Αν οι δρόμοι είχαν προσωπικότητα, η Φωκίωνος Νέγρη θα ήταν εκείνος ο τύπος που τα έχει ζήσει όλα. Γεννήθηκε αριστοκρατικά, έλαμψε σαν σταρ του παλιού Χόλιγουντ, ξενύχτησε με rock ’n’ roll, έπιασε πάτο και σήμερα επιστρέφει πιο αυθεντική από ποτέ.
Με αφορμή την επέτειο θανάτου του Φωκίωνα Νέγρη (15 Ιανουαρίου 1928) κάνουμε μια βόλτα στον δρόμο που ξεκίνησε ως ρέμα, έγινε η "Via Veneto της Αθήνας" και σήμερα ζει το δικό του μεγάλο comeback.
Ποιος ήταν ο Φωκίων Νέγρης
Πίσω από το όνομα του δρόμου κρύβεται μια εντυπωσιακή προσωπικότητα.
Ο Φωκίων Νέγρης (1846–1928) ήταν μεταλλειολόγος, γεωλόγος, πολιτικός και ο πρώτος πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών. Διετέλεσε διευθυντής των Μεταλλείων Λαυρίου, δήμαρχος Λαυρίου και υπουργός Οικονομικών.
Σπούδασε στο Παρίσι στην École Polytechnique, την École de Mines και τη Σορβόννη. Πραγματοποίησε σημαντικές επιστημονικές μελέτες για το κλίμα και τα πετρώματα της Ελλάδας. Ανάμεσά τους, η αναφορά σε βυθισμένη αρχαία πόλη στον υποθαλάσσιο χώρο της Ελαφονήσου. Πέθανε σαν σήμερα, τον Ιανουάριο του 1928, λίγο πριν ο δρόμος που φέρει το όνομά του πάρει την τελική του μορφή. Παρ’ όλα αυτά, το όνομά του έμελλε να συνδεθεί περισσότερο με μια οδό που θα έγραφε τη δική της πολιτιστική ιστορία.
Από το ρέμα Λεβίδη στον πιο κουλ πεζόδρομο
Μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, η σημερινή Φωκίωνος Νέγρη δεν θύμιζε σε τίποτα αστικό τοπίο. Εκεί κυλούσε το ρέμα Λεβίδη, που ξεκινούσε από τα Τουρκοβούνια, ενώ η περιοχή ήταν γνωστή για τη "Μεγάλη Βρύση", σημείο συνάντησης των νερουλάδων, κυρίως στις ξηρές περιόδους του χρόνου. Η Κυψέλη έμοιαζε περισσότερο με χωριό παρά με προάστιο της πρωτεύουσας.
Η μεγάλη αλλαγή ήρθε τη δεκαετία του ’30, όταν το ρέμα καλύφθηκε και ο αρχιτέκτονας Βασίλης Τσαγρής σχεδίασε δύο δίδυμους δρόμους πάνω στα ίχνη του. Ένα πολεοδομικό επίτευγμα για την εποχή, που άλλαξε οριστικά τον χαρακτήρα της περιοχής και άνοιξε τον δρόμο για τη μετέπειτα κοσμοπολίτικη ταυτότητά της.
Η Via Veneto της Αθήνας
Στις δεκαετίες του ’50 και του ’60, η Φωκίωνος Νέγρη ήταν ο ορισμός του cool. Πάρκα, σιντριβάνια, μοντέρνες πολυκατοικίες, νεοκλασικά κτίρια και ένας δρόμος που έσφυζε από ζωή. Οι Αθηναίοι τη βάφτισαν "Via Veneto της Αθήνας" και δεν ήταν υπερβολή.
Ήταν ο δρόμος όπου: ο Νίκος Τσιφόρος και ο Αλέκος Σακελλάριος έγραφαν ιστορία στα τραπεζάκια του θρυλικού Σελέκτ που λειτουργεί μέχρι σήμερα. Η Μαρινέλλα και ο Μίμης Δομάζος απολάμβαναν το θρυλικό παγωτό Σικάγο. Λίγο πιο κάτω, η Θράκα συγκέντρωνε την αστική ελίτ, με τα περίφημα ψητά μήλα της, ενώ η Κουίντα και το Top Hat αποτέλεσαν από τα πρώτα νυχτερινά και rock στέκια της Αθήνας. Το Igloo φιλοξένησε σημαντικούς μουσικούς, με τις αφηγήσεις να μιλούν ακόμα και για εμφανίσεις του Βαγγέλη Παπαθανασίου και του Eric Clapton.
Η φήμη της Φωκίωνος Νέγρη αποτυπώθηκε και στον κινηματογράφο. Ταινίες όπως Η ωραία των Αθηνών (1958) και Το ρεμάλι της Φωκίωνος Νέγρη (1965) ενίσχυσαν τον μύθο της. Η πεζοδρόμηση του δρόμου στα ’70s σφράγισε την ταυτότητά του.
Τα χρόνια της πτώσης και της ανάκαμψης
Μετά την ακμή, ήρθε η φθορά. Από τα 90s και μετά, η άλλοτε λαμπερή γειτονιά άρχισε να υποβαθμίζεται. Καταστήματα έκλεισαν, κτίρια εγκαταλείφθηκαν, η αίγλη ξεθώριασε. Στις αρχές των 00s, η Φωκίωνος Νέγρη έμοιαζε να χάνει το τρένο.
Ο Μίλτος Σαχτούρης το αποτύπωσε σκληρά και ποιητικά στο Ιούλιος 1999: "Άδεια η Φωκίωνος Νέγρη / μονάχα εμείς οι δύο είχαμε μείνει / και τα σκυλιά".
Τα τελευταία χρόνια, όμως, η γειτονιά ζει μια ουσιαστική αναγέννηση. Ο Φοίβος Δεληβοριάς σατιρίζει τον σύγχρονο χαρακτήρα της με τον στίχο: "Σαν Κυψελιώτικος φραπές που αισθάνεται μακιάτο". Το hype όμως της γειτονιάς είναι πραγματικότητα. Τα παλιά διαμερίσματα γεμίζουν ξανά με φοιτητές, στα νέα μπαράκια αράζουν καλλιτέχνες, παιδιά παίζουν στα σιντριβάνια και τουρίστες ανακαλύπτουν μια αυθεντική Αθήνα. Η αναπαλαίωση της Δημοτικής Αγοράς Κυψέλης λειτουργεί ως πολιτιστικός κόμβος, εκεί στήνονται τα πιο δυνατά πάρτυ και εκθέσεις, ενώ νέα bistro συνυπάρχουν αρμονικά με τα ιστορικά στέκια.
Η Φωκίωνος Νέγρη είναι η απόδειξη ότι οι γειτονιές, όπως και οι άνθρωποι, πέφτουν και σηκώνονται. Έζησε τη δόξα, γνώρισε την παρακμή και σήμερα επιστρέφει ζωντανή, θορυβώδης και αληθινή. Δεν προσπαθεί να ξαναγίνει η αριστοκρατική βιτρίνα του ’50· γίνεται κάτι καλύτερο: μια γειτονιά που χωράει τους πάντες.
Η Φωκίωνος Νέγρη είναι η απόδειξη ότι οι γειτονιές, όπως και οι άνθρωποι, πέφτουν και σηκώνονται. Έζησε τη δόξα, γνώρισε την παρακμή και σήμερα επιστρέφει ζωντανή, θορυβώδης και αληθινή. Στη μνήμη του σπουδαίου Φωκίωνα Νέγρη, μπορείς να πας λοιπόν μια βόλτα στη "Φώκα".
Ακολούθησε το Αθηνόραμα στο Facebook και το Instagram.
