Στο πρόσωπο του Γουίλεμ Νταφόε ο Αμερικανός Έιμπελ Φεράρα έχει βρει κάτι παραπάνω από το alter ego του. Αμφότεροι ιδιοσυγκρασιακοί ως καλλιτέχνες, απολαμβάνουν στο έπακρο τις δημιουργικές προκλήσεις, με αποτέλεσμα να έχουν στο όνομά τους μια αταξινόμητη κι αρκούντως εντυπωσιακή φιλμογραφία. Ένα δίδυμο που από τα τέλη των '90s έχει συνάψει μία από τις πιο ενδιαφέρουσες κινηματογραφικές συνεργασίες πρωταγωνιστή - σκηνοθέτη.
Όπως παλιότερα είχε κάνει με τους Χάρβεϊ Καϊτέλ («Bad Lieutenant») και Κρίστοφερ Γουόκεν («Το Αφεντικό της Νέας Υόρκης»), ο Φεράρα χειρίζεται τον Νταφόε σαν αντανάκλαση του εαυτού του. Η διαφορά με τους δύο πρώτους εδράζεται στο ότι αυτήν τη φορά ο ίδιος είναι νηφάλιος(;), επομένως οι αναζητήσεις του είναι πρωτίστως καλλιτεχνικές και έπειτα ενδοσκοπικές, σε μια απόπειρα να συμφιλιωθεί με τις ενοχές και τα συμπλέγματά του. Με την εξαίρεση των «New Rose Hotel» (1998) και «Go Go Tales» (2007), υπό τις οδηγίες του Φεράρα ο Νταφόε βρίσκει τον εαυτό του σε εναλλακτικούς ρόλους καλλιτέχνη σε απόγνωση. Είτε κάποιου ζωγράφου που περνά την τελευταία μέρα στη Γη με την ηθοποιό σύντροφό του («4:44 Last Day on Earth») είτε ενός πραγματικού δημιουργού, όπως ο ριζοσπαστικός Πιερ Πάολο Παζολίνι στο αξιόλογο «Παζολίνι» (2014). Το μοτίβο επανεμφανίζεται στην προτελευταία ταινία του 70χρονου, «Τομάζο».
Ο Νταφόε υποδύεται έναν Αμερικανό σκηνοθέτη ο οποίος κατοικεί στη Ρώμη, ακριβώς όπως και ο Φεράρα, καθώς προσπαθεί να ισορροπήσει τη ζωή του ανάμεσα σε μια σειρά πιεστικών υποχρεώσεων και συναισθηματικών απωθημένων: την προετοιμασία μιας ταινίας, που μοιάζει έντονα με το τελευταίο πεισματικά δυσπρόσιτο φιλμ του Φεράρα «Siberia», την ερωτική αποξένωση από τη νεαρή σύζυγο και μητέρα της κόρης του (Κριστίνα Τσιριάκ και Άννα Φεράρα αντίστοιχα, δηλαδή η γυναίκα και το παιδί του σκηνοθέτη), αλλά και την απεξάρτηση από τα ναρκωτικά.
Εκτός από τις διάσπαρτες προσωπικές συνδέσεις του Φεράρα με την πλοκή, γίνεται εξίσου αντιληπτό πως η ταινία κινείται ουσιαστικά σε δύο άξονες• από τη μία τη σταδιακή διάλυση της οικογένειας κι από την άλλη το μόχθο του κεντρικού ήρωα - καλλιτέχνη να μετουσιώσει το άλγος του σε έργο. Το πρώτο σκέλος έρχεται να αιτιολογήσει τις πράξεις του δεύτερου. Ήτοι για κάθε συζυγική απογοήτευση ή συναισθηματικό τέλμα, δικαιολογείται μεταξύ άλλων η απιστία κατ' εξακολούθηση με νεαρότερες γυναίκες και τα οργισμένα ξεσπάσματα του βασικού χαρακτήρα. Όλα αυτά, βέβαια, συμβαίνουν διότι ο ρόλος του Νταφόε είναι εκείνος του βασανισμένου οραματιστή. Έχει ως άλλοθι το γεγονός πως τα λάθη του, όσα τον (αυτο)τραυματίζουν, οδηγούν τελικά στην προσωπική απελευθέρωση μέσω της τέχνης. Εξάλλου, λόγω των πράξεών του φτάνει στο σημείο να «σταυρωθεί»...
Μιλάμε δηλαδή για μια τυπική περίπτωση βασανισμένης ανδρικής διάνοιας, η οποία πασχίζει για ουσία και νόημα μέσα από το πληγωμένο εγώ της. Στο παρελθόν ο Φεράρα έχει μιλήσει με περισσότερη ειλικρίνεια τόσο για το συντριπτικό βάρος των ενοχών όσο και τις ουλές της αυτοκαταστροφής, δίχως ωραιοποίηση και με αφοπλιστική αλήθεια (να αναφέρουμε ξανά εδώ το «Bad Lieutenant»). Το «Τομάζο» ωστόσο μοιάζει συχνότερα με θέαση αδιέξοδης ψυχαναλυτικής συνεδρίας, παρά για μια ταινία που έχει ανάγκη να καταθέσει την αλήθεια της.
Είναι ενδεικτικό πως πλην του πρωταγωνιστή, οι κυρίως γυναικείοι περιφερειακοί χαρακτήρες περιορίζονται στο ρόλο του σεξουαλικού ενδιαφέροντός του τελευταίου. Το γιατί, για παράδειγμα, ο χαρακτήρας της Τσιαριάκ φτάνει στην πράξη που εξοργίζει το σύζυγό της περνά σε δεύτερη μοίρα, απόρροια πενιχρού γραψίματος. Ο Νταφόε, από τη μεριά του, δεν εκπλήσσει με την πειστικότητα της ερμηνείας του, εξάλλου δεν πρέπει να έχει υπάρξει φορά που απογοήτευσε επί της οθόνης. Παρόλα αυτά, μόνος του δεν είναι σε θέσει να προσδώσει βάρος σε ένα εν πολλοίς συγχυσμένο και ανά στιγμές βαθιά προβληματικό ψυχογράφημα όπως αυτό.
Βαθμολογία:
Σκηνοθεσία: Έιμπελ Φεράρα. Πρωταγωνιστούν: Γουίλεμ Νταφόε, Κριστίνα Τσιριάκ, Άννα Φεράρα. Ιταλία, Αγγλία, Αμερική, Ελλάδα. 2019. Διάρκεια: 115΄. Προβολή: Cinobo.
