Release Athens 2026: Πανηγυρική αυλαία με Sabaton και Savatage, μα και τέλος εποχής για τις συναυλίες στην Πλατεία Νερού

Είναι πολύ δύσκολο να ξεκινήσεις να μιλάς για την τελευταία φεστιβαλική ημέρα του φετινού Release Athens δίχως να σταθείς στο συγκινησιακό βάρος του αποχαιρετισμού στην Πλατεία Νερού. Πλέον, δηλαδή, ειπώθηκε κι επισήμως ότι δεν θα ξαναχαρούμε καλοκαιρινές συναυλίες εκεί. Η πλατεία μέλλει ν' αποκτήσει καινούριο, εμπορικό προφίλ, ενώ το Release Athens θα καλοσωρίσει την έναρξη της επόμενης μουσικής σεζόν (Σεπτέμβριος) ανακοινώνοντας τον νέο χώρο διεξαγωγής του. O οποίος δεν θα βρίσκεται πια μέσα στον αστικό ιστό, αλλά εκτός πόλης.

Δεν ξέρω τι μπορεί να σημάνει αυτό για το κοινό που μεγαλώνει ηλικιακά και σίγουρα είχε βρει και την άνεσή του, μα και τους θερινούς του κώδικες πηγαινοερχόμενο στην Πλατεία Νερού. Το δείχνει άλλωστε και η προσέλευση αυτό, που ειδικά την τελευταία Release Athens βραδιά υπήρξε εντυπωσιακή. Δέκα χρόνια περάσαμε εκεί, στο κάτω-κάτω. Ακόμα κι αν δεν ήταν όλα τέλεια, λίγο-πολύ τα μάθαμε τα κατατόπια της πλατείας, αποκτήσαμε τη δική μας σχέση με τις γωνιές της και με το πάρκινγκ στα πέριξ και (το κυριότερο) τη συνδυάσαμε με ορισμένες σπουδαίες αναμνήσεις. Του είδους εκείνου που μόνο οι συναυλίες δημιουργούν. 

Η τελευταία ημέρα του Release Athens 2026, τώρα, εκκίνησε με το δεξί. Κι αυτό δεν ήταν έκπληξη, αφού την έναρξη ανέλαβαν οι Epica –γκρουπ που έχει σφυρηλατήσει γερές σχέσεις με την Ελλάδα. Με το που βγήκαν, λοιπόν, έγιναν δεκτοί με ενθουσιασμό. Επιπλέον, δεν άργησε να φανεί ότι στον μπόλικο κόσμο που είχε ήδη καταφτάσει υπήρχε και το ολόδικό τους, αφοσιωμένο κοινό, το οποίο φάνηκε πρόθυμο να στήσει κερκίδα, μα και να τραγουδήσει δυνατά τους στίχους αγαπημένων κομματιών σαν το "Cry For The Moon". Έτσι, έδωσαν και στους ίδιους τους Epica φόρα ώστε να παλέψουν με τις αχτίδες του φωτός, που εκείνη την ώρα χτύπαγαν απευθείας πάνω τους, αναγκάζοντας τη Simone Simons να φοράει γυαλιά ηλίου.  

Όχι ότι δεν καταγράφηκαν και γκρίνιες, πάντως. Ορισμένοι από τους οπαδούς, ας πούμε, δεν έδειξαν όρεξη να επικοινωνήσουν με το κουρασμένο υλικό του περσινού άλμπουμ Aspiral, περιμένοντας, ίσως, ότι σε μια εκ των πραγμάτων περιορισμένη φεστιβαλική setlist οι Ολλανδοί δεν θα του έδιναν τόσο βάρος. Κι έπειτα υπήρχαμε κι εμείς, όσοι ποτέ δεν καταλάβαμε γιατί και με ποιους καλλιτεχνικούς όρους έγινε δημοφιλές αυτό το ηχητικό α-λα-Nightwish τουρλουμπούκι από (ψευδο)οπερατικές ερμηνείες, παιδιάστικα brutal φωνητικά και χέβι μέταλ πλήκτρα. 

Ψέματα να μη λέμε, βέβαια, η Simone Simons τραγούδησε ωραία, ίσως και πολύ ωραία ανά σημεία, ενώ εδώ κι εκεί οι Epica ξετύλιξαν και κάποιες ιντριγκαδόρικες μελωδικές πτυχές, που σίγουρα βοήθησαν τη ζωντανή τους εικόνα (π.χ. στο προαναφερθέν "Cry For The Moon"). Εξίσου αληθινά, πάντως, ήταν και τα γέλια που δυσκολευόμουν να συγκρατήσω κάθε που έμπαινε ο ιδρυτής Mark Jansen με τα οργισμένα του σκουξίματα, ποδοπατώντας αισθητικά ό,τι ενδιαφέρον μπορεί να στηνόταν ως τότε. 

Ασφαλώς, οι Epica είναι ένας εύκολος στόχος. Τα δύσκολα ξεκινούν όταν πρέπει να βρεις το κουράγιο να πεις/γράψεις/παραδεχτείς ότι οι αγαπημένοι Savatage ήταν και δεν ήταν στην Πλατεία Νερού, 24 ολάκερα χρόνια μετά τον τελευταίο τους ερχομό στην Αθήνα. Η περίπτωσή τους, ωστόσο, αποδείχθηκε πιο σύνθετη από όσο περιγράφουν οι παραπάνω γραμμές, γιατί το πλήθος φάνηκε πρόθυμο να συμπληρώσει με τη φαντασία του και με το συναίσθημά του τα όσα έλειπαν, στηρίζοντας τα σκηνικά δρώμενα με ξέχειλο πάθος και με κύματα ενθουσιασμού. Τα οποία όλο και μεγάλωναν καθώς κυλούσε η συναυλία, με το συγκρότημα από τη Φλόριντα ν' ανεβάζει, όσο ήταν δυνατόν, το φιλότιμο των προσπαθειών του.

Τον περισσότερο κόσμο, δηλαδή, τον πήραν τα αισθήματα ήδη από το "Dead Winter Dead", με αποτέλεσμα ν' αδιαφορήσει πλήρως για τις χαμηλές πτήσεις των όσων παίζονταν, για τα ελεεινά γραφικά ή για τις αναπόφευκτες συγκρίσεις με εκείνα που κάποιοι από μας (όχι λίγοι) ακούσαμε 30 χρόνια πριν, όταν πρωτοείδαμε τους Αμερικανούς στο "Ρόδον". Είναι εν μέρει δίκαιο, αφού κι εμείς δεν είμαστε πια οι ίδιοι άνθρωποι. Όμως η κριτική, που οφείλει να εδράζεται στο ένα-βήμα-πίσω από το αλαλάζον πάθος, δεν γίνεται να μην επισημάνει ότι αυτός είναι, παράλληλα, ένας εύκολος δρόμος: παραδίνεσαι στο συναίσθημα της νιότης και ξαναζείς κάτι από την αψάδα του, αναπληρώνοντας και τα όσα δεν διαθέτουν πια οι εκτελέσεις του επείγοντας τώρα, μα και τα όσα σου λείπουν σε προσωπικό επίπεδο. 

Κάπως έτσι, το πλήθος αποτρελάθηκε στα "Jesus Saves", "Strange Wings", και "Lights Out", σκουπίζοντας κάτω από το χαλί το ότι το "Sirens" πέρασε μα δεν ακούμπησε ή το ότι ο Zak Stevens έχει χάσει, πια, σημαντικό μέρος της φωνητικής του δυναμικής, όσο κι αν το κρύβει η κιθαριστική μαστοριά των Al Pitrelli & Chris Caffery. Εκεί, δε, που οι καρδιές πήραν φωτιά ήταν όταν είδαμε στη γιγαντοοθόνη τον Jon Oliva να τραγουδά το "Believe", θυμίζοντάς μας, ταυτόχρονα, τον έτερο μεγάλο απόντα, Criss Oliva. Εδώ, τώρα, σε αντίθεση με αυτά που λέχθηκαν πριν, φτάνουμε σ' ένα σημείο όπου η κριτική οφείλει να συμπεριφερθεί σαν τον Ηρακλή Πουαρό στο "Έγκλημα στο Οριάν Εξπρές". Σηκώνοντας δηλαδή τα χέρια ψηλά απέναντι στον κατακλυσμό των όσων συμπυκνώνει μια τέτοια στιγμή, αφού κάθε επιμέρους σχόλιο κινδυνεύει να γίνει το δέντρο που κοιτάς, ενόσω χάνεις το γύρω δάσος.

Από 'κει και πέρα, πάντως, αρχίζουν τα καλά. Παρακινημένοι ίσως από την τόση αγάπη, οι Savatage έδωσαν ό,τι είχαν και δεν είχαν στα "Gutter Ballet", "Edge Of Thorns", "Power Of The Night" και "Hall Of The Mountain King", πετυχαίνοντας μια εγγύτητα, έστω, στο πολυλατρεμένο τους παρελθόν και στις μεγάλες μας αναμνήσεις. Η εγγύτητα αυτή οδήγησε τον κόσμο σε νέο πανζουρλισμό ομαδικού τραγουδιού και υψωμένων χεριών, ενώ επιτέλους ζέστανε κι όσους αισθανθήκαμε ότι φάγαμε χαστούκι από τον γερο-Χρόνο στην έναρξη της συναυλίας. Λίγο αργότερα, μάλιστα, αποδείχθηκε πως μια τέτοια απόδοση έφτανε και περίσσευε ώστε ν' ανακηρύξει τους Savatage νικητές της βραδιάς, παρότι έπαιξαν δεύτερο όνομα (να με συγχωρείτε οι φίλοι των "co-headliners" ψευτοσυμβιβασμών), κάτω από τους Sabaton. Αυτούς, άλλωστε, περίμεναν με ανυπομονησία χιλιάδες νέοι και νέες, όσα χειροκροτήματα κι αν είχαν χαρίσει εντωμεταξύ στους Savatage. 

Το τι γίνεται όταν παίζουν οι Sabaton, το πώς και πόσο ηλεκτρίζουν τα πλήθη, είναι ένα επίπεδο συναυλιακής έκστασης που δεν περιγράφεται εύκολα, εάν δεν το έχεις δει με τα μάτια σου. Αυτή είναι και η κατάσταση που κυριάρχησε στην Πλατεία Νερού, ήδη απ' όταν μπούκαραν στη σκηνή με το "Ghost Division", έχοντας τα ντραμς τοποθετημένα πάνω σ' ένα τανκ. Μάλιστα, η δύναμη όλων τούτων διογκώνεται θεαματικά αν κάνουμε συγκρίσεις με το 2009, όταν οι Σουηδοί πρωτοήρθαν στην Αθήνα, παίζοντας για 100+ ψυχές στο "Texas Necropolis". Έχουν πετύχει, επομένως, να χτίσουν κάτι δικό τους με θυελλώδη απήχηση στον νεαρότερο κόσμο που ακούει χέβι μέταλ, αρκετή για να τους καταστήσει εμπορικό όνομα και να σαρώσει τους αντιρρησίες. Η κριτική, εντούτοις, πρέπει να σταθεί στο ύψος της.  

Η μεγάλη εικόνα της συναυλίας, τώρα, δεν είχε σημαντικές διαφορές με ό,τι παρουσίασαν οι Sabaton στον ίδιο χώρο, στο πλαίσιο του Release Athens του 2022. Και πάλι, δηλαδή, είδαμε μια υλικοτεχνική φαντασμαγορία στηριγμένη σ' έναν απίθανο, ζηλευτού επιπέδου ήχο, σε διαρκείς εκρήξεις που σ' έκαναν να αισθάνεσαι ότι παρίστασαι σε πολεμικό μέτωπο και σε μια κινητική εμφάνιση εδραζόμενη στον Joakim Brodén, ο οποίος εξακολουθεί να τραγουδά με γυαλιά ηλίου Aviator, φορώντας παντελόνι παραλλαγής και το χαρακτηριστικό του γιλέκο μάχης. 

Με τη σειρά του, ο κόσμος μπήκε σε τροχιά διαρκούς τρέλας ως και το φινάλε της βραδιάς, στηρίζοντας με κάθε τρόπο. Μάλιστα, ακόμα και η ίδια η μπάντα φάνηκε να σαστίζει απέναντι στην κανονιοβολική ισχύ των ομαδικών "Sabaton-Sabaton" κραυγών που ανά σημεία κάλυψαν την Πλατεία Νερού απ' άκρη σ' άκρη. Σε μια άλλη στιγμή, πάλι, ο Broden γύρισε απορημένος προς το πλήθος, ρωτώντας αν όντως τραγουδούσαν εν χορώ το "Swedish Pagans". Από εκεί και πέρα, λοιπόν, λίγη σημασία έχει αν γράψουμε πόσο χειροκροτήθηκαν τα "Stormtroopers" και "The Last Stand", πόσο άρεσαν οι λεγεώνες του "Crossing The Rubicon", πόσο ωραία είπαν το "The Great War" και πόσο αδίκησαν το "Bismarck", ένα από τα ελάχιστα καλά τους τραγούδια. 

Αντιθέτως, εκείνο που εξακολουθεί να έχει σημασία είναι η σοκαριστική διάσταση μεταξύ φαντασμαγορίας και ποιότητας στην οποία ισορροπούν οι Sabaton. Καμία λαοφιλία, δηλαδή, δεν δύναται να συγκαλύψει την αποκρουστική φτώχια της μουσικής τους, την αίσθηση ισοπέδωσης από τα διαρκώς επαναλαμβανόμενα φωνητικά ή τον μεταμοντέρνο σχετικισμό με τον οποίον αντικρίζουν την πολεμική ιστορία του Ανθρώπου, ενώ αντλούν έμπνευση για τους στίχους. Αυτός ο σχετικισμός, ειδικά, τους απομακρύνει από τη "live and die by the sword" νοοτροπία με την οποία ανδρώθηκε το παλιότερο και αληθώς σιδηρόφραχτο επικό μέταλ, κάτι που δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής στους πονηρούς καιρούς στους οποίους ζούμε.

Παρατηρώ ότι οι περισσότεροι απ' όσους γράφουν για χέβι μέταλ στην Ελλάδα έχουν γίνει υπέρ το δέον ευγενικοί με το φαινόμενο Sabaton, ενώ, επί της ουσίας, δεν αρνούνται την άνωθεν κριτική. Ο χώρος, ωστόσο, οφείλει (στ' ακούσματά του, πρωτίστως) να είναι πιο λεοντόκαρδος και να μην εκφράζεται έτσι φοβισμένα και ταπεινωμένα. Να τραβήξει το ξίφος του, αν θέλετε, και να συζητήσει ανοιχτά εάν το τίμημα του να μπει περισσότερος κόσμος στην όλη κουλτούρα –καθιστώντας τη και διαγενεακή, αλλά και οικονομικά βιώσιμη– ήταν να γεμίσουμε με σκληρά σχήματα παρτσακλώς μπουρδουκλωμένα με το alternative rock ή με περιπτώσεις τύπου Sabaton, που μοιάζουν ολοένα και περισσότερο σαν Nightwish με τανκς. Αυτούς, αλήθεια, προκρίνουμε σαν επόμενους headliners; Τόση ανάγκη έχει πια ο σύγχρονος μεταλλάς να βρίσκεται ψυχικά εντός κοινωνικού κομφορμισμού, αντί να τον τσιγκλάει;