© Ευάγγελος Δημόπουλος
Έντονα χαραγμένη στη μνήμη εκατοντάδων φιλόμουσων παρέμεινε η περσινή πρώτη διοργάνωση του Athens International Music Festival στην ιστορική αίθουσα του "Φιλολογικού Συλλόγου Παρνασσός" λόγω του πλούτου και του εύρους των προγραμμάτων μουσικής δωματίου, της μεγάλης αξίας των συμμετεχόντων μουσικών και της ποιότητας των ερμηνειών.
Πολλές προσδοκίες συνόδευαν, εύλογα, και τη φετινή 2η διοργάνωση για πέντε βραδιές (μεταξύ 3 και 7 Νοεμβρίου) στον ίδιο χώρο, όπου συνέπραξαν 10 σημαντικοί μουσικοί με επικεφαλής το διάσημο Ισραηλινό βιολιστή και βιολίστα Πίνκας Ζούκερμαν. Μαζί του εμφανίσθηκαν παλιοί γνώριμοι, όπως οι βιολιστές Άσι Ματατίας και Τόσκα Όπνταμ (οι καλλιτεχνικοί διευθυντές του Φεστιβάλ), ο τσελίστας Γκαμπριέλ Σβάμπε, ο πιανίστας Βίκτωρ Στανισλάφσκυ και η υψίφωνος Χριστίνα Πουλίτση, αλλά και νέοι όπως ο Ισραηλινός βιολίστας Όρι Καμ, ο Γερμανός τσελίστας Αλεξάντερ Χύλσχοφ, ο Γάλλος πιανίστας Νταβίντ Καντούς και ο κορυφαίος μας κλαρινετίστας Σπύρος Μουρίκης.
Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσαν οι διακριτές ποιότητες κάθε μουσικού, ιδίως ως προς τον ήχο και την τεχνική, που παρέπεμπαν σε διαφορετικές σχολές και ερμηνευτικές παραδόσεις. Κάθε πρόγραμμα (εκ των συνολικά πέντε, παρακολουθήσαμε τα τρία πρώτα) συνδύαζε συντομότερες συνθέσεις με ένα μείζον έργο, κατά βάση από την ανεξάντλητη εργογραφία της μουσικής δωματίου του ρομαντισμού.
Η πρώτη βραδιά (3/7) άνοιξε με το δεύτερο (Κ.424) από τα δύο "Ντούο για βιολί και βιόλα" που ο Μότσαρτ "δάνεισε" ανώνυμα στο φίλο του Μίχαελ Χάυντν, ο οποίος αδυνατούσε να παραδώσει εγκαίρως μία παραγγελία 6 τέτοιων έργων στον αρχιεπίσκοπο του Σάλτσμπουργκ. Παρά τη μάλλον "ρομαντική" ηχητική εικόνα του βιολιού του Ματατίας στα δύο πρώτα μέρη, ο διάλογός του με τη βιόλα του Ζούκερμαν διέθετε την κινητικότητα, την κομψότητα και τη χάρη που απαιτεί μια σύνθεση γεμάτη χαρά και χαμόγελο.
Εξίσου αισιόδοξη διάθεση είχε και το επόμενο έργο, το νεανικό "Τρίο με πιάνο" που συνέθεσε ο Σιμπέλιους σε ηλικία μόλις 23 ετών, και το οποίο φέρει το όνομα ("Λοβίσα") της πόλης όπου η οικογένειά του περνούσε τα καλοκαίρια. Στη δεκαπεντάλεπτη λυρική σύνθεση με την ευδιάκριτη ακόμη (στα ακραία γρήγορα μέρη, αλλά όχι στο υπέροχο ενδιάμεσο andantino) έλλειψη προσωπικής υπογραφής εντυπωσίασε η εξαιρετικά ισοδύναμη γραφή και για τα τρία όργανα, έκαστο των οποίων έπαιρνε κάθε φορά τη σκυτάλη για την ανάπτυξη των διαφόρων μελωδικών θεμάτων. Η αυτονομία και η διακριτή ποιότητα των 3 φωνών (του φωτεινού ήχου του βιολιού της Όπνταμ, του πιο θερμού του τσέλου του Σβάμπε αλλά και της ενδιαφέρουσας παρουσίας του πιάνου του Στανισλάφσκι) και το τεχνικά και εκφραστικά ανεπίληπτο παίξιμο προκάλεσαν μεγάλη ευχαρίστηση.
Γεμάτο νεανικό σφρίγος υπήρξε και το καταληκτικό έργο του προγράμματος, το 2ο Κουιντέτο εγχόρδων που έγραψε ο Μπραμς το 1890 με σκοπό να αποτελέσει τον …αποχαιρετισμό του στη σύνθεση! Την αριστουργηματική υστερορομαντική σύνθεση απέδωσαν οι Ματατίας και Όπνταμ (βιολιά), Καμ και Ζούκερμαν (βιόλες) και Χύλσχοφ (τσέλο). Από την αρχή έγινε αντιληπτή η ποιότητα της γραφής: η ευφάνταστη αντίστιξη του πρώτου μέρους, ο φθινοπωρινός λυρισμός των ενδιάμεσων, η δεξιοτεχνική διάσταση του καταληκτικού vivace ma non troppo με τις περίτεχνες εναλλαγές και το "ουγγαρέζικο"φινάλε. Με υποδειγματικό σεβασμό των αγωγικών ενδείξεων, ένα παίξιμο υπερθετικό, μαλακό, με σπάνια ποιότητα φραστικής, αποχρώσεις και ευέλικτες διακυμάνσεις δυναμικής, οι 5 μουσικοί το απέδωσαν έξοχα, ενσταλάζοντας περίσσια αυτοπεποίθηση και έντονη προσωπικότητα σε ένα σχηματισμό με ζηλευτή ώσμωση νεανικής ορμής και ωριμότητας/πείρας. Τι δικαιότερο επιστέγασμα από την ενθουσιώδη υποδοχή του κοινού!

Περισσότερο πολυσυλλεκτικό και με έντονο γαλλικό άρωμα ήταν το πρόγραμμα της δεύτερης βραδιάς (4/11). Αρχικά προσφέρθηκε η σπάνια παιζόμενη "Πρόσκληση στον πύργο" του Πουλένκ, μία σουίτα από νοσταλγικές και χιουμοριστικές μινιατούρες για βιολί, κλαρινέτο και πιάνο (Όπνταμ, Μουρίκης, Στανισλάφσκι) που γράφτηκε για το ομώνυμο θεατρικό του Ανούιγ. Η κομψότατη σύνθεση, μία ευφρόσυνη άσκηση στο γαλλικό ύφος, που προέβλεπε ρόλους για όλα τα όργανα (σολιστικά ή σε διάλογο), αλλά ιδιαίτερα ρίσκα για το κλαρινέτο και το βιολί, έτυχε μίας εξαιρετικής ερμηνείας, χαλαρής και κυρίως μουσικότατης.
Το βιολοντσέλο υποκατέστησε το κλαρινέτο στο περισσότερο γνωστό Τρίο του Σαιν-Σανς "Ο ποιητής και η μούσα". Η ενδιαφέρουσα παρτιτούρα ξεκίνησε ουσιαστικά με μονολόγους βιολιού (Ματατίας) και βιολοντσέλου (Σβάμπε) υπό τη διακριτική συνοδεία του πιάνου του Καντούς. Οι συμπορεύσεις μεταξύ των οργάνων έγιναν πολύ πιο έντονες σταδιακά, όπως πχ στο μεσαίο τμήμα με το δεξιοτεχνικό γρήγορο πασάζ που απέδωσε έξοχα, με τον ωραίο ζεστό ήχο του και παίξιμο μεγάλης γενναιοδωρίας ο Σβάμπε υπό την ισότιμη συμπόρευση του πιάνου. Η ισοδυναμία του ρόλου των 3 οργάνων και το σφρίγος του μεταξύ τους διαλόγου κυριάρχησε στο φινάλε με την αξιοσημείωτης αρμονικής πυκνότητας ρομαντική γραφή.
Μεταξύ των δύο γαλλικών έργων ακούσθηκε η σύντομη σύνθεση του Αμερικανού Τοντ Μέισον "Δελφοί και Διόνυσος" για βιολοντσέλο, κλαρινέτο και πιάνο (Σβάμπε, Μουρίκης και Στανισλάφσκι), ειδικά γραμμένη για το Φεστιβάλ, του οποίου αποτέλεσε την πρώτη παραγγελία. Το ατμοσφαιρικό, νεορομαντικό πλην κάπως αβαρές έργο με την περισσότερο απαιτητική γραφή για το κλαρινέτο (φωνή του Διονύσου;) απέδωσαν με ακρίβεια οι 3 μουσικοί.
Η συναυλία έκλεισε με μία από κάθε άποψη απαστράπτουσα εκτέλεση του "Κουαρτέτου με πιάνο αρ. 1" του Μπραμς, που ερμήνευσαν οι Ζούκερμαν (βιολί), Καμ (βιόλα), Χύλσχοφ (τσέλο) και Καντούς (πιάνο). Ο τελευταίος υπερασπίσθηκε -ως ώφειλε- τον πρωταγωνιστικό ρόλο του πιάνου στο συγκεκριμένο έργο: ο στιβαρός ήχος, η ρυθμική ζωντάνια και το γεμάτο αυτοπεποίθηση παίξιμό του οριοθέτησε μια εκτέλεση γεμάτη νεανικό παλμό που ανέδειξε γλαφυρά την καθαρόαιμα ρομαντική μουσική δραματουργία. Στις σβέλτες ταχύτητες και τις φίνες διακυμάνσεις δυναμικής ανταποκρίθηκαν με άνεση οι τρεις μουσικούς των εγχόρδων, το μεγάλης έντασης παίξιμο των οποίων απογείωσε το εναρκτήριο allegro. Στο intermezzo θαύμασε κανείς την ευφράδεια των περασμάτων, τη χάρη και την ευγένεια της αφήγησης, ενώ το πανέμορφο αργό μέρος έδωσε αφορμή να απολαύσει κανείς το νηφάλιο πάθος και την προσωπικότητα των μουσικών. Ο ανεπίληπτης ορθοτονίας ήχος του 78χρονου Ζούκερμαν και η ισάξια, γεμάτη εγρήγορση συνοδοιπορία των συναδέλφων του έλαμψαν στο μαγευτικά μελωδικό καταληκτικό τσιγγάνικο ροντό, προκαλώντας αυτονόητα φρενήρεις επιδοκιμασίες των ακροατών.

Η τρίτη βραδιά (5/11) άνοιξε με το πανέμορφο "Κουιντέτο με κλαρινέτο" Κ.581 του Μότσαρτ, το επονομαζόμενο και Κουιντέτο "Στάντλερ", που έτυχε μίας θαυμάσιας, κομψής εκτέλεσης. Ισορροπημένα τέμπι, διαύγεια και εκλεπτύνσεις ήχου, πλαστικότατη φραστική κυρίως όμως ένας διάλογος μεγάλης ζωντάνιας και εκφραστικότητας των 4 ικανότατων σολίστ των εγχόρδων (Όπνταμ, Ματατίας, Καμ, Σβάμπε) με το εγνωσμένα φίνο κλαρινέτο του Μουρίκη. Το σπάνιου καντάμπιλε παίξιμο του τελευταίου συνοδεύθηκε από επίδειξη δεξιοτεχνίας (πχ στις απολαυστικές παραλλαγές του φινάλε) και μουσικότητας (πχ στο υποβλητικό αλλά και αισθησιακό larghetto) νοηματοδοτώντας διαρκώς τη δεσπόζουσα στο έργο στοχαστικότητα.
Ακολούθησε το σύντομο, νεανικό "Τρίο εγχόρδων" D. 471 σε μία κίνηση του Σούμπερτ, τις μπετοβενικές καταβολές & επιρροές του οποίου ανέδειξαν γλαφυρά οι Ζούκερμαν (βιολί), Καμ (βιόλα), Χύλσχοφ (τσέλο), χωρίς να παραβλέπουν έναν βιεννέζικης κομψότητας και χάρης λυρισμό του. Της αβίαστης συμπόρευσης των 3 μουσικών ηγήθηκε ο Ζούκερμαν σε μία ακόμη επίδειξη αίσθησης ύφους και ισχυρής προσωπικότητας.
Το πρόγραμμα ολοκληρώθηκε με το εκτενές και άκρως απαιτητικό "Τρίο με πιάνο" του Τσαϊκόφσκι, το αφιερωμένο "στη μνήμη ενός καλλιτέχνη". Οι Ματατίας, Χύλσχοφ και Στανισλάφσκι το προσέγγισαν με έντονο ρυθμικό σφρίγος, γενναιόδωρο πλην νηφάλιο συναίσθημα και ένα παίξιμο ασύλληπτης (δεξιο)τεχνικής επάρκειας. Θαύμασε κανείς στο εναρκτήριο pezzo elegiaco το ειδικό αφηγηματικό βάρος του πιάνου του Στανισλάφσκυ, την ώσμωση των ήχων των τριών οργάνων (κυρίως αυτού, τόσο πλούσιου του βιολοντσέλου του Χύλσχοφ) αλλά και τη γεμάτη φαντασία ανάδειξη των θεμάτων από κάθε ένα από αυτά. Η σειρά παραλλαγών που έκαστο κλήθηκε να αποδώσει στο διαφορετικών κλιμάτων δεύτερο μέρος δικαίωσε τις εντονότερες εναλλαγές διαθέσεων αλλά και τον πιο χαλαρό -πλην πάντοτε μελωδικό- ειρμό της γραφής. Η εκτέλεση κύλησε αβίαστα με πρωτοφανή συγκέντρωση, συνοχή και ζωντάνια συνομιλίας μέχρι το μεγαλόπρεπο φινάλε!
Άξιες αναφοράς είναι, τέλος, οι ενδιαφέρουσες ομιλίες που προηγήθηκαν κάποιων από τις εκδηλώσεις του Φεστιβάλ αλλά και η διεύρυνση του κοινωνικού και εκπαιδευτικού του χαρακτήρα, ιδίως μέσα από 3 masterclasses βιολιού αλλά και από ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα, το οποίο απευθύνθηκε στους μουσικούς της νεανικής ορχήστρας El Sistema Greece αλλά και σε μαθητές, όπως αυτούς του Ωδείου του "Καλογεροπούλειου" Ιδρύματος Τεχνών και Πολιτισμού στην Κόρινθο.
Τι κρίμα που το αθηναϊκό κοινό δεν έσπευσε να αγκαλιάσει περισσότερο (παρά τη θερμότατη υποδοχή!) μία άψογα υλοποιημένη διοργάνωση υψηλότατου, διεθνούς επιπέδου που περιποιεί τιμή στα μουσικά μας πράγματα και αξίζει να στηριχθεί και παγιωθεί…

