Ο Νικολάι Λουγκάνσκι επιστρέφει με την ΚΟΑ στο Μέγαρο Μουσικής για ένα αφιέρωμα στον Μπραμς

Στις 20 Νοεμβρίου, ο Νικολάι Λουγκάνσκι επιστρέφει στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών για τρίτη φορά, συμπράττοντας με την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών. Ο διεθνώς αναγνωρισμένος πιανίστας αναλαμβάνει το σολιστικό μέρος στο Δεύτερο Κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα του Γιοχάνες Μπραμς, ένα έργο που συνδυάζει τις υψηλές δεξιοτεχνικές απαιτήσεις με έντονες συναισθηματικές αντιθέσεις. Στο δεύτερο μέρος της συναυλίας θα ακουστεί η Τέταρτη Συμφωνία του συνθέτη, υπό τη μουσική διεύθυνση του Ρώσου αρχιμουσικού Στανισλάβ Κοτσανόφσκι.

Το πρόγραμμα με μια ματιά

• Γιοχάνες Μπραμς (1833–1897)

Κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα αρ. 2 σε σι ύφεση μείζονα, έργο 83
Συμφωνία αρ. 4 σε μι ελάσσονα, έργο 98
Σολίστ: Νικολάι Λουγκάνσκι, πιάνο
Μουσική διεύθυνση: Στανισλάβ Κοτσανόφσκι

Για την ιστορία

• Γιοχάνες Μπραμς – Κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα αρ. 2 σε σι ύφεση μείζονα, έργο 83

Allegro non troppo
Allegro appassionato
Andante
Allegretto grazioso

Τα πρώτα σχέδια για το Δεύτερο Κοντσέρτο για πιάνο έγιναν την άνοιξη του 1878, κατά τη διάρκεια ταξιδιού του Μπραμς στην Ιταλία. Η ολοκλήρωσή του χρειάστηκε περίπου τρία χρόνια, καθώς η σύνθεσή του διακοπτόταν από τις συναυλιακές υποχρεώσεις του δημιουργού και την παράλληλη εργασία του σε άλλα έργα. Το κοντσέρτο αφιερώθηκε στον πιανίστα και συνθέτη Έντουαρντ Μάρκσεν, παλιό δάσκαλο και φίλο του. Η πρεμιέρα δόθηκε στις 9 Νοεμβρίου 1881 στη Βουδαπέστη, με τον ίδιο τον Μπραμς στο πιάνο και τον Αλεξάντερ Έρκελ στη διεύθυνση.

Σε αντίθεση με το πρώτο κοντσέρτο, που χαρακτηρίζεται από το πάθος και τη νεανική ορμή του συνθέτη, το δεύτερο αποτυπώνει μια πιο ώριμη και κατασταλαγμένη δημιουργική περίοδο. Διακρίνεται για τη μορφολογική του σαφήνεια και τον έντονα συμφωνικό χαρακτήρα του. Το πιάνο δεν περιορίζεται σε έναν δεξιοτεχνικό πρωταγωνιστικό ρόλο, καθώς συνομιλεί διαρκώς με την ορχήστρα, η οποία συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση της μουσικής αφήγησης.

Το πρώτο μέρος ξεκινά με το κόρνο να παρουσιάζει το βασικό θέμα, με τη συνοδεία του πιάνου. Ακολουθεί μια δυναμική καντέντσα και η ανάπτυξη του θεματικού υλικού από την ορχήστρα. Ξεχωριστή στιγμή αποτελεί η ήρεμη μετάβαση προς την επανέκθεση, με το πιάνο να κινείται σχεδόν ψιθυριστά. Το δεύτερο μέρος, ένα σκέρτσο σε ρε ελάσσονα, εισάγει μια πιο δραματική ατμόσφαιρα, ενώ στο τρίτο μέρος κυριαρχεί το εκτενές σόλο του βιολοντσέλου. Το θέμα του αργού αυτού μέρους ο Μπραμς αξιοποίησε αργότερα και στο τραγούδι Immer leiser wird mein Schlummer. Το φινάλε, με τον ανάλαφρο και χορευτικό χαρακτήρα του, οδηγεί σε ένα λαμπερό κλείσιμο.

• Γιοχάνες Μπραμς – Συμφωνία αρ. 4 σε μι ελάσσονα, έργο 98

Allegro non troppo
Andante moderato
Allegro giocoso
Allegro energico e passionato

Η σύνθεση της Τέταρτης Συμφωνίας ξεκίνησε το καλοκαίρι του 1884, σε ένα χωριό της νοτιοανατολικής Αυστρίας, και ολοκληρώθηκε το επόμενο καλοκαίρι. Ο Μπραμς είχε εκφράσει τον προβληματισμό του για την υποδοχή που θα είχε το έργο, παρομοιάζοντάς το σε επιστολές του με τις φράουλες της περιοχής, οι οποίες, όπως έγραφε, δεν ωρίμαζαν αρκετά ώστε να είναι γλυκές. Η πρεμιέρα πραγματοποιήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 1885, με τον ίδιο να διευθύνει την ορχήστρα του Μάινινγκεν.

Η Τέταρτη Συμφωνία θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα της ώριμης περιόδου του Μπραμς. Η αυστηρή αρχιτεκτονική της συνυπάρχει με έντονη συναισθηματική φόρτιση, ενώ οι μουσικές ιδέες των τεσσάρων μερών συνδέονται μέσα από μια ενιαία συνθετική λογική.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το φινάλε, στο οποίο ο Μπραμς αξιοποιεί τη φόρμα της πασακάλιας: ένα σύντομο μουσικό θέμα επανέρχεται διαρκώς, πάνω στο οποίο οικοδομούνται διαδοχικές παραλλαγές. Το θέμα προέρχεται από το τελευταίο χορωδιακό της Καντάτας αρ. 150 του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ, Nach dir, Herr, verlanget mich. Με την αξιοποίηση της αντίστιξης και της τεχνικής των παραλλαγών, ο Μπραμς ανανεώνει μια παλαιότερη μουσική φόρμα και δημιουργεί ένα φινάλε που συγκαταλέγεται στα κορυφαία επιτεύγματα της συμφωνικής του γραφής.

Πληροφορίες: 

Ημ/νία: Παρασκευή 20 Νοεμβρίου

Ώρα: 20.30

Τοποθεσία: Άίθουσα Χρήστου Λαμπράκη