Με πανάκριβο ανήλιαγο υπόγειο διαμέρισμα σε δημοφιλή περιοχή όπως το Παγκράτι ή το Κουκάκι προσομοιάζει τελευταία το διεθνές τηλεοπτικό τοπίο. Και δεδομένου του ότι και τα δύο -οι περιοχές και η ζοφερότητα- κατά πώς φαίνεται έχουν πέραση, ολοένα και περισσότερες σειρές με θέμα τη δυστοπία ξεφυτρώνουν, κυκλοφορούν και, σε μεγάλο βαθμό, βραβεύονται κιόλας ως σύγχρονα αριστουργήματα. Δεν είμαστε εμείς αυτοί που θα αμφισβητήσουμε την ποιότητά τους, άλλωστε, πράγματι, ο εκτεταμένος "καπνός" δικαιολογεί τη "φωτιά" των διακρίσεων που αποσπούν, όμως αυτό δε σημαίνει ότι δε μας ανησυχεί κιόλας ο πολλαπλασιασμός τους όσο περνάει ο καιρός.
Ήταν 1959 όταν ο Rod Serling δημιούργησε το The Twilight Zone, μια ανθολογική σειρά επεισοδίων που διαδραματίζονταν σε μικρά, αυτόνομα σύμπαντα τρόμου και φαντασίας. Ο Serling επιθυμούσε διακαώς να μιλήσει για τον ρατσισμό, τον πυρηνικό πόλεμο, την παράνοια της εποχής του Ψυχρού Πολέμου και ευφυέστατα παρέκαμψε τη λογοκρισία μέσα από την αλληγορία.
Ήταν η πρώτη σειρά που χρησιμοποίησε τη φαντασία ως πολιτικό και φιλοσοφικό όχημα, εισήγαγε τη δομή της ανατροπής ως αφηγηματικό εργαλείο, αποδεικνύοντας πως η επιστημονική φαντασία μπορεί να φωτίζει την αλήθεια ενδεχομένως πιο άμεσα από τη ρεαλιστική αφήγηση. Κοινώς, έστρωσε τον δρόμο για το έπος του Black Mirror, πέντε δεκαετίες αργότερα. Το δημιούργημα του Charlie Brooker επανέφερε την ίδια "λογική" για την ψηφιακή εποχή και συγκεκριμένα για τα social media, την τεχνητή νοημοσύνη, τη ρευστή ταυτότητα στην εποχή των αλγορίθμων. Την πιο τρομακτική δυστοπία, υπονοούσε το Black Mirror, δεν έπρεπε να την περιμένουμε από το μέλλον. Τόνιζε πως τη ζούσαμε, μέσα από την οθόνη που είχε ήδη γίνει αναπόσπαστο αξεσουάρ του χεριού μας.
Το 2017, το The Handmaid's Tale έκλεισε το τρίγωνο. Η σειρά του Hulu που βασιζόταν στο μυθιστόρημα της Margaret Atwood από το 1985 πρωτοπροβλήθηκε λίγους μήνες μετά την εκλογή Trump και πήρε διαστάσεις πολιτισμικού φαινομένου. Ο κόκκινος μανδύας έγινε σύμβολο διαμαρτυρίας σε διαδηλώσεις από την Ουάσινγκτον ως τη Βαρσοβία. Παράλληλα, ήταν η πρώτη σειρά streaming που κέρδισε το Emmy Καλύτερης Δραματικής Σειράς, σηματοδοτώντας την αλλαγή των κανόνων του παιχνιδιού για τις πλατφόρμες. Εξάλλου, πιστοποίησε το γεγονός ότι η δυστοπία μερικές φορές δεν απέχει πολύ από τις πράξεις αντίστασης.
Η γενιά που ακολούθησε
Οι τρεις αυτές σειρές έβαλαν τα θεμέλια για όσες ακολούθησαν: Το Severance του Apple TV+ παρουσιάζει μια κοινωνία κατά την οποία η εργασία και η προσωπική ζωή διαχωρίζονται κυριολεκτικά σχεδόν στο μυαλό μας, το Silo, της ίδιας πλατφόρμας βασίζεται σε ένα υπόγειο οικοσύστημα ανθρώπων που δε γνωρίζουν τίποτα για τον κόσμο έξω από τα "τείχη" του, ενώ το The Last of Us του HBO μετέτρεψε ένα post-apocalyptic video game σε μελέτη για το τι μένει από την ανθρωπιά όταν καταρρέουν όλοι οι "μηχανισμοί" που τη συγκρατούν.
Τα Paradise και Pluribus πρόσφατα προστέθηκαν στη λίστα που φαίνεται να μην έχει τελειωμό. Όταν η πραγματικότητα έχει ξεφύγει προ πολλού, η τηλεόραση σκαρφίζεται κόσμους που έχουν εκτροχιαστεί εντελώς με την ακραία τους εκδοχή να λειτουργεί ως μεγεθυντικός φακός της πραγματικότητας. Fair enough.
Ναι, αλλά γιατί τώρα;
Η ερώτηση που αξίζει να τεθεί δεν είναι γιατί υπάρχει τόση δυστοπία στην τηλεόραση, αλλά για ποιο λόγο βρίσκει ανταπόκριση από τον κόσμο. Καθόλου απίθανο, η δυστοπία να είναι ο μόνος αφηγηματικός χώρος όπου επιτρέπεται να πεις την αλήθεια χωρίς να πρέπει να τη διαπραγματευτείς με κανέναν.
Η Γαλαάδ του νεόκοπου The Testaments στο Disney+ είναι ένας καθρέφτης που παραμορφώνει τόσο το είδωλο ώστε να μη μπορούμε να πάρουμε τα μάτια μας από πάνω του. Έχει δική του, ξεχωριστή θέση στο σαλόνι μας. Μεταξύ μας, αν η Atwood είχε δίκιο μια φορά με το The Handmaid's Tale, δύσκολο να έχει άδικο τώρα.
Ακολούθησε το Αθηνόραμα στο Facebook, Tik Tok και το Instagram.
