία με το Gazarte, έναν από τους σημαντικότερους πολιτιστικούς φορείς της χώρας, και φιλοξενεί κορυφαίους καλλιτέχνες από την ελληνική και τη διεθνή μουσική σκηνή.
Ήθελα να σας κάνω αυτή την ερώτηση εδώ και πάρα πολύ καιρό, από τότε που άκουσα για πρώτη φορά το Ouzo & Banana. Τώρα επιτέλους έχω την ευκαιρία: πώς στο καλό τα συνδυάσατε αυτά τα δύο;
Goran Bregović: Το Ouzo & Banana είναι ένα τραγούδι για έναν αδύναμο έρωτα. Πολύ συχνά δύο άνθρωποι μπορεί να είναι υπέροχοι, αλλά απλώς να μην ταιριάζουν μεταξύ τους. Το ίδιο συμβαίνει και με το ούζο και την μπανάνα. Το ούζο είναι ένα υπέροχο ποτό, η μπανάνα ένα υπέροχο φρούτο, αλλά απλώς δεν ταιριάζουν μαζί. Πάντα πίνω ούζο όταν βρίσκομαι στην Ελλάδα και πολλές φορές έχω αγοράσει μπουκάλια από το duty free για να συνεχίσω να το πίνω όταν επιστρέφω στο Βελιγράδι. Όμως ποτέ δεν έχει την ίδια γεύση. Το ούζο ανήκει στην Ελλάδα, όπως και η ρακίγια ανήκει στη χώρα μου.
Λοιπόν, τι προτιμάτε τελικά: ούζο ή την παραδοσιακή ρακίγια της πατρίδας σας;
Goran Bregović: Όταν βρίσκομαι στην Ελλάδα, πίνω πάντα ούζο. Όταν είμαι στην πατρίδα μου, πίνω ρακίγια. Το καθένα ανήκει στον τόπο του και πιστεύω πως έτσι ακριβώς πρέπει να είναι.
Είστε ερωτευμένος με την Ελλάδα: έχετε συνεργαστεί με Έλληνες καλλιτέχνες, έχετε μιλήσει με θαυμασμό για το ρεμπέτικο και έχετε αποκαλέσει την Ελλάδα "πυρήνα της ομορφιάς". Πώς έχετε δει τη χώρα να εξελίσσεται κοινωνικά και πολιτικά όλα αυτά τα χρόνια; Πού πιστεύετε ότι βρίσκεται σήμερα;
Goran Bregović: Κατά καιρούς ακούω Έλληνες να παραπονιούνται για τη χώρα τους. Πάντα θέλω να τους πω: Παιδιά, γεννηθήκατε πιθανότατα στην πιο όμορφη χώρα του κόσμου. Κάθε περίοδος της ελληνικής ιστορίας υπήρξε σημαντική για ολόκληρη την ανθρωπότητα. Φυσικά, σήμερα όλοι αντιμετωπίζουμε δυσκολίες. Δεν είναι μόνο η Ελλάδα. Ολόκληρος ο κόσμος, από τις πλουσιότερες μέχρι τις φτωχότερες χώρες, περνάει δύσκολα. Όλοι προσπαθούμε να κολυμπήσουμε μέσα στην ίδια λάσπη. Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά ούτε και οποιαδήποτε άλλη χώρα.
Έχοντας ζήσει τόσες αλλαγές και έχοντας περιοδεύσει σε τόσα διαφορετικά μέρη, πού ή τι αισθάνεστε σήμερα ως "σπίτι";
Goran Bregović: Υπάρχει μια παροιμία που λέει πως σπίτι σου είναι το μέρος όπου βρίσκεται το μαγιό σου τον Ιανουάριο και το χειμωνιάτικο παλτό σου τον Αύγουστο. Ειλικρινά, πλέον δεν ξέρω ούτε πού βρίσκεται το παλτό μου ούτε το μαγιό μου. Αγαπώ ολόκληρο τον κόσμο. Ωστόσο, ως συνθέτης είμαι βαθιά ριζωμένος σε έναν τόπο: τα Βαλκάνια. Από εκεί προέρχεται η μουσική μου γλώσσα και, ευτυχώς, μέσα από τη μουσική μπορώ πάντα να βρίσκω εκεί το καταφύγιό μου.
Η μουσική και οι συναυλίες σας γεφυρώνουν παραδόσεις και πολιτισμούς. Μοιάζουν με μια πολυπολιτισμική γιορτή μέσα από την οποία φαίνεται να προσπαθείτε, μεταξύ άλλων, να συμφιλιωθείτε με τα ιστορικά τραύματα των Βαλκανίων. Έχετε καταφέρει προσωπικά να βρείτε αυτή την ειρήνη;
Goran Bregović: Γεννήθηκα σε έναν τόπο που βρισκόταν πάντοτε κάπου ανάμεσα στην αισιοδοξία και την απόγνωση. Σήμερα ίσως υπάρχουν κάποια παραπάνω σημάδια αισιοδοξίας, αλλά θα δούμε. Αν η ιστορία μάς έχει διδάξει κάτι, είναι ότι δεν υπάρχουν πολλοί λόγοι για υπερβολική αισιοδοξία. Την ίδια στιγμή όμως, αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, ο κόσμος είναι πολύ καλύτερος από ό,τι ήταν πριν από πενήντα, εκατό ή διακόσια χρόνια. Δεν υπάρχει καν σύγκριση. Το πρόβλημα είναι ότι έχουμε μείνει χωρίς νέες ιδεολογίες. Η πολιτική σήμερα αφορά κυρίως το πώς θα κερδίσει κανείς τις επόμενες εκλογές. Δεν υπάρχουν πραγματικά νέες πολιτικές ιδέες. Όλα εξελίχθηκαν με τεράστια ταχύτητα τον προηγούμενο αιώνα, όμως πολιτικά παραμένουμε εγκλωβισμένοι σε παλιές ιδεολογίες. Οι τελευταίες πραγματικά επιδραστικές πολιτικές ιδέες προήλθαν από τον Καρλ Μαρξ, και αυτό συνέβη τον 19ο αιώνα.
Από πού αντλείτε προσωπικά τη δύναμη και την ενέργεια για να συνεχίζετε να κάνετε αυτό που κάνετε;
Goran Bregović: Μου αρέσει η ιδέα ότι είμαι ένας συνθέτης με έναν πολύ παλιομοδίτικο τρόπο. Κυκλοφορώ έναν νέο δίσκο κάθε τρία με πέντε χρόνια και στο ενδιάμεσο ταξιδεύω σε όλο τον κόσμο παρουσιάζοντας τη μουσική μου. Ευτυχώς, έχω κοινό παντού, από την Ισλανδία μέχρι την Αργεντινή, από το Χονγκ Κονγκ μέχρι το Μεξικό, ακόμη και στη Σιβηρία. Ξέρω ότι αυτό μπορεί σήμερα να μοιάζει παλιομοδίτικο, αλλά έτσι μου αρέσει να ζω και να δουλεύω. Δεν πιστεύω ότι θα σταματήσω ποτέ, γιατί η σύνθεση και οι συναυλίες με κάνουν ευτυχισμένο. Είναι όπως κάποιος που επισκευάζει παπούτσια, διδάσκει σε ένα σχολείο ή εργάζεται ως αστυνομικός. Όλοι κάνουμε αυτό που κάνουμε για να ζήσουμε. Η μουσική είναι απλώς αυτό που κάνω εγώ.
Αν η μουσική είναι απλώς μια στιγμιαία αίσθηση ενότητας, όπως έχετε πει, τι πιστεύετε ότι θα μπορούσε να ενώσει τους ανθρώπους σε πιο μόνιμη βάση; Μπορείτε να μας δώσετε μερικούς καλούς λόγους για να συνεχίσουμε να γιορτάζουμε τη ζωή και όσα μας ενώνουν;
Goran Bregović: Πρέπει να γιορτάζουμε τη ζωή. Αν δεν το κάνουμε, αυτός ο κόσμος θα μετατραπεί σε ένα τεράστιο φρενοκομείο και όλοι θα τρελαθούμε. Υπάρχουν εκατομμύρια λόγοι για να γιορτάζουμε κάθε μέρα. Ξυπνάς το πρωί κι αυτό από μόνο του αρκεί. Κοιτάζεις έξω από το παράθυρο και έχει ήλιο. Υπέροχα! Κοιτάζεις και βρέχει. Υπέροχο κι αυτό! Είσαι ζωντανός, κι αυτό είναι ήδη ένας αρκετά καλός λόγος για να είσαι ευτυχισμένος. Σίγουρα πάντως δεν επιτρέπω στην πολιτική να καταστρέφει την ευτυχία μου.
Στην πορεία της καριέρας σας έχετε εξερευνήσει διαφορετικούς ήχους, παραδόσεις και μουσικά είδη, αντλώντας έμπνευση από ένα ευρύ φάσμα μουσικών ριζών. Ποιες νέες επιρροές ή ερεθίσματα έχουν μπει πρόσφατα στη ζωή σας;
Goran Bregović: Όπως οι περισσότεροι συνθέτες στην ιστορία της μουσικής, είμαι βαθιά ριζωμένος στη δική μου παράδοση. Η περιοχή από την οποία δανείζομαι είναι τα Βαλκάνια. Είμαι Βαλκάνιος συνθέτης και αυτό που προσπαθώ να δημιουργήσω είναι σύγχρονη βαλκανική μουσική. Μπορεί να ακούγεται διαφορετική από αυτό που αλλού θεωρούν σύγχρονο, όμως για μένα αυτό σημαίνει σύγχρονη μουσική. Για κάποιους ίσως ακούγεται ακόμη και παλιομοδίτικη, αλλά δεν με πειράζει καθόλου.
Ξεκινήσαμε με το Ouzo & Banana και τώρα ήρθε η ώρα για το πιο πρόσφατο τραγούδι σας, God Is Not Your Babysitter. Εκεί μας λέτε πως η ζωή είναι πολύ πικρή. Τι άλλο θέλει να μας πει αυτό το τραγούδι;
Goran Bregović: Το God Is Not Your Babysitter είναι ένα τραγούδι που δίνει μια συμβουλή σε κάποιον που έχει εξαρτηθεί από χάπια και ναρκωτικά. Το μήνυμα είναι απλό: ο Θεός δεν είναι η νταντά σου. Αν δεν βοηθήσεις εσύ τον εαυτό σου, μην περιμένεις από τον Θεό να το κάνει για σένα. Αν επιλέξεις τα ναρκωτικά, μην περιμένεις ότι ο Θεός θα σε σώσει. Αυτό ακριβώς λέει το τραγούδι.
Έχετε έναν μοναδικό τρόπο να μεταφέρετε σκληρές, σχεδόν υπαρξιακές αλήθειες πάνω σε ρυθμούς που μας κάνουν να θέλουμε να χορέψουμε. Είναι τελικά αυτός ένας τρόπος να αποδεχτούμε αυτές τις αλήθειες;
Goran Bregović: Αυτό που προσπαθώ να κάνω με τη μουσική δεν είναι απλώς να γράφω τραγούδια. Προσπαθώ να κάνω αυτό που έκανε πάντοτε η βαλκανική μουσική: να προσθέτει μια μικρή δόση τρέλας στη ζωή. Όχι υπερβολική τρέλα. Μόνο λίγη. Πιστεύω ότι οι άνθρωποι τη χρειαζόμαστε. Τι νόημα έχει να είμαστε απολύτως φυσιολογικοί, αν δεν επιτρέπουμε στον εαυτό μας λίγη τρέλα πού και πού; Και μέσα σε αυτή τη μικρή τρέλα προσπαθώ μερικές φορές να πω πολύ απλές αλήθειες.
Για αυτό το τραγούδι συνεργαστήκατε με τους Dubioza Kolektiv. Πιστεύετε ότι έχετε επηρεάσει τη μουσική σκηνή και τις γενιές καλλιτεχνών που ακολούθησαν;
Goran Bregović: Ελπίζω η μουσική που θα αφήσω πίσω μου να γίνει κάτι που οι επόμενοι θα μπορούν να δανειστούν από μένα, όπως δανείστηκα εγώ από τους προηγούμενους. Αυτό είναι όλο το νόημα. Αυτό δίνει αξία σε ό,τι κάνω. Ξέρετε, το ταλέντο έχει συχνά οριστεί ως η ικανότητα της σύνθεσης και όχι της δημιουργίας. Η δημιουργία είναι δουλειά του Θεού, όχι δική μας. Εμείς συνθέτουμε, δηλαδή συνδυάζουμε υπάρχοντα στοιχεία με νέους τρόπους. Με αυτή την έννοια, η τεχνητή νοημοσύνη είναι πράγματι πολύ καλή στη σύνθεση. Κάποιες φορές μπορεί να το κάνει ακόμη καλύτερα από εμάς, απλώς επειδή έχει πρόσβαση σε πολύ περισσότερες πηγές. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να μας βοηθήσει να κάνουμε κάποια πράγματα πιο γρήγορα, ίσως ακόμη και καλύτερα σε ορισμένες περιπτώσεις. Είτε μας αρέσει είτε όχι, προς τα εκεί κατευθύνονται τα πράγματα. Ωστόσο, υπάρχει κάτι βαθιά ανθρώπινο που η τεχνολογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει. Μπορεί να ακούσεις ηλεκτρονική μουσική σε ένα DJ set, αλλά στον γάμο σου θα τραγουδήσεις τα παραδοσιακά ελληνικά τραγούδια και θα φας σαγανάκι, όχι McDonald's. Πιστεύω πως, τουλάχιστον για αρκετό καιρό ακόμη, τα πράγματα θα παραμείνουν έτσι.
Εισιτήρια για το Costa Navarino Soundtrack προπωλούνται μέσω της more.com και του δικτύου καταστημάτων της.
