Πριν η πλατεία Εξαρχείων γεμίσει λαμαρίνες και μετατραπεί σε εργοτάξιο για την κατασκευή νέας στάσης μετρό, αποτελούσε σημείο αναφοράς όσων θέλανε να προσεγγίσουν τα Εξάρχεια. "Πώς θα πάω Εξάρχεια;" η συνηθισμένη ερώτηση. "Ανεβαίνεις τη Θεμιστοκλέους και κάποια στιγμή θα βρεις μπροστά σου την πλατεία", η απάντηση της επαναλαμβανόμενης από διαφορετικά άτομα στιχομυθίας.
Λίγοι γνωρίζουν ότι στον αριθμό 7 αυτού του πολυσύχναστου δρόμου, στη συμβολή με την οδό Γαμβέττα, λειτούργησαν μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας το 1945 γυναικείες φυλακές.
"Η Βασίλλη των γυναικών"
Για να είμαστε ακριβείς, λειτούργησαν οι πρώτες αποκλειστικά γυναικείες φυλακές, στα χρόνια του Εμφυλίου και παρέμειναν σε λειτουργία έως το 1947.
Χαρακτηριστικό είναι το δημοσίευμα του Ριζοσπάστη την 31η Μαΐου 1945 (σελίδα 2), όπου φιλοξενείται γράμμα των κρατούμενων γυναικών, με αφορμή την είδηση του ερχομού του Νίκου Ζαχαριάδη στην Αθήνα. Σε αυτό, γίνεται λόγος για τη "Βαστίλη των γυναικών", αποτυπώνοντας εύγλωττα τις συνθήκες κράτησης.
Σημειωτέον, σε μικρή απόσταση, στη οδό Θεμιστοκλέους 4, λειτουργούσε εκείνη την περίοδο το Θέατρο Μακέδο, ένα στοιχείο αν μη τι άλλο έντονης αντίθεσης, ανάμεσα στην πραγματικότητα του εγκλεισμού και στην όποια πολιτιστική ζωή εκείνης της περιόδου.
Από επιστολή κρατουμένων γυναικών που δημοσιεύθηκε στην ίδια εφημερίδα στις 14 Οκτωβρίου του 1945, μαθαίνουμε ότι σε αυτές τις φυλακές βρέθηκαν κρατούμενα και ανήλικα παιδιά. Οι μητέρες τους τα είχαν μαζί τους, καθώς οι σύζυγοί τους βρίσκονταν επίσης στη φυλακή.
Ανάμεσα στις κρατούμενες που πέρασαν από τις γυναικείες φυλακές της οδού Θεμιστοκλέους, συγκαταλέγονται μορφές, όπως η Άννα Παρλιάρου, εμβληματική αγωνίστρια της ΕΑΜικής Αντίστασης, η οποία βασανίστηκε από Γερμανούς και δωσίλογους.
Για την κράτησή της σε αυτές τις φυλακές είχε γράψει στο βιβλίο "Ευτυχία Μορίκη: Η 'μάνα' της Καισαριανής" η Άννα Μπάλη (εκδόσεις Μαραθιά), αναφέροντας ότι από αυτές πέρασαν πάνω από 5.000 γυναίκες απ' όλη την Ελλάδα.
"Στον πρώτο όροφο των φυλακών ήταν τα γραφεία. Στον δεύτερο οι δωσίλογες", αναφέρει, ενώ "στον τρίτο όροφο ήταν οι ποινικές και στον τέταρτο εμείς". Αντιστοίχως, η γνωστή εικαστικός Τζένη Δρόσου, είχε μιλήσει στο παρελθόν για το διάστημα που βρέθηκε σε αυτές τις φυλακές. Απόσπασμα από κείμενο στην ιστοσελίδα της εικαστικού, αναφέρει για την περίοδο εκείνη:
"Με συνέλαβαν στο Παγκράτι. Έμεινα δυο μήνες σε αστυνομικά τμήματα για ανακρίσεις. Τους είπα τι συνέβη. Από εκεί με έστειλαν στις φυλακές Θεμιστοκλέους. Ήμουνα 16χρονών. Έμεινα ένα χρόνο περιμένοντας τη δίκη. Μπορώ να πω πως πέρασα ωραία στη φυλακή και πως ήμουνα τυχερή. Ποτέ δεν έφαγα ξύλο, εκτός από εκείνο το χαστούκι του κυρίου Ρακιντζή.
Εκείνο τον καιρό όλες οι φυλακές ήταν γεμάτες. Πού θα πήγαιναν τόσες γυναίκες; Λύση βρήκανε το Μέγαρο Γαμβέτα στην αρχή της οδού Θεμιστοκλέους αριστερά."
Η μετέπειτα πορεία του
Μετά το κλείσιμο των φυλακών, το κτίριο απέκτησε πολλαπλές χρήσεις. Για κάποια χρόνια στέγασε διάφορες υπηρεσίες και άλλου είδους εμπορικές δραστηριότητες.
Το κτίριο διαρρύθμιστηκε και επισκευή από την εταιρεία ΕΡΕΤΒΟ Α.Ε., κατόπιν ανάθεσης από το Υπουργείο Πολιτισμού (25/05/2001 – 30/12/2001), με τότε σκοπό "την ολική ανακαίνιση για την εγκατάσταση των υπηρεσιών και του αρχείου της Ε.Υ.Δ.Ε./Α.Ο.Ε.Ε. της Γενικής Γραμματείας Αθλητισμού".
Στο ισόγειο του κτιρίου, όπως και στους χώρους γύρω από αυτό, κατά καιρούς λειτούργησαν μικρά καταστήματα και επιχειρήσεις, συμβαδίζοντας με τον εμπορικό χαρακτήρα της περιοχής της Ομόνοιας και των Εξαρχείων.
Τα τελευταία χρόνια, στο ισόγειό λειτουργούσε ένα κατάστημα Coffeway, το οποίο έπαυσε τη λειτουργία του. Πάντως, με την ανάδυση του ενδιαφέροντος γύρω από τα αρχεία, οι πάλαι ποτέ φυλακές της Θεμιστοκλέους γίνονται συχνά στάση ιστορικών περιπάτων στο κέντρο της Αθήνας, όπου διηγείται ξανά αυτή η άγνωστη ιστορία τους.
*Για το άρθρο αντλήθηκαν πληροφορίες από τα αρχεία ΑΣΚΙ, τo Αρχεία ΚΚΕ, το βιβλίο της Άννας Μπάλη Ευτυχία Μορίκη: Η 'μάνα' της Καισαριανής από τις εκδόσεις Μαραθιά και το site jennydrosou.gr.
Διαβάστε Επίσης
