Ιστορικό ντεμπούτο της ΚΟΑ στο θρυλικό "Κοντσέρτχεμπαου" του Άμστερνταμ με το πρόγραμμα της εναρκτήριας αθηναϊκής συναυλίας

Ακόμη μία -διεθνή- πρωτιά στο ενεργητικό της κατέγραψε προ ημερών (10/10) η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών, πρώτη και παλαιότερη ορχήστρα της χώρας, κάνοντας εντυπωσιακό ντεμπούτο σε μία από τις πιο θρυλικές παγκοσμίως αίθουσες συναυλιών, το "Κοντσέρτχεμπαου" του Άμστερνταμ. Η εξαιρετικά επιτυχημένη συναυλία υπό τον διευθυντή της Λουκά Καρυτινό -την οποία παρακολουθήσαμε με ευγενική πρόσκληση του συνόλου- επαναλήφθηκε την επομένη στο Βιομηχανικό Μουσείο της Ζηλανδίας στην περιοχή του Sas van Gent, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ της Ζηλανδικής Φλάνδρας στη νότιο Ολλανδία.

Η ΚΟΑ υπήρξε, ως γνωστόν, η πρώτη ελληνική ορχήστρα που εμφανίσθηκε στην περίφημη χρυσή αίθουσα του "Musikverein" της Βιέννης (2003), συνοδεύοντας τότε ρεσιτάλ της μεσοφώνου Αγνής Μπάλτσα, ενώ ακολούθησε (2011) και συναυλία υπό τον Βύρωνα Φιδετζή. Εν προκειμένω, ο πήχης τέθηκε ακόμη υψηλότερα, καθώς το πρόγραμμα -που ήταν, εύλογα, το ίδιο με αυτό της πρώτης της φετινής τακτικής συναυλίας στο Μέγαρο Μουσικής δύο μέρες νωρίτερα (8/10)- υπήρξε υψηλών απαιτήσεων, λόγω έργων (2 κοντσέρτα και μία συμφωνία) διαφορετικού ύφους και αισθητικής!

Το ότι "η καλή μέρα από το πρωί φαίνεται" είχε επιβεβαιωθεί από την πολύ καλά προετοιμασμένη και εκτελεσμένη συναυλία στην κατάμεστη "Αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης" του ΜΜΑ. Αν οι προσφερθείσες ερμηνείες δεν διέφεραν ουσιαστικά (πλην κάποιων αποκλίσεων ως προς τη χρονική διάρκεια), η συναυλία στο Άμστερνταμ προϋπέθετε την προσαρμογή των μουσικών αφενός στην πιο "στενή" και με αναβαθμίδες σκηνή του Κοντσέρτχεμπαου αφετέρου -και κυρίως- στην όλως ιδιαίτερη ακουστική της μεγάλης του αίθουσας (Grote Ζaal), που συμβάλλει στην παραγωγή ενός "στερεοφωνικού" ήχου, με εντονότερη, πιο "επιθετική" παρουσία/διάσταση. Τούτο έγινε ιδιαίτερα αισθητό στα βασικά έργα του προγράμματος, το "Κοντσέρτο για βιολί" του Μπετόβεν και την 9η Συμφωνία του Σοστακόβιτς.

Στο μπετοβενικό αριστούργημα ταχύτητες και χαρακτήρας φραστικής υπαγορεύθηκαν από την Μολδαβή βιολίστρια Αλεξάντρα Κονούνοβα. Το γενικώς αρκετά αργό παίξιμο και ο προσεκτικός σχηματισμός των φράσεων οριοθέτησαν μια "ρομαντικής" οπτικής ερμηνεία που φώτισε τον απολλώνιου λυρισμού χαρακτήρα του έργου, αλλά εμπεριείχε τον κίνδυνο απώλειας του σφιχτού μουσικού ειρμού ιδίως στο ποιητικό αργό μέρος (larghetto). Ευτυχώς, ένας μαέστρος της εμπειρίας του Καρυτινού, παρότι στήριξε την ερμηνευτική πρόταση της σολίστ, αξιοποίησε με τέχνη το σβέλτο παίξιμο ενός ευπρόσδεκτα συνεπτυγμένου ορχηστρικού κλιμακίου, αμβλύνοντας την αρμονική και μελωδική στατικότητα με κατάλληλα ενσταλαγμένες δόσεις ενέργειας σε διάλογο και συνοδεία.

Κατά τα λοιπά, η 38χρονη Κονούνοβα έπαιξε με δεξιοτεχνική ασφάλεια (ιδιαίτερα ορατή στην καντέντσα -του Γιόαχιμ- στο τέλος του πρώτου μέρους και το καταληκτικό ροντό), γεμάτο και ορθοτονικά ανεπίληπτο ήχο, αξιόπιστη υψηλή περιοχή, ενώ τα προβλήματα φινιρίσματος της φραστικής (σκληρές, όχι αιθέριες αποσβέσεις) που έγιναν αισθητά στην Αθήνα απουσίασαν στο Άμστερνταμ. Στη διαφορετική ακουστική της "Κοντσέρτχεμπαου" η ερμηνεία ήχησε γενικά πιο ισορροπημένη, υπογραμμίζοντας και την εξίσου υπαρκτή (τουλάχιστον στο εμβατηριακό θέμα του πρώτου μέρους). "επαναστατική" διάθεση της μουσικής.

Αν κάτι έλειψε σε αμφότερες ήταν μια μεγαλύτερη εκφραστικότητα και ποικιλία αποχρώσεων/διανθίσεων που θα προέκυπταν από έναν πιο πλαστικό χειρισμό της δυναμικής.

Ανταποκρινόμενη στις έντονες επευφημίες τόσο του ελληνικού όσο και του ολλανδικού κοινού, η Κονούνοβα προσέφερε ως ανκόρ την "Σαραμπάντ" από τη 2η Παρτίτα για σόλο βιολί του Γ.Σ. Μπαχ, που έτυχε μιας ευθύβολης, επαρκούς πολυφωνικότητας εκτέλεσης "ρομαντικού" στίγματος.

Εμβόλιμα, και κάπως απρόσμενα, προσφέρθηκε ένα ακόμη κοντσέρτο, το 1ο για βιολοντσέλο και ορχήστρα του Σαιν-Σανς, με σολίστ την μόλις 25χρονη, κορεατικής καταγωγής Αμερικανίδα τσελίστα Χάννα (Τζιγουόν) Κιμ. Η εκτέλεση υπήρξε στρωτή και τεχνικά ακριβής, ο ήχος καλλιεπής αν και όχι μεγάλος, αλλά η σολιστική παρουσία υποτονική (ιδίως στα δύο ακραία μέρη) και χωρίς προσωπικότητα.

Σ’ένα μόλις 20λεπτης διάρκειας έργο με 6 μέρη που παίζονται χωρίς διακοπή, ο σολίστ καλείται να τονίσει παραγράφους και περάσματα, να χρωματίσει το λυρισμό της έκφρασης, να διασφαλίσει τη ρευστότητα της αφήγησης. Εν προκειμένω, παρότι της προσφέρθηκε από ένα ακόμη πιο συνεπτυγμένο κλιμάκιο της ΚΟΑ και τον Καρυτινό μία κομψή αλλά και γλαφυρά διαφοροποιημένη σε ταχύτητες και δυναμικές ορχηστρική συνοδεία, κυρίως δε ένας διάλογος με παλμό (ωραίες στιχομυθίες με φλάουτο και κλαρινέτο), η Κιμ αδυνατούσε συστηματικά να ηγηθεί της ερμηνείας, με αποτέλεσμα την πτώση του ενδιαφέροντος.

Εκεί που η ΚΟΑ έλαμψε πραγματικά ήταν στο βασικό έργο του προγράμματος, την 9η Συμφωνία του Σοστακόβιτς, η σύνθεση της οποίας ολοκληρώθηκε με τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Αντίθετα από τις προσδοκίες για μία επική, μεγαλοπρεπή σύνθεση, εξυμνητική του σοβιετικού καθεστώτος και του Στάλιν ("νικητών" του πολέμου), ο Σοστακόβιτς παρέδωσε ένα νεοκλασικιστικό έργο, γεμάτο ειρωνεία και λεπτό σαρκασμό, το οποίο από πλευράς μορφολογίας και ανάλαφρης ενορχήστρωσης παραπέμπει στον Χάυντν.

Είναι αξιοσημείωτο ότι με το ίδιο έργο είχε περιοδεύσει πέρσι η Κρατική Ορχήστρα της Θεσσαλονίκης σε σημαντικές ευρωπαϊκές μουσικές μητροπόλεις (Βιέννη, Αμβούργο), και μάλιστα υπό τη διεύθυνση του Τόμας Ζάντερλινγκ, που αποτελεί -στα χνάρια του πατέρα του Κουρτ- έναν από τους πιο έγκυρους παγκοσμίως ερμηνευτές του Σοστακόβιτς.

Αν αυτός αιφνιδίασε (υπερ)τονίζοντας την υποδόρια, πλην υπαρκτή τραγικότητα του έργου, ήταν ο Καρυτινός που φώτισε έξοχα το περιεχόμενο και τη δραματουργία του! Υποδειγματικός σεβασμός αγωγικών ενδείξεων, τέμπι μοναδικής ακρίβειας, άρτιες σταθμίσεις δυναμικών, συνδυάσθηκαν με ένα ορχηστρικό παίξιμο πνευματώδες και χειρουργικά ακριβές!

Ευχάριστη έκπληξη υπήρξε το εστιασμένο αλλά γεμάτο νεύρο παίξιμο του συνόλου των εγχόρδων, και δη των υπό τον Γραμματικόπουλο βιολιών που στάθηκαν απόλυτα ισότιμα και ανταγωνιστικά προς τα υπό τον Τ. Γαβριηλίδη-Πέτριν τσέλα και τις υπό τον Λιβιεράτο βιόλες. Όσο κι αν θεωρείται γενικά ένα μάλλον ευχάριστο έργο, η συγκεκριμένη, απατηλά βατή συμφωνία προϋποθέτει αδιάλειπτα εξαιρετικές -και δραματουργικά κομβικές- σολιστικές συνεισφορές όλων των πνευστών μιας ορχήστρας, και δη των ξύλινων.

Οι κορυφαίοι της ΚΟΑ δεν είχαν καμία δυσκολία να κάνουν επίδειξη του ταλέντου και της μουσικότητάς τους: σπάνιου καντάμπιλε κλαρινέτο του Γιαννάκα, αιθέριο φλάουτο της Πιλαφτσή, πτητικό πίκκολο του Σταθουλόπουλου, πρωτίστως όμως το εκμαυλιστικής ομορφιάς φαγκότο του Αλέξανδρου Οικονόμου (στο largo). Άξιοι συνοδοιπόροι υπήρξαν τα σταθερά, άκρως καλλιεπή χάλκινα (από τα υπό τον Σίσκο κόρνα και τα υπό τον Αυγερινό τρομπόνια, μέχρι τις τρομπέτες -ωραίο σόλο Καραμπέτσου- και την τούμπα του Ραράκου) με ιδανική ώσμωση στην όλη ορχηστρική ηχητική εικόνα.

Στην ενθουσιώδη υποδοχή με δεκάδες standing ovations του ολλανδικού κοινού ΚΟΑ και Καρυτινός αντιχάρισαν μία στιβαρή όσο και ατμοσφαιρική ερμηνεία του "Ηπειρώτικου χορού" του Σκαλκώτα, δείχνοντας πόσο μετρά στην ιδιωματική απόδοση των "Ελληνικών χορών" το εθνικό DNA των μουσικών!

Κεντρική Φωτογραφία: Η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών και ο διευθυντής της Λουκάς Καρυτινός επευφημούνται από το κοινό της Μεγάλης Αίθουσας (Grote Zaal) του ιστορικού "Κοντσέρτχεμπαου" του Άμστερνταμ μετά το πέρας της συναυλίας τους (10/10)   © Γιώργος Σταυρακαντωνάκης