Ένας λογαριασμός στο Instagram, το "Athens Street Names" (@athens.street.names) επιχειρεί να φέρει στο προσκήνιο τις ιστορίες πίσω από μικρούς και μεγαλύτερους δρόμους της πρωτεύουσας, με πληροφορίες για τους ανθρώπους που τιμήθηκαν με την ονοματοδοσία και άλλες ενδιαφέρουσες πληροφορίες.
Πίσω από τον λογαριασμό αυτό, βρίσκεται ένας… φιλοπερίεργος κάτοικος της Αθήνας, ο Γιώργος Μαργαρώνης, ο οποίος μίλησε στο "α" για το "Athens Street Names", ενώ μας αποκάλυψε ότι σύντομα θα έχουμε μια έντυπη εκδοχή αυτών των πληροφοριών από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.
Μια σελίδα αφιερωμένη στα ορόσημα της Αθήνας
Για αρχή οι συστάσεις. "Λοιπόν… η σελίδα ασχολείται με τα πρόσωπα και τα γεγονότα που συναντάμε στα οδόσημα της Αθήνας. Ποιοι ήταν δηλαδή όλοι αυτοί οι άνθρωποι που η Πολιτεία επέλεξε να τιμήσει με αυτό τον τρόπο; Από τα πασίγνωστα ονόματα -ποιος ήταν ο Ερμής, ο Περικλής ή ο Συγγρός- μέχρι πρόσωπα λιγότερο 'καθημερινής συζήτησης', όπως ο Μουστοξύδης ή ο Λαγουμιτζής. Κάποιες φορές, η αφορμή μπορεί να είναι το όνομα μιας ολόκληρης περιοχής, όπως το Παγκράτι, το Μετς ή του Παπάγου. Με αφετηρία αυτές τις ονομασίες μιλάμε για τη ζωή και το έργο ανθρώπων, αλλά και σημαντικά ιστορικά γεγονότα, όπως -ας πούμε- η 3η Σεπτεμβρίου", μας αναφέρει ο δημιουργός της σελίδας, Γιώργος Μαργαρώνης.
"Δεν είναι ένας ιστορικός λογαριασμός με την έννοια της ακαδημαϊκής έρευνας ή εμβάθυνσης· γι' αυτό υπάρχουν εξαιρετικοί, 'μάχιμοι' ιστορικοί που κάνουν αυτή τη δουλειά πολύ καλύτερα από εμένα. Ο δικός μου στόχος είναι να ξανασυστήσω πρόσωπα, γεγονότα και ιστορίες που βρίσκονται μπροστά στα μάτια μας, να τα συνδέσω με την Αθήνα του σήμερα χρησιμοποιώντας την οπτική επικοινωνία σαν εργαλείο αφήγησης, έτσι ώστε για να γίνει η διήγηση να γίνει πιο προσιτή και, ελπίζω, πιο ενδιαφέρουσα. Στην πραγματικότητα, αυτό που με ενδιαφέρει δεν είναι η ιστορία των δρόμων. Οι δρόμοι είναι η αφορμή για να συζητήσουμε τη δική μας ιστορία'," συμπληρώνει εξηγώντας μας ότι αυτό το project ήταν στο μυαλό του εδώ και χρόνια, αλλά η τελική απόφαση πάρθηκε "τον Ιανουάριο του 2025 στη διάρκεια μιας γερής γρίπης που με είχε καθηλώσει στο σπίτι για ένα δεκαήμερο! Κάνε εικόνα… στοίβες από βιβλία, σημειώσεις, ζεστά ροφήματα και αντιβίωση!"
Από την εγκυκλοπαίδεια "Δομή" στα social media
Εύλογη ερώτηση είναι, εάν ο ίδιος είναι ιστορικός ή αν υπάρχει κάποια ακαδημαϊκή σχέση με ιστορία. "Και έχω και δεν έχω! Και εξηγώ: έχω κάνει ιστορικές σπουδές, αλλά η βασική μου δουλειά είναι η γραφιστική. Μετά τις σπουδές στη γραφιστική συνέχισα σπουδές στην Ιστορία της Τέχνης στο Αγγλικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο –όπου, λίγο πριν το bachelor, ανακάλυψα την Κοινωνική Ιστορία της Τέχνης, έναν τομέα που με ενδιέφερε πάρα πολύ γιατί δεν εξετάζει μόνο το έργο τέχνης, αλλά κυρίως την κοινωνία που το παρήγαγε. Αυτή η διάσταση με ενδιέφερε πάρα πολύ γιατί είχε πολλά μαθήματα κλασσικής ιστορίας. Έφτασα μέχρι τα μισά του μεταπτυχιακού, αλλά το Brexit μου διέλυσε τον οικονομικό προγραμματισμό, ανέστειλα τις σπουδές μου και έτσι έχω, επίσημα, ένα πτυχίο και μισό μεταπτυχιακό στην Ιστορία της Τέχνης", εξηγεί.
"Η αγάπη για την ιστορία, βέβαια, ήταν εκεί από τα παιδικά χρόνια. Δεν μπορώ να πω ότι διάβαζα Παπαρρηγόπουλο στα οκτώ μου, αλλά από μικρός προτιμούσα τα ιστορικά μυθιστορήματα, το ιστορικό πλαίσιο στη διήγηση. Παράλληλα, υπήρχε και η έμφυτη περιέργεια! Σαν άνθρωπος που περπατά καθημερινά στο κέντρο της Αθήνας, είχα κάθε μέρα απορίες για τα πρόσωπα και τα γεγονότα που κρύβονται πίσω από τις ονομασίες των δρόμων. Θυμάμαι, ως φοιτητής, να επιστρέφω σπίτι μετά από έναν καφέ στη Φωκίωνος Νέγρη και να ψάχνω ποιος ήταν αυτός ο άνθρωπος. Αυτά προ ίντερνετ! Στην εγκυκλοπαίδεια 'Δομή'! Δεν δεχόμουν να κατοικώ στην Κυψέλη και να μη γνωρίζω ποιος ήταν ο Φωκίων Νέγρης. Μιλάμε για ταλαιπωρία, όπως καταλαβαίνεις", συνεχίζει ο δημιουργός της σελίδας μιλώντας για την αγάπη του για την ιστορία.
"Το ίδιο συνέβαινε και με δεκάδες άλλα ονόματα... Γνώριζα καλά, όπως όλοι μας, ποιος ήταν ο Βενιζέλος, ο Ευριπίδης, ο Κανάρης, ο Κολοκοτρώνης, αλλά ήξερα πολύ βασικά πράγματα για τον Κοτζιά, για τον Μπενάκη, τον Καραγεώργη Σερβίας και ελάχιστα π.χ. για τον Πέτρο Ράλλη, τη Λουίζα Ριανκούρ, τον Λενορμάν ή την οικογένεια Καρύτση. Και κάπως έτσι γεννήθηκε το 'Athens Street Names'. Από την διάθεσή μου να μοιραστώ όλες αυτές τις πληροφορίες με άλλους φιλοπερίεργους. Και, ευτυχώς, αποδείχθηκε ότι είμαστε πολλοί", συμπληρώνει.
Ο κόσμος ενδιαφέρεται για την ιστορία;
Σήμερα ο λογαριασμός αυτός μετρά πάνω από 34.300 ακόλουθους, κάτι που ο δημιουργός του δεν φανταζόταν. "Είναι χαρακτηριστικό ότι, όταν έψαχνα όνομα για τον λογαριασμό, ήθελα κάτι έξυπνο και ευρηματικό, όπως είχε κάνει ας πούμε, ο Yatzer. Δεν μου προέκυψε όμως κάτι που να με ικανοποιεί, οπότε κατέληξα σε έναν προσωρινό, απλό και περιγραφικό τίτλο: 'Athens Street Names'. Η σκέψη μου ήταν ότι, αν και εφόσον ο λογαριασμός έβρισκε ανταπόκριση, θα τον άλλαζα αργότερα. Αυτό τελικά δεν συνέβη ποτέ. Ο λογαριασμός άρχισε να γίνεται γνωστός με αυτό το όνομα και έφτασε τους 3.000, μετά τους 5.000 ακολούθους και ανέβαινε... Η έκπληξή μου ήταν τεράστια. Σήμερα πλησιάζει τους 35.000 και εξακολουθώ να το βρίσκω απίστευτο", τονίζει.
Αν και ο αριθμός των followers δεν αποτελεί δείκτη μέτρησης για το ενδιαφέρον του κοινού γύρω από την ιστορία, σίγουρα δείχνει μια τάση. Όπως παραδέχεται ο Γιώργος Μαργαρώνης "αν κάτι έπαψα να θεωρώ απίστευτο είναι το ενδιαφέρον του κόσμου για την ιστορία. Δεν συμμερίζομαι την δημοφιλή άποψη ότι ‘'Έλληνας δεν ενδιαφέρεται για την ιστορία'. Το αντίθετο. Πιστεύω ότι είμαστε ένας λαός με μεγάλη περιέργεια και διάθεση να μάθουμε, να συζητήσουμε, να διαφωνήσουμε, ακόμη και να συγκρουστούμε για ιστορικά ζητήματα –και όχι μόνο για τα πρόσφατα, αλλά και για πρόσωπα και γεγονότα πολύ παλαιότερων εποχών. Το βλέπω καθημερινά στα σχόλια κάτω από τις αναρτήσεις. Μια ιστορία για την οδό Κωλέττη, για παράδειγμα, μπορεί να ανοίξει μια μεγάλη και πολύ ζωντανή συζήτηση. Και αυτό, για μένα, είναι πάρα πολύ αισιόδοξο. Η δική μου εμπειρία από αυτά τα δύο, σχεδόν, χρόνια είναι ότι οι Έλληνες διατηρούμε μια πολύ πιο ζωντανή σχέση με την Ιστορία απ' όσο πιστεύουμε", συμπληρώνει.
Πάντως, ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι, όπως εξηγεί ο δημιουργός της σελίδας, "προς μεγάλη μου έκπληξη οι αρχαίοι ημών πρόγονοι και τα μυθολογικά πρόσωπα δεν ενδιαφέρουν τόσο πολύ τους φίλους του λογαριασμού. Προφανώς γιατί δεν ιντριγκάρουν τόσο, να το πούμε έτσι - ίσως γιατί ξέρουμε αρκετά πράγματα γι’ αυτούς. Αντίθετα, τα πρόσωπα της Επανάστασης, οι εθνικοί ευεργέτες, οι βασιλιάδες/βασίλισσες, συγκινούν πολύ περισσότερο όπως, φυσικά, και τα αμφιλεγόμενα πρόσωπα όπως ο Κωλέττης, ο Ζαχάρωφ ή οι Μαυρομιχάληδες. Ειδικά σε αυτή την ανάρτηση η κατάσταση έφτασε σε προβληματικά επίπεδα. Με απειλές, ύβρεις, 'ξέρουμε που μένεις"' και λοιπά! Δεν φαντάζεσαι! Και μάλιστα σε μια ανάρτηση που αφορούσε κυρίως τους απογόνους της οικογένειας και αναφερόταν ελάχιστα στους δολοφόνους του Καποδίστρια! Αλλά, αυτά είναι τα 'καλά' του viral".
"Αντίθετα", συνεχίζει, "τεράστια και πολύ ευχάριστη έκπληξη για μένα ήταν πως αγκαλιάστηκε η ανάρτηση για τα κτήρια του Τσίλλερ με δεκάδες μηνύματα που 'φώναζαν' την ανάγκη για ομορφιά και καλαισθησία στον δημόσιο χώρο".
Γιατί στο κέντρο έχουμε ελάχιστα ονομασίες από ήρωες της Επανάστασης;
Όπως μας αφηγείται ο Γιώργος Μαργαρώνης, η διαδικασία αναζήτησης πληροφοριών οδηγεί σε... απρόσμενες ανακαλύψεις γύρω από την ιστορία των δρόμων της πρωτεύουσας.
"Ήταν ευχάριστα σοκαριστικό, για παράδειγμα, το πόσο κοσμοπολίτης ήταν ο Χαλκοκονδύλης, ένας Αθηναίος του 15ου αιώνα που έφυγε για την Ιταλία και έκανε θαύματα στη διάδοση των έργων του Ομήρου, του Πλάτωνα κτλ, εργάστηκε στην αυλή των Μεδίκων στην Φλωρεντία και στην αυλή των Sforza στο Μιλάνο, την ίδια εποχή με τον Leonardo da Vinci! Η' η ιστορία του Εδουάρδου Λω, του οικονομολόγου που ήρθε στη χώρα μας για να ελέγξει τα (θλιβερά) οικονομικά μας αλλά ερωτεύτηκε την Καίτη Χατζοπούλου και έζησαν μια περιπετειώδη ζωή που τους έφτασε μέχρι την Ινδία", παραδέχεται.
"Αλλά και πέρα από τις βιογραφίες, υπάρχουν ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις όταν 'διαβάσεις' τον χάρτη της Αθήνας. Για παράδειγμα, το κέντρο της παλιάς Αθήνας (Πλάκα, Μοναστηράκι, γύρω από την Ερμού, μέρος του Ψυρρή) έχει ελάχιστες ονομασίες από ήρωες της Επανάστασης κάτι που ξενίζει, αρχικά, αλλά μελετώντας βλέπεις πως όταν ονομάστηκαν αυτοί οι δρόμοι (το 1852) οι περισσότεροι από τους αγωνιστές και αγωνίστριες του 1821 ήταν εν ζωή (εκτός από τον Καραϊσκάκη τον Κολοκοτρώνη)! Ταυτόχρονα εντοπίζεις και κάποια παράδοξα: η σημαντική Μπουμπουλίνα απέκτησε έναν ευμεγέθη δρόμο στο όνομά της, στα Εξάρχεια, το 1884 αλλά η επίσης σημαντική Μαντώ Μαυρογένους τιμήθηκε πολλά πολλά χρόνια αργότερα με μια μικρούλα οδό, κοντά στον Άγιο Παντελεήμονα απόδειξη ότι στην ονοματοδοσία του 1884 την είχαν ξεχάσει, είτε από λάθος είτε εσκεμμένα (μάλλον το δεύτερο)! Αλλά και διάφορα άλλα 'χαριτωμένα', όπως ότι υπάρχουν ακόμα στην πλατεία Βικτωρίας πινακίδες με την παλιά ονομασία 'Πλατεία Κυριακού'", συμπληρώνει.
Πώς προκύπτουν οι πληροφορίες που διαβάζουμε στη σελίδα;
Όσον αφορά τη διαδικασία αναζήτησης πληροφοριών για το "Athens Street Names", ο δημιουργός της εξηγεί: "Οι πληροφορίες έρχονται τόσο από βιβλία όσο και από άρθρα εφημερίδων, περιοδικών και, σπανιότερα, στα κρατικά αρχεία. Υπάρχει τεράστιος όγκος πληροφορίας, αν ψάξει κάποιος αν και προσωπικά δε με απασχολεί τόσο η εμβάθυνση στα ιστορικά γεγονότα και η ανάλυσή τους, καθώς το format του Instagram δεν ενδείκνυται για μακροσκελή κείμενα, αλλά η παρουσίαση πληροφοριών που μπλέκονται όμορφα το ένα με το άλλο. Να πω δηλαδή για τον Ηρώδη τον Αττικό, που έζησε στα Ρωμαϊκά χρόνια, αλλά να αναφέρω και τον πρωθυπουργό Δημήτρη Μάξιμο, που το όνομά του υπάρχει σήμερα στο Μέγαρο Μαξίμου κι ας ανήκει σε άλλη ιστορική φάση. Επίσης, μέσα από τον λογαριασμό έχω γνωρίζει ανθρώπους που είναι ιστορικοί, αρχαιολόγοι, θεολόγοι που εκτιμώ τη γνώμη τους και καταφεύγω για συμβουλές. Αυτό που δεν κάνω είναι έρευνα μέσω ΑΙ γιατί τα αποτελέσματα εκεί είναι φαιδρά! Τρομακτικές ανακρίβειες, 'εφευρετικές' απαντήσεις, όπως 'η κεντρική οδός της Πλάκας είναι η οδός Ικάρου' (που βρίσκεται στην Άνω Κυψέλη). Τερατώδη λάθη".
Από δημιουργός σελίδας στο Instagram... συγγραφέας
Ρωτώντας τον για τα επόμενα σχέδιά του εκείνος μας αποκάλυψε -μεταξύ άλλων- τα εκδοτικά του πλάνα. "Σχετικά με το περιεχόμενο υπάρχει ακόμα πολύ και ενδιαφέρον υλικό. Στην πορεία θα δούμε πως θα εξελιχθεί. Αυτό που 'τρέχει' τώρα είναι η συνεργασία με τις εκδόσεις Μεταίχμιο για δύο βιβλία που προέκυψαν μέσα από το 'Athens Street Names'. Το πρώτο αφορά το Εμπορικό Τρίγωνο της Αθήνας και το δεύτερο την Κυψέλη, όπου ζω. Είναι δύο βιβλία γραμμένα σαν μια βόλτα στην πόλη με τον αναγνώστη να περπατά από δρόμο σε δρόμο και, μέσα από τις ονομασίες τους, γνωρίζει πρόσωπα, γεγονότα και μικρές ιστορίες. Έχουν έναν πιο χιουμοριστικό τόνο, πολύ πιο ανάλαφρο δηλαδή από τη γλώσσα του λογαριασμού και ελπίζω να ενδιαφέρουν τόσο αυτούς που ζουν στην Αθήνα όσο και αυτούς που επισκέπτονται. Θα κυκλοφορήσουν στις 27 Οκτωβρίου και είμαι πολύ ενθουσιασμένος γι’ αυτή τη συνεργασία γιατί το εκδοτικό team είναι εξαιρετικοί επαγγελματίες και αισθάνομαι μεγάλη ασφάλεια. Μέσα από αυτό το project θα γίνουν παρουσιάσεις και κάποιες βόλτες στην πόλη με κουβέντα για τα ονόματα των δρόμων! Έχω ήδη αρχίσει να γράφω ένα τρίτο βιβλίο που θα καλύπτει το υπόλοιπο ιστορικό κέντρο (Μοναστηράκι, Ψυρρή, Πλάκα) και βλέπουμε τι θα μας φέρει το μέλλον", εξηγεί.
Τελικά διδασκόμαστε από την ιστορία;
Κλείνοντας σιγά-σιγά τη συζήτηση, ζήτησα από τον Γιώργο Μαργαρώνη να κάνει ένα σχόλιο-επίλογο με βάση τα όσα έχει αποκομίσει από την ενασχόληση με τον λογαριασμό αυτό και την ιστορία.
Η απάντησή του; "Αυτό που με λυπεί κάποιες φορές είναι μερικά μηνύματα που σχολιάζουν δυσάρεστες καταστάσεις (όπως η διαφθορά των πολιτικών με αφορμή τον Κωλέττη ή η έλλειψη καλαισθησίας στα κτήρια με αφορμή τον Τσίλλερ) σαν να είναι ένα αναπόδραστο φαινόμενο, σαν κάτι παγιωμένο που δεν θα αλλάξει ποτέ και που δεν μπορεί να επηρεαστεί από τη δική μας συμπεριφορά. Αυτό έρχεται σε ευθεία αντίθεση με το moto του 'Athens Street Names', που είναι πως 'αν μας έχει διδάξει κάτι η ιστορία, είναι ότι όπως κάποιοι πριν από εμάς κατάφεραν να διαμορφώσουν με τις πράξεις τους τον κόσμο που ζούμε, το ίδιο μπορούμε να κάνουμε κι εμείς. Υπεραισιόδοξος; Μπορεί!΄".
* Για περισσότερες πληροφορίες @athens.street.names
Διαβάστε Επίσης
