Εδώ και λίγο καιρό, μια νέα σειρά εποχής έκανε την εμφάνισή της στην ΕΡΤ, υπό τον τίτλο "Από ήλιο σε ήλιο". Πρόκειται για τη μεταφορά της ομότιτλης διλογίας της συγγραφέα Μαίρης Κόντζογλου, που αποτελείται από τα μέρη "Αποσπερίτης" και "Ανέσπερος" (εκδόσεις Μεταίχμιο). Πρόκειται στην ουσία για μια αναφορά στην εργασιακή πραγματικότητα των εργατών στα μεταλλεία της Σερίφου, που δούλευαν από όταν χάραζε μέχρι να δύσει. Μια κατάσταση που οδήγησε σε μία από τις πρώτες εξεγέρσεις στην Ελλάδα, το 1916.
Από τα γεγονότα αυτά, αλλά κι ακόμη περισσότερα όπως θα μας πει και η ίδια, εμπνεύστηκε η Μαίρη Κόντζογλου, η οποία μας μίλησε με αφορμή την προβολή της σειράς.
Πώς μάθατε την ιστορία της εξέγερσης της Σερίφου;
Το 2019 πήγαινα διακοπές στη Σίφνο. Τότε είδα για πρώτη φορά τη Σέριφο και εντυπωσιάστηκα από τη λιτή, άγρια, δωρική ομορφιά της. Φτάνοντας στον προορισμό μου, άνοιξα το laptop και ενδιαφέρθηκα να μάθω για το νησί αυτό. Όπως μάλλον θα γνωρίζετε, δεν υπάρχει περίπτωση να διαβάσεις για τη Σέριφο χωρίς να μάθεις και για την απεργία των μεταλλωρύχων του 1916. Μου κίνησε το ενδιαφέρον κι άρχισα να διαβάζω ό,τι έβρισκα σχετικό.
Τι σας παρακίνησε να την μετατρέψετε σε λογοτεχνία;
Διαβάζοντας όπως είπα για την απεργία του 1916, όταν έμαθα τι έκαναν οι γυναίκες της Σερίφου κατά τη διάρκεια της απεργίας, χωρίς να έχω τίποτα συγκεκριμένο στο μυαλό μου είπα "εγώ, αυτή την ιστορία, θα την γράψω ο κόσμος να χαλάσει!". Και "χάλασε”, πράγματι, ήρθε ο κορονοϊός και εγώ πέρασα ένα χρόνο ερευνώντας στο διαδίκτυο και διαβάζοντας σχετικά βιβλία για τη Σέριφο, τη ζωή τότε και την απεργία.
Οπότε κάνατε ιστορική έρευνα.
Έκανα τη μεγαλύτερη και λεπτομερέστερη έρευνα που μπορούσα να κάνω από τις ελάχιστες πηγές που υπήρχαν. Διάβασα το βιβλίο του Κωνσταντίνου Σπέρα για την απεργία και ό,τι σχετικό υπήρχε στο διαδίκτυο –άλλα βιβλία δεν υπήρχαν. Ένα τόσο σημαντικό γεγονός όπως η καθιέρωση του οκτάωρου εργασίας μέσα στις στοές –που ήταν το αποτέλεσμα της απεργίας– ήταν σχετικά άγνωστο, προφανώς γιατί αφορούσε ένα μικρό ποσοστό του εργατικού δυναμικού της χώρας και είχε συμβεί σε ένα μικρό, άγονο νησί. Ενώ, το σχετικά νεοσύστατο ελληνικό κράτος μόλις είχε βγει απ’ τους Βαλκανικούς πολέμους, μόλις είχε προσαρτήσει τη Μακεδονία, βίωνε, στα πλαίσια του Α’ Παγκόσμιου πολέμου, έναν εθνικό διχασμό και, βορειανατολικά πάλευε να προσαρτήσει τη Θράκη.
Πιστεύω πως ο ρόλος της Ιστορίας δεν είναι μόνο η διατήρηση της μνήμης αλλά και η διδαχή για το παρόν και το μέλλον.
Το επόμενο καλοκαίρι, μεσούσης της πανδημίας πήγα στη Σέριφο. Γνώρισα το νησί και τους ανθρώπους του, ήδη είχα γνωρίσει κάποιον εμπειρικό λαογράφο, τον κ. Θ. Λιβάνιο με τον οποίο επικοινωνούσα και μου έδινε πληροφορίες, ήδη είχα μελετήσει κοινωνιολογικά την εποχή, το νησί και τη θέση της γυναίκας, θέμα που με ενδιαφέρει πάντα στα βιβλία μου. Γύρισα το νησί σπιθαμή προς σπιθαμή, μπήκα στα μεταλλεία, άκουσα μαρτυρίες, μύρισα, γεύτηκα, άγγιξα, ένιωσα τη ξεχωριστή αύρα της Σερίφου.
Ποια ιστορικά στοιχεία κρατήσατε και τι έχετε αλλάξει;
Εννοείται πως από το ιστορικό γεγονός της απεργίας δεν άλλαξα τίποτα. Κρατώντας το σαν πυρήνα της αφήγησης, έπλεξα γύρω από αυτόν τη μυθιστορία, όπως η αράχνη πλέκει τον ιστό της. Με αληθινά πρόσωπα και άλλα προϊόντα μυθοπλασίας. Ο Κωνσταντίνος Σπέρας, οι Γκρόμαν, πατέρας και γιος και ο ενωμοτάρχης Χρυσάνθου που στάλθηκε να καταστείλει την απεργία είναι ήρωες του βιβλίου και υπαρκτά πρόσωπα, όπως και ορισμένοι άλλοι, ο δήμαρχος και ο ιερέας.
Για τα αληθινά πρόσωπα βασίστηκα σε ό,τι είχα διαβάσει αλλά και στις μαρτυρίες των Σερφιωτών που κρατούν στις ψυχές τους ζωντανές τις αναμνήσεις όπως τους τις έχουν διηγηθεί οι όχι και τόσο μακρινοί πρόγονοί τους. Εξάλλου τα μεταλλεία λειτουργούσαν μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’60 και όλοι γνώριζαν τα πάντα.
Γιατί αποφασίσατε να πείτε αυτή την ιστορία ως διλογία;
Δεν το αποφάσισα εκ των προτέρων, προέκυψε κατά τη διάρκεια της συγγραφής. Το "Από ήλιο σε ήλιο” δεν αναφέρεται μόνο στο γεγονός της απεργίας της Σερίφου.
Εκτός απ’ τη ζωή στο νησί παρακολουθεί και τη ζωή στην ηπειρωτική Ελλάδα, αλλά και την Ευρώπη για περίπου εξήντα χρόνια. Παρακολουθεί, μέσα από την ιστορία του Κωνσταντίνου Σπέρα, τη γέννηση και το "μεγάλωμα” του συνδικαλιστικού κινήματος, αλλά και τη θέση της γυναίκας στην Ευρώπη, την Αθήνα και σ’ ένα μικρό νησί και τις αλλαγές που προκύπτουν όταν αυτή άρχισε να δουλεύει και εκτός "σπιτιού”.
Πώς προέκυψε η συνεργασία με την ΕΡΤ;
Η εταιρεία παραγωγής Αργοναύτες ενδιαφέρθηκε για τη διλογία "Από ήλιο σε ήλιο” και, όπως γίνεται πάντα, έκαναν τις συζητήσεις με τα κάναλια. Χαίρομαι που παίζεται στην ΕΡΤ το τηλεοπτικό περιβάλλον νομίζω πως είναι το αρμόζον σε ένα τέτοιο θέμα.
Πιστεύετε ότι η ιστορία των εξεγερμένων τη Σερίφου μπορεί να δώσει κάποιο μήνυμα σε σχέση με το σημερινό εργασιακό τοπίο;
Πιστεύω πως ο ρόλος της Ιστορίας δεν είναι μόνο η διατήρηση της μνήμης αλλά και η διδαχή για το παρόν και το μέλλον.
Μιας και έχετε γράψει και στο παρελθόν ιστορικά μυθιστορήματα, τι είναι αυτό που πιστεύετε ότι σας έλκει σε αυτό το είδος;
Αγαπώ την Ιστορία και τη μελετώ. Μου αρέσει να ανακαλύπτω σχετικά άγνωστα ιστορικά γεγονότα, από αυτά που θα λέγαμε πως, αν και δεν άλλαξαν τον ρου της Ιστορίας, άλλαξαν τη μορφή του ελληνικούς κράτους, φυσικά και τις ζωές των ανθρώπων.
Έχω γράψει μυθιστόρημα για τις "Μαγεμένες" της Θεσσαλονίκης, το ρωμαϊκό μνημείο που απήχθη το 1864 και το έμαθε όλη η Ελλάδα. Στο μυθιστόρημά μου "Σκουριά και χρυσάφι" δείχνω τη δημιουργία της αστικής τάξης στα τέλη του 19ου αιώνα. Στα "Παλιά Ασήμια" ασχολήθηκα με το διαγενεολογικό τραύμα –το 70% της Ελλάδας το κουβαλάμε.
Αν μπορούσατε να επισκεφθείτε και να ζήσετε λίγο σε οποιαδήποτε άλλη εποχή, ποια θα επιλέγατε;
Λέω στην τύχη το Βυζάντιο γιατί δεν το έχω μελετήσει καθόλου και όλο λέω να το κάνω. Θα με διευκόλυνε κάπως…
Υπάρχει κάποιο νέο μυθιστόρημα που σχεδιάζετε; Θα είναι ιστορικό;
Γράφω εδώ και δυο χρόνια κάτι. Με δυσκολεύει αλλά μου αρέσει ως εδώ. Όσο γράφω ποτέ δε λέω τι είναι, ούτε και ξέρω γιατί το κάνω, να με συμπαθάτε, σας ευχαριστώ πολύ.
Διαβάστε Επίσης
