"Ραντεβού στο Κύτταρο": Ένα βιβλίο με τον δικό του μικρό θρύλο

Αφού αναζητήθηκε επίμονα στα παλαιοβιβλιοπωλεία από τους πιο ανήσυχους ανάμεσα στους μουσικόφιλους του 21ου αιώνα, το εξαντλημένο εδώ και χρόνια πόνημα του Φώντα Τρούσα για την ελληνική pop & rock δισκογραφία επέστρεψε στο προσκήνιο, μέσω μιας γενναία εμπλουτισμένης επανέκδοσης.

RadKtr_front

Από τα πάμπολλα μουσικά βιβλία που έχουν κυκλοφορήσει κατά καιρούς στην Ελλάδα, πολύ λίγα έχουν πετύχει να δημιουργήσουν μια αύρα θρύλου γύρω τους, ωθώντας τα πιο ανήσυχα πνεύματα των νεότερων φουρνιών να τα αναζητούν στα μεταχειρισμένα των παλαιοπωλείων, καιρό αφότου καταχωρήθηκαν στα επισήμως εξαντλημένα των βιβλιοπωλείων. Ένα τέτοιο, για παράδειγμα, είναι η "Ιστορία της Νεοελληνικής Μουσικής 1824-1919" του Θεόδωρου Ν. Συναδινού (Τύπος, 1919)· κι άλλο ένα το "Ραντεβού στο Κύτταρο" του Φώντα Τρούσα (Δελφίνι, 1996).

Σε αντίθεση με το (ανολοκλήρωτο, παρεμπιπτόντως) σύγγραμμα του Συναδινού, που δεν ξαναγύρισε ποτέ στις προθήκες, το "Ραντεβού στο Κύτταρο" ευτύχησε να επανεκδοθεί φέτος από το Όγδοο –και μάλιστα σε αναθεωρημένη και γενναίως εμπλουτισμένη εκδοχή. Κι ας φαίνεται, ίσως, παράδοξο κάτι τέτοιο, αφού, σε αντίθεση με το 1996, ζούμε πλέον με τα μπούνια βουτηγμένοι στην Εποχή της Πληροφορίας. Μάλιστα, ένα καλό παράδειγμα για το πόσο έχουν αλλάξει τα πράγματα, είναι ο ίδιος ο Φώντας Τρούσας: το άγνωστο, στους περισσότερους, πρόσωπο που διάβαζαν στις σελίδες του περιοδικού Jazz & Τζαζ ή διαδικτυακά, μέσω του blog "Δισκορυχείον", είναι πλέον γνώριμο από τη δράση του στο Facebook, σε βαθμό που κατά καιρούς προξενεί ...φουσκοθαλασσιές αντιπαραθέσεων με τις γνώμες (όχι μόνο περί μουσικής) και τη γλώσσα του.   

RadKtr_01

Ας εξηγήσω, όμως, το "παράδοξο", προς αποφυγή παρεξηγήσεων· άλλωστε κάτι τέτοιο έχει άμεση σχέση, τελικά, με την αξία του "Ραντεβού στο Κύτταρο". Ο υπότιτλος του 1996 είναι σαφής ως προς τα περιεχόμενα: "Παρουσίαση της Ελληνικής Pop και Rock Μουσικής μέσα από τη Δισκογραφία της, μέρος Α' 1965-1982". Κι έτσι παραμένει και σήμερα, στην καινούρια έκδοση, αν και η φρασεολογία έχει ελαφρώς μεταβληθεί, γενόμενη "Η Ελληνική Ποπ & Ροκ Μουσική μέσα από τη Δισκογραφία της, 1965-1982". Μα χρειαζόμαστε κάτι τέτοιο, εν έτει 2024; Στους καιρούς των ψηφιακών συνδέσεων; Της Βικιπαίδεια/Wikipedia; Δεν είναι όλα, πια, στο ίντερνετ;

Φυσικά και δεν είναι όλα, πια, στο ίντερνετ. Ειδικά αν μιλάμε για την ελληνική δισκογραφία (κάθε χώρου) όπου παραμένουν/παραμονεύουν μεγάλα κενά, όπως και παρανοήσεις, σχετικά π.χ. με επανεκδόσεις, με ένταξη singles 45 στροφών στις 33 στροφές κτλ. Τέτοια πράγματα συνιστούν διαρκή "απειλή" για όσους σπεύδουν να γράψουν εύκολα και γρήγορα για το παρελθόν, αφελώς σίγουροι ότι όλα βρίσκονται ένα κλικ παραπέρα. Προσπάθειες, λοιπόν, σαν τον κατάλογο του Πέτρου Δραγουμάνου και το "Ραντεβού στο Κύτταρο" –στο οποίο εμπεριέχεται και γνώμη, πέρα από την καταγραφή– παραμένουν πολύτιμοι συνοδοιπόροι για εκείνους που επιμένουν να σκαλίζουν. Και το πράγμα δεν εξαντλείται εδώ, φυσικά, γιατί το ίντερνετ έχει και πολλά λάθη, διαφόρων ειδών. Οπότε η απαράμιλλη ακρίβεια του Τρούσα και η λεπτολόγα επιμονή στην τεκμηρίωση των στοιχείων, περνάνε το έργο του σε ένα άλλο επίπεδο, καθιστώντας το άγκυρα αξιοπιστίας.

RadKtr_02
O Διονύσης Σαββόπουλος συζητιέται στο βιβλίο, εδώ απεικονίζεται στο "Rodeo" των 1970s

Το βιβλίο τηρεί τη χρονική σειρά, εκκινώντας από τη δεκαετία του 1960 και καταλήγοντας βήμα-βήμα στο 1982, ενώ μεριμνά και για ξεχωριστά κεφάλαια αφιερωμένα, π.χ., σε εννέα περιπτώσεις μουσικών ελληνικής καταγωγής που διέπρεψαν στο εξωτερικό ή σε ξένους καλλιτέχνες οι οποίοι βρέθηκαν να δισκογραφούν στη χώρα μας. Σε τέτοια σημεία, λοιπόν, μπορεί κανείς να ρουφήξει έγκυρες πληροφορίες για ξεχασμένες φιγούρες σαν τον Αμερικανό Stan Oberst ή τους Upsetters, αλλά και για συμπατριώτες μας σαν τον Αποστόλη Άνθιμο και τον Κώστα Λαζαρίδη, ο οποίος είχε και δική του δισκογραφία στις Η.Π.Α. –ως Kostas– αλλά σταδιοδρόμησε και στο country στερέωμα, γράφοντας τραγούδια για σημαντικά ονόματα, π.χ. την Emmylou Harris, τον George Strait ή τον Dwight Yoakam.  

Όχι, φυσικά, ότι δεν υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον και στη βασική διήγηση, καθώς ο Τρούσας διατηρεί σφαιρική εποπτεία και αποφεύγει τους αποκλεισμούς. Δεν ξέρω, λ.χ., πού αλλού θα μπορούσε να διαβάσει κανείς για τη διασκευή των Acropolis στο "Ποια Νύχτα Σ' Έκλεψε", ένα τραγούδι σε σύνθεση Μίμη Πλέσσα και σε στίχους Λευτέρη Παπαδόπουλου, που ξέρουμε με τη φωνή του Γιάννη Πουλόπουλου. Ή για το συγκρότημα Πάροικοι από τη Θεσσαλονίκη, το οποίο έπαιξε χριστιανικό ροκ στο ξεκίνημα της δεκαετίας του 1980 –με αξιώσεις, σύμφωνα με τον Τρούσα– μα στις δικές μας ημέρες το ομώνυμο ντεμπούτο τους αγνοείται ακόμα και από το Discogs (όπου, κατά τα λοιπά, φιλοξενούνται οι έτεροι τρεις δίσκοι τους). 

RadKtr_03
"Ζωντανοί Στο Κύτταρο" (1971), μια κομβική στιγμή στην εγχώρια pop/rock δισκογραφία

Να πω και κάτι που δεν μου άρεσε, ωστόσο: το εξώφυλλο. Υπάρχει συλλογιστική, ασφαλώς, και δεν λέω ότι δεν την κατανοώ, αφού ο Byron (Βύρωνας Απτόσογλου) είναι ο άνθρωπος που έφτιαξε και το εξώφυλλο του κομβικού άλμπουμ "Ζωντανοί Στο Κύτταρο: Η Ποπ Στην Αθήνα". Αλλά, με δεδομένο ότι η επανέκδοση του βιβλίου απευθύνεται (και) σε νεότερους ανθρώπους, δεν βρίσκω πετυχημένη την πριμοδότηση αυτή του "Ζορρό της Ζούγκλας": έτσι, το "προσκλητήριο" της πρόσοψης κλείνει το μάτι σε όσους μεγάλωσαν στη δεκαετία του 1960, αντί να αναδείξει μια πιο δια-ηλικιακή δυναμική. Διάσταση απόψεων, όμως, υπάρχει και όσον αφορά διάφορες κρίσεις, π.χ. ότι το "Αχ Καϋμένη" είναι, ίσως, το ωραιότερο κομμάτι στο άλμπουμ V.O.L. 3 των 2002 GR (1982), όπου, θυμίζω, περιέχεται η "Μαγική Αυλή", η "Άννα" και το "Είπες Πως". 

RadKtr_04
To ομώνυμο ντεμπούτο των Πελόμα Μποκιού (1972)

Ασφαλώς, θα ήταν τρομερά βαρετό εάν συμφωνούσαμε σε όλα –και σίγουρα συμφωνούμε σε πολλά, τόσο σε θεμελιώδη, όσο και σε πιο "δεύτερα". Όπως συμβαίνει, π.χ., όταν γίνεται λόγος για το ντεμπούτο των Northwind, όπου ο Τρούσας δείχνει το εύρος της ματιάς του με δυο μόλις πινελιές, συλλαμβάνοντας και το άγουρο του δίσκου και το βαρύ του χρέος στους Black Sabbath. Όμως θα πιθανολογήσω λίγο, αναρωτώμενος μήπως γνώμες σαν τις παραπάνω εντάσσονται σε μια πολιτική υπέρ αποκαθήλωσης παγιωμένων ειδώλων και αντικατάστασής τους με υποφωτισμένες/άγνωστες περιπτώσεις. Είναι, άλλωστε, ένα "παιχνίδι" που ο Τρούσας το παίζει και στο Facebook και ομολογώ ότι μου αρέσει το δημιουργικό τζέρτζελο το οποίο πυροδοτεί, γιατί, συχνά, λειτουργεί ως σωκρατικός οἶστρος, γενόμενο εφαλτήριο ανακαλύψεων ή στοχασμών που καλό είναι να επανεξετάζονται στο διάβα των δεκαετιών. 

Ωστόσο, αν και δίνει πολύτιμο υλικό, το συγκεκριμένο ορυχείο δεν βγάζει ούτε διαμάντια, ούτε σμαράγδια. Είναι αλήθεια, δηλαδή, ότι παρατηρείται υπερπροβολή ορισμένων πραγμάτων και ότι υπάρχουν κι άλλα αξιοσημείωτα προς ανάδειξη (ο Τρούσας υπογραμμίζει εύστοχα, λ.χ., το "Μια Αγάπη Καινούργια" της Τζέσσικας), αλλά οι συγκρίσεις δείχνουν ότι, συνήθως, το "κατεστημένο" στρογγυλοκάθεται δικαίως στην περίοπτή του θέση: εν προκειμένω, για τα αφτιά μου τουλάχιστον, η "Μαγική Αυλή", η "Άννα" και το "Είπες Πως", παραμένουν σαφώς καλύτερα τραγούδια από το "Αχ Καϋμένη", όσες φορές κι αν ξαναπαίξω το τελευταίο για να δω μπας και το έχω αδικήσει. 

RadKtr_05
Το V.O.L 3 των 2002 GR (1982)

Τέτοιες ενστάσεις, ωστόσο, δεν παύουν να είναι δευτερεύουσες. Το "Ραντεβού στο Κύτταρο" έχει να κοινωνήσει ενδιαφέροντα πράγματα σε όσους μελετούν σταθερά την εγχώρια ποπ & ροκ δισκογραφία, ανοίγοντας ορίζοντες ακόμα και σε σχέση με αυτό που νομίζουμε ότι ξέρουμε, όπως έγραψε εύστοχα ο Άρης Καραμπεάζης, στη δική του αποτίμηση για το MiC. Και, μάλιστα, από μια σκοπιά η οποία διασυνδέει σταθερά τη μουσική με το πλαίσιο της κοινωνίας που την παρήγαγε. Προσέγγιση που παρατηρώ ότι έχει σχεδόν εξαφανιστεί από τους μουσικογραφούντες των ημερών μας, αποκαλύπτοντας ανησυχητικά χάσματα στην κατανόηση της γένεσης και της διάδοσης των πολιτισμικών φαινομένων. 

Γι' αυτό και θα κλείσω με μια παραίνεση στον Φώντα Τρούσα, να γράψει (σύντομα, εάν το επιτρέψουν οι συνθήκες) και κάποιο άλλο βιβλίο, εμβαθύνοντας, ίσως, σε κάτι μεγάλο και "κατεστημένο", ακόμα κι αν διατηρήσει τις αποκαθηλωτικές του διαθέσεις –θα με ενδιέφερε πολύ, προσωπικά, ένα έργο για τον Μίκη Θεοδωράκη ή για τον Γιάννη Μαρκόπουλο. Γιατί έχει πολλά πράγματα να συνεισφέρει, τα οποία μπορούν να επεκταθούν κι έξω από τον ποπ & ροκ ορίζοντα του "Ραντεβού στο Κύτταρο", πριν μας φάνε οι ακαδημαϊκές διατριβές, οι ανασκοπήσεις των ημιμαθών, και το διαρκές προσκύνημα όσων στέκονται απέναντι στο ελληνικό πεντάγραμμο ως εκστατικοί αγιογράφοι των πρωταγωνιστών του.

* οι φωτογραφίες των Poll (η κεντρική) και του Σαββόπουλου (άνωθεν στο κείμενο) παραχωρήθηκαν από τον Φώντα Τρούσα

Διαβάστε Επίσης

Διαβάστε ακόμα

Τελευταία άρθρα Μουσική

Ο Ψαρογιώργης σε ένα μουσικό ταξίδι εσωτερικής αναζήτησης

Με λαγούτο και φωνή, ο Γιώργης Ξυλούρης παρουσιάζει το σόλο "Χώμα", συνδυάζοντας την κρητική μουσική παράδοση με προσωπικές επιρροές και αυτοσχεδιασμούς.

ΓΡΑΦΕΙ: ATHINORAMA TEAM
13/11/2026

Ο Ακύλας τραγουδά Άννα Βίσση (και μάλλον εντυπωσιάζει)

Ο Ακύλας ερμηνεύει live το "Προτιμώ" της Άννας Βίσση στην εκπομπή "Casa de Mikel" της Κύπρου, αποκαλύπτοντας ένα εντυπωσιακό sneak peek από την εμφάνισή του.

Δύο θεματικές βραδιές στην Αθήνα για Bad Bunny και Ariana Grande lovers

Μπορεί να μην έχουμε κάποιο νέο από το μέτωπο των συναυλιών για εμφάνισή τους, αλλά έχουμε δύο θεματικές βραδιές μέσα στον Δεκέμβριο.

Μια συναυλία-αφιέρωμα στους Μανουέλ ντε Φάγια και Χοακίν Ροδρίγο με ελεύθερη είσοδο

Η εκδήλωση πραγματοποιείται με αφορμή τον εορτασμό των 150 ετών από τη γέννηση του Μανουέλ ντε Φάγια και των 125 ετών από τη γέννηση του Χοακίν Ροδρίγο.

Η Lah Porella προτιμά το 'εσύ' από το 'εγώ'

Ένα χρόνο μετά από την κυκλοφορία του δισκογραφικού της ντεμπούτου "Πράσινη Σκάλα", η ανερχόμενη τραγουδοποιός γιορτάζει τα "γενέθλιά" του με ένα live στις 20/11 στο ΚΛΑΚΑΖ και μας μιλά για όσα έχουν μεσολαβήσει έκτοτε, αλλά και όσα ετοιμάζει.

"Όχι πια δάκρυα": Η Α. Επίθετη μετατρέπει τη νοσταλγία σε μια ξεχωριστή live εμπειρία

Το άλμπουμ "ΟΧΙ ΠΙΑ ΔΑΚΡΥΑ" παρουσιάζεται για πρώτη φορά ζωντανά στην Αγγλικανική Εκκλησία Αγίου Παύλου, σε μια βραδιά γεμάτη μουσική, αναμνήσεις και όσα δεν καταφέραμε ποτέ να αφήσουμε πίσω.

Οι Χατζηφραγκέτα γιορτάζουν τα 40 χρόνια του An Club με ένα επετειακό live

Οι Χατζηφραγκέτα ανεβαίνουν στη σκηνή του An Club στις 19 Φεβρουαρίου, στο πλαίσιο των συναυλιών για τα 40 χρόνια του ιστορικού χώρου.