Μία μοναδική παραγωγή που ανασυνθέτει την ιστορική, πρώτη παρουσίαση της Κάρμεν στη Λυρική

Τη δημοφιλέστατη "Κάρμεν" του Μπιζέ παρουσιάζει για 12 παραστάσεις από τις 30/4 έως και τις 4/6 η Εθνική Λυρική Σκηνή στην "Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος" του ΚΠΙΣΝ.

Εν προκειμένω θα απολαύσουμε μία μοναδική παραγωγή, που αναπαριστά πιστά την… ιστορική πρώτη παρουσίαση του έργου (1875) στην Οπερά Κομίκ του Παρισιού! Μέσα από εκτεταμένη μελέτη των εγχειριδίων σκηνοθεσίας καθώς και των σχεδίων κοστουμιών και σκηνικών της ιστορικής πρώτης παράστασης το περίφημο "Παλατσέτο Μπρου Τζάνε – Κέντρο Γαλλικής Ρομαντικής Μουσικής" προχώρησε σε μια μοναδική ανασύνθεσή της και σε μια ιστορική συμπαραγωγή με τη Βασιλική Όπερα των Βερσαλλιών και την Όπερα της Νορμανδίας. Αυτήν έφεραν σε πέρας ο σκηνοθέτης Ρομάν Ζιλμπέρ και ο σκηνογράφος Αντουάν Φονταίν.

Μέχρι σήμερα η "αυθεντική" παρουσίαση του έργου ταυτιζόταν με τη χρήση διαλόγων πρόζας, βασικό χαρακτηριστικό δομής και αισθητικής του γαλλικού όρου "opéra comique", που δεν υπαινίσσεται κωμικά στοιχεία. Ως γνωστόν, επί δεκαετίες η πρόζα είχε αντικατασταθεί με μελοποιημένους διαλόγους-ρετσιτατίβα του Γκυρώ, ο οποίος προσέθεσε και σκηνές χορού, δανειζόμενος μουσική από άλλα έργα του Μπιζέ, συμβάλλοντας στη σταδιακή μετάλλαξη της "Κάρμεν" σε κάποιας μορφής …"υπερθέαμα".

Αν ουδείς αμφισβητεί πλέον τη μουσικοδραματική καινοτομία του έργου, όταν πρωτοανέβηκε στο Παρίσι η αντισυμβατική υπόθεση και μουσική σκανδάλισαν το κοινό. Καθώς μέχρι τότε στην ιστορία της όπερας εργαζόμενοι και φτωχοί περιορίζονταν παραδοσιακά σε κωμικούς ρόλους, ενώ στις τραγωδίες πρωταγωνιστούσαν θεοί και ευγενείς, η "Κάρμεν" αποτέλεσε έναν προάγγελο του "βερισμού".

Εξάλλου, σε μια εποχή που κυριαρχούσε η έντονη συζήτηση περί υψηλής και λαϊκής τέχνης, η εισαγωγή σε ένα "σοβαρό" μουσικό είδος, όπως η όπερα, λαϊκότροπων σκοπών με έντονα στοιχεία ρεαλισμού θεωρήθηκε προκλητική. Στην "Κάρμεν" δεν ενοχλούσε τόσο το εξωτικό χρώμα, που συνεισέφεραν οι "λαϊκές" ισπανότροπες μελωδίες (καθώς το στοιχείο αυτό εντασσόταν στη δημοφιλή στη γαλλική πρωτεύουσα αισθητική του οριενταλισμού και στην περιρρέουσα "ισπανική" ατμόσφαιρα) όσο το ότι το εξωτικό στοιχείο δεν είχε διακοσμητικό χαρακτήρα, αλλά βρισκόταν στο επίκεντρο της δράσης. Παίρνοντας κυρίως τη μορφή χορών και τραγουδιών, αποκάλυπτε το άγχος εκείνων των χρόνων για τη σχέση σώματος και πνεύματος.

Ακόμη προκλητικότερη θεωρήθηκε η θεματολογία του έργου, στο οποίο μία τσιγγάνα καπνεργάτρια υπερασπίζεται την ελευθερία της και το δικαίωμα να επιλέγει η ίδια ερωτικούς συντρόφους αντί να την επιλέγουν αυτοί! Η "Κάρμεν" γεφυρώνει έτσι δύο διαφορετικούς κόσμους: ένα συμβατικό με αντιήρωες και έναν ωμά ρεαλιστικό, "ανήθικο" με χαρακτήρες του περιθωρίου. Έκτοτε, σε πολλά μοντέρνα ανεβάσματα της αποτελεί σταθερό δεδομένο η εστίαση στο πρόσωπο της ηρωίδας και τους συμβολισμούς της στο πεδίο της ελευθερίας.

Μετά τη Ρουέν, τις Βερσαλλίες, το Χονγκ Κονγκ, το Ανόϊ και το Ντάλλας προσφέρεται και στο σύγχρονο αθηναϊκό κοινό η δυνατότητα να ανακαλύψει την "πρώτη νεότητα" της όπερας, αλλά και το πως μπορεί να φωτισθεί το παρελθόν μέσα από σύγχρονους καλλιτεχνικούς μηχανισμούς.

Στην παραγωγή που διευθύνει ο ανερχόμενος αρχιμουσικός Κωσταντίνος Τερζάκης, η ΕΛΣ έχει εξασφαλίσει μία εντυπωσιακή -ενίοτε τριπλή- διανομή ξένων και Ελλήνων τραγουδιστών.

Στον πρωταγωνιστικό ρόλο εναλλάσσονται 3 εκλεκτές μεσόφωνοι, η Γαλλίδα Γκαέλ Αρκέζ, η Γαλλοελβετίδα Μαρίνα Βιόττι και η πλέον καταξιωμένη διεθνώς την τελευταία εικοσαετία ερμηνεύτριά του, η Γεωργιανή Ανίτα Ρατσβελισβίλι. Τον Ντον Ζοζέ ερμηνεύουν ο Αμερικανός τενόρος Τσαρλς Καστρονόβο και ο Ιταλός ομόλογός του Αντρέα Καρέ, ενώ τον Εσκαμίγιο οι βαρύτονοι Διονύσης Σούρμπης και Νίκος Κοτενίδης και ο βαθύφωνος Τάσος Αποστόλου.

Τη Μικαέλλα θα ενσαρκώσουν οι καταξιωμένες Ελληνίδες υψίφωνοι Βασιλική Καραγιάννη και Μαρία Μητσοπούλου και η νεαρή Μαριλένα Στριφτόμπολα, ενώ διακεκριμένοι ημεδαποί μονωδοί θα αποδώσουν την πληθώρα δευτεραγωνιστικών ρόλων.