Νέο χρονιά, νέος κύκλος Survivor λοιπόν. "Τι κάθομαι και βλέπω;" αναφωνήσαμε όλοι κάποια στιγμή, αλλά το χέρι έμεινε κολλημένο στο τηλεκοντρόλ. Τα ριάλιτι παραμένουν αγαπημένη "ένοχη απόλαυση", παρά το γεγονός ότι συχνά θεωρούμε το περιεχόμενο "υποδεέστερο".
Θυμάστε πότε ξεκίνησε η τρέλα; Στα τέλη των ’90s, ο Big Brother μας έβαλε για πρώτη φορά να κοιτάμε μέσα στα σπίτια ξένων ανθρώπων (ή περίπου) 24 ώρες το 24ωρο. Από τότε, το Fame Story, το Survivor, το MasterChef και το GNTM μας "εκπαίδευσαν" να παρακολουθούμε τη ζωή των άλλων σαν να έχουμε συνδρομή στο πιο απρόβλεπτο θέατρο της καθημερινότητας.
Αλήθεια γιατί το κάνουμε; Η επιστήμη έχει μερικές ενδιαφέρουσες απαντήσεις.
Η απόλαυση της κλειδαρότρυπας
Ας είμαστε ειλικρινείς: ο άνθρωπος είναι περίεργος από τη φύση του, άλλωστε από πολλούς το κουτσομπολιό θεωρείται διαχρονικά το "εθνικό μας σπορ". Τα ριάλιτι μας δίνουν το ελεύθερο να μπούμε στις προσωπικές στιγμές των άλλων χωρίς τύψεις.
Οι ψυχολόγοι ονομάζουν αυτή τη συνθήκη "τηλεοπτική ηδονοβλεψία" (Lemi Baruh, 2010). Είναι η ικανοποίηση του να βλέπουμε τι γίνεται "πίσω από τις κουρτίνες" και πώς αντιδρούν οι άνθρωποι υπό πίεση. Είναι ένα μικρό "εργαστήριο ανθρώπινης συμπεριφοράς" στον καναπέ μας.
Ντοπαμίνη χωρίς κόπο και ένα μικρό διάλειμμα από τη ζωή
Σε μια καθημερινότητα γεμάτη ευθύνες και άγχος, ο εγκέφαλός μας αναζητά μια "εύκολη" απόδραση (Killingsworth, 2021). Τα ριάλιτι δεν απαιτούν διαύγεια ή πνευματική προσπάθεια, τουναντίον. Οι ανατροπές, οι έρωτες και οι τσακωμοί προκαλούν τις πιο άμεσες εκκρίσεις ντοπαμίνης – η ορμόνη που ενισχύει την αίσθηση ευχαρίστησης, την παίρνουμε όταν τρώμε σοκολάτα ή κερδίζουμε κάτι - στην προκειμένη όταν παρακολουθούμε μαλλιοτραβήγματα στην TV.
Είναι το τέλειο "διάλειμμα" για να ξεχάσουμε τους δικούς μας λογαριασμούς και να ασχοληθούμε με τα προβλήματα κάποιου άλλου. Ξαφνικά τα θέματα μας μοιάζουν μακρινά κι ασύμαντα: εδώ ο Χρανιώτης έχασε το μαγιο του στη θάλασσα κι η Ιωάννα το book της στο Παρίσι.
Το στοιχείο της αβεβαιότητας
Φυσικά, όσο πιο απρόβλεπτες οι ανατροπές, τόσο πιο εθιστική η εμπειρία. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος αγαπά το μυστήριο, τις ανατροπές και την αγωνία, και αυτό κρατάει την προσοχή μας ψηλά. Το "τι θα γίνει μετά;" γίνεται η κινητήριος δύναμη για να παρακολουθήσουμε ένα ακόμα επεισόδιο, σαν να παίζουμε με την τύχη ή την αναμονή, όπως σε ένα καλό θρίλερ.
Κοινωνική κουβέντα και σύνδεση
Έπίσης ένας βασικός λόγος που "κολλάμε" με τα ριάλιτι είναι η βαθιά μας ανάγκη για κοινωνικοποίηση. Είτε είμαστε στο γραφείο, είτε για καφέ, είτε στο οικογενειακό τραπέζι, ερωτήσεις όπως "είδες τι έκανε χθες ο Ντάνος στο Survivor;" (αυτό σύντομα θα αντικατασταθεί με τον Gio Kay, για εντελώς διαφορετικούς λόγους) ή "πώς συμπεριφέρθηκε ο Αλέξης Παππάς στο Bachelor;" αποτελούν το τέλειο 'ice-breaker'.
Αυτές οι εκπομπές λειτουργούν ως μια ασφαλής, κοινή βάση για χιούμορ και ίντριγκα, επιτρέποντάς μας να συνδεθούμε με τους άλλους αποφεύγοντας τις "βαριές" ή επίμαχες συζητήσεις της επικαιρότητας.
Με άλλα λόγια, το ριάλιτι μετατρέπεται σε μια συλλογική εμπειρία που ενισχύει το αίσθημα του "ανήκειν"· νιώθουμε μέλη μιας μεγάλης παρέας, ακόμα κι αν παρακολουθούμε μόνοι από τον καναπέ μας.
Άσε το FOMO που δημιουργείται όταν ένας ήχος είναι viral στο TikTok ή μια ατάκα στην κορυφή των trends του X (πρώην Twitter), κι εσύ είσαι ο μόνος που δεν έχει ιδέα από πού προέκυψε το μεγάλο meme της χώρας.
Ταύτιση και κοινωνική σύγκριση
Σύμφωνα με τη θεωρία της κοινωνικής σύγκρισης του Leon Festinger (1954), οι άνθρωποι αξιολογούμε τον εαυτό μας συγκρίνοντας τον με τους άλλους
Αν συγκρίνουμε με κάποιον "κατώτερο": Βλέπουμε κάποιον να εκτίθεται ή να αποτυγχάνει παταγωδώς και νιώθουμε… λιγάκι καλύτερα για τη δική μας ζωή. "Ευτυχώς, εγώ δεν θα το έκανα ποτέ αυτό!" σκεφτόμαστε, και η αυτοεκτίμησή μας παίρνει μια μικρή δόση τόνωσης.
Αν συγκρίνουμε τον εαυτό μας με κάποιον "ανώτερο" : τον βλέπουμε να πετυχαίνει και παίρνουμε έμπνευση για τα δικά μας όνειρα.
One way or another τα ριάλιτι μας δίνουν ακριβώς αυτό που χρειαζόμαστε εκείνη τη στιγμή ... σα να λέμε "Έχουμε δυο νικήτριες".
Το παιχνίδι της αναγνωρισιμότητας
Μια έρευνα του Reiss (2004) έδειξε ότι πολλοί θεατές παρακολουθούν ριάλιτι επειδή η επιθυμία για φήμη και αναγνώριση είναι βαθιά ριζωμένη μέσα μας... "Αφού τα κατάφερε ο Πετρετζίκης και η Τούνη, γιατί όχι κι εγώ;".
Με λίγα λόγια, βλέποντας τον καθένα να γίνεται "πρωταγωνιστής" του δικού του reality, νιώθουμε ότι αυτό θα μπορούσε να είμαστε εμείς, και η παρακολούθηση γίνεται ένα μικρό όνειρο προσωπικής επιτυχίας. Καλλιεργείται η ελπίδα ότι η δόξα (και μια καριέρα ως Influencer) είναι μόνο μια αίτηση συμμετοχής μακριά.
Τελικά, τα ριάλιτι δεν είναι απλώς "χαζοτηλεόραση", όσο κι αν μας αρέσει να τα υποτιμάμε. Είναι ένας καθρέφτης των μικρών μας αδυναμιών, της ανάγκης για σύνδεση, σύγκριση και λίγη δραματική αποφόρτιση στο τέλος της μέρας. Μπορεί να μη μας κάνουν σοφότερους, αλλά σίγουρα μας κάνουν να νιώθουμε λιγότερο μόνοι. Και ίσως τελικά αυτό να είναι και το μυστικό της επιτυχίας τους.
Διαβάστε Επίσης
