Η Συγγρού στο πέρασμα του χρόνου

Η λεωφόρος χρηματοδοτήθηκε από τον Ανδρέα Συγγρό, έναν από τους ισχυρότερους τραπεζίτες και επιχειρηματίες της Ελλάδας του 19ου αιώνα, ο οποίος δώρισε στο ελληνικό κράτος το ποσό που χρειαζόταν για να ανοίξει ο δρόμος που θα συνέδεε την Αθήνα με το Φάληρο. Ήταν στα τέλη του 1800, μια εποχή που η νεοσύστατη ελληνική πρωτεύουσα προσπαθούσε να βρει τον ρυθμό της, να μοιάσει στις μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις και να αποδείξει ότι άξιζε τον τίτλο της.

Ο Συγγρός από την πλευρά του, δεν ενεργούσε μόνο από φιλανθρωπία. Ήταν άνθρωπος που καταλάβαινε τη γεωγραφία της εξουσίας και της κεφαλαιοποίησης. Ένας δρόμος που συνδέει το κέντρο με τη θάλασσα σημαίνει κίνηση, εμπόριο, επενδύσεις. Και πράγματι, αμέσως μετά την ολοκλήρωσή του, η λεωφόρος έγινε ο πλέον μοδάτος άξονας της Αθήνας. Επαύλεις, εξοχικές κατοικίες, καφενεία και ξενοδοχεία φύτρωσαν κατά μήκος της, αποτελώντας τον χώρο όπου η αστική τάξη της εποχής έκανε βόλτα, έδειχνε τον πλούτο της και ονειρευόταν μια ζωή μεσογειακής χλιδής(αυτό που υλοποιείται σήμερα, μέσα από κάποια σπίτια της Αθηναϊκής Ριβιέρας).

Ο 20ος αιώνας έφερε αλλαγές. Η Αθήνα μεγάλωνε γρήγορα με τον ήδη "κλασικό” ανοργάνωτο χωροταξικά τρόπο, ιδιαίτερα μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 και την άφιξη εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων, που αναδιαμόρφωσαν για πάντα τον χαρακτήρα της πόλης. Έτσι, η Συγγρού, από αριστοκρατικός πεζόδρομος βόλτας, μετατράπηκε σταδιακά σε αρτηρία κυκλοφορίας. Τα αυτοκίνητα ήρθαν να αντικαταστήσουν τις άμαξες, και ο δρόμος ανταποκρίθηκε: έγινε πλατύτερος, πιο λειτουργικός και λιγότερο ανθρώπινος. Στη μεταπολεμική Ελλάδα, ξενοδοχεία πολυτελείας, κτίρια γραφείων και πολυκατοικίες ήρθαν να αλλάξουν οριστικά τη φυσιογνωμία του, φέρνοντας μαζί τους τον ψυχρό ρεαλισμό της "αντιπαροχής", του ελληνικού μοντέλου αστικής ανάπτυξης που σχεδόν αφάνισε κάθε ίχνος αρχιτεκτονικής συνέχειας.

Η Συγγρού από τα 80ς, μέχρι την "κρίση”

Στη δεκαετία 80, η Συγγρού απέκτησε μια σκιερή φήμη. Είχε σχεδόν ταυτιστεί με την "πιάτσα” των τραβεστί. Γενικότερα, πολλά τμήματα της έγιναν γνωστά για τη νυχτερινή ζωή χαμηλής "κλίμακας”(με θρυλικά στριπτιζάδικα όπως το "Αλκατράζ”), αποπνέοντας μια αίσθηση εγκατάλειψης. Η λεωφόρος που κάποτε φιλοξενούσε τα σπουδαιότερα ονόματα της αθηναϊκής αριστοκρατίας, τώρα έδινε χώρο σε εντελώς διαφορετικές ιστορίες, λιγότερο λαμπερές πιο περιθωριακές, ανοίγοντας τον δρόμο προς μια μελλοντική, διαφορετικού είδους, κοινωνική ανοχή.

Όμως, αυτή η εσάνς "παρακμής” είναι και ο πλούτος της συγκεκριμένης λεωφόρου. Η Συγγρού δεν ήταν ποτέ μονοδιάστατη. Ήταν πάντα ένας δρόμος αντιφάσεων, όπου δίπλα σε ένα αρχοντικό του 19ου αιώνα μπορούσες να βρεις ένα φθηνό πανδοχείο, δίπλα σε ένα ακριβό εστιατόριο ένα υποτυπώδες μαγαζί. Αυτή η πολυφωνία την έκανε αμφιλεγόμενη στα μάτια πολλών, αλλά ταυτόχρονα τη διατήρησε ζωντανή, ανθρώπινη, αληθινή.

Η οικονομική κρίση που ξέσπασε μετά το 2010 άφησε τα σημάδια της παντού στην Αθήνα, και η Συγγρού δεν αποτέλεσε εξαίρεση. Κλειστά καταστήματα, εγκαταλελειμμένα κτίρια, μειωμένη κυκλοφορία. Και όμως, η κρίση είχε και μια παράδοξη δημιουργική διάσταση: η φθήνια των ενοικίων έφερε νέα πρόσωπα, νέες ιδέες, νέες χρήσεις σε κτίρια που για χρόνια στέκονταν αδρανή. Σε αυτή τη φάση, η ιστορία της Συγγρού, μοιάζει με το πεπρωμένο ενός σημαντικού ανθρώπου: η πιο σκοτεινή στιγμή, είναι αυτή που προηγείται της ανατολής του ηλίου.

Σήμερα, η Λεωφόρος Συγγρού βρίσκεται σε μια φάση αβεβαιότητας που μοιάζει όμως, με ευκαιρία. Μεγάλα project αστικής ανάπλασης έχουν ανακοινωθεί ή βρίσκονται σε εξέλιξη. Η παρουσία του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος κοντά στο δέλτα του Κηφισού έχει επηρεάσει έμμεσα ολόκληρη την περιοχή, εισάγοντας νέες ροές επισκεπτών και δημιουργώντας μια νέα αντίληψη για την περιβάλλουσα περιοχή του ΚΠΙΣΝ. Ταυτόχρονα, η Συγγρού εξακολουθεί να είναι ένας από τους πιο επιβαρυμένους δρόμους από πλευράς κυκλοφορίας, με χιλιάδες οχήματα που διαρρέουν καθημερινά από και προς τον Πειραιά, το Φάληρο και τα νότια προάστια.

Εδώ βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση. Κάθε φορά που γίνεται λόγος για "αναγέννηση" ενός αστικού άξονα, τίθεται αυτόματα το ερώτημα: αναγέννηση για ποιον; Η ιστορία έχει δείξει επανειλημμένα ότι οι μεγάλες αναπλάσεις φέρνουν υψηλότερα ενοίκια, απομακρύνουν τους χαμηλότερα εισοδηματικούς κατοίκους και ομογενοποιούν τον χαρακτήρα των γειτονιών. Μήπως μια επένδυση που θα στόχευε στην αναγέννηση της ιστορικής λεωφόρου, θα την μετέτρεπε σε έναν ακόμα αποστειρωμένο δρόμο, που έχει χάσει την "ψυχή” του;

Σε αυτό έρχεται ο διακεκριμένος συγκοινωνιολόγος Σταύρος Κωνσταντινίδης, να δώσει μια προοπτική μέλλοντος στον αναπόφευκτα, δημοφιλή, "αστικό διάδρομο”.

Η Συγγρού το 2050: πράσινος αστικός διάδρομος

"Η Λεωφόρος Συγγρού υπήρξε για δεκαετίες ένας αυτοκινητοκεντρικός άξονας υψηλής ταχύτητας, σχεδιασμένος για να εξυπηρετεί ροές και όχι ανθρώπους. Το 2050, σε μια Αθήνα με πλήρως ανεπτυγμένο δίκτυο μετρό που καλύπτει το σύνολο του πολεοδομικού ιστού και με αξιόπιστα, ηλεκτρικά λεωφορεία υψηλής συχνότητας, ο ρόλος της θα έχει μετασχηματιστεί” μας λέει ο Κωνσταντινίδης.

Ισχυρίζεται δηλαδή, ότι η καθολική πρόσβαση σε Μέσα Μαζικής Μεταφοράς με σταθερούς χρόνους διαδρομής και πραγματική διαλειτουργικότητα, όπως συμβαίνει εδώ και δεκαετίες στο Παρίσι για παράδειγμα, θα μείωνε δραστικά την εξάρτηση από τα Ι.Χ. Οι πολλαπλές λωρίδες θα περιοριστούν, με σαφή προτεραιότητα στη δημόσια συγκοινωνία: αποκλειστικοί λεωφορειόδρομοι ανά κατεύθυνση, με σηματοδοτική προτεραιότητα και ταυτόχρονη ψηφιακή διαχείριση ροών.

Παράλληλα, σύμφωνα πάντα με τον γνωστό συγκοινωνιολόγο,  "θα υλοποιηθεί συνεχής, προστατευμένος ποδηλατόδρομος βάζοντας ένα ακόμα "τέλος” στην "ταινία τρόμου” που είναι η ζωή στην Αθήνα για έναν ποδηλάτη και θα συνδέει το κέντρο με το παραλιακό μέτωπο, ενταγμένος σε μητροπολιτικό δίκτυο μικροκινητικότητας. Τα πεζοδρόμια θα διαπλατυνθούν, οι διαβάσεις έγιναν ασφαλείς και συχνές, ενώ τα όρια ταχύτητας προσαρμόστηκαν στο αστικό περιβάλλον”.

Οι δημόσιες συγκοινωνίες θα μπορούσαν να απελευθερώσουν χώρο για περισσότερο πράσινο: "Η πιο ουσιαστική μεταβολή αφορά το πράσινο. Η Συγγρού θα αποκτήσει γραμμικό πάρκο με εκτεταμένες φυτεύσεις, συστήματα διαχείρισης ομβρίων και βιοκλιματικές παρεμβάσεις για τη μείωση της θερμικής επιβάρυνσης. Ο άξονας έπαψε να λειτουργεί ως διαχωριστικό όριο και εξελίχθηκε σε συνεκτικό δημόσιο χώρο.

Η αναβάθμιση δεν θα είναι απλώς αισθητική. Θα ενισχύσει τη μικτή χρήση γης, την τοπική οικονομία και την αστική βιωσιμότητα. Η Συγγρού του 2050 θα αποδεικνύει ότι όταν οι δημόσιες συγκοινωνίες είναι αξιόπιστες και καθολικά προσβάσιμες, ο οδικός χώρος μπορεί να επανασχεδιαστεί με επίκεντρο τον άνθρωπο. Όχι ως αυτοκινητόδρομος διέλευσης, αλλά ως ζωντανή, πράσινη ραχοκοκαλιά της πόλης” είπε καταλήγοντας ο ιδρυτής της συμβουλευτικής εταιρείας "Σταύρος Κωνσταντινίδης και συνεργάτες”.

Ακολούθησε το Αθηνόραμα στο Facebook, Tik Tok και το Instagram.