Επτά χρόνια μετά τη δολοφονική επίθεση του ακροδεξιού Άντερς Μπέρινγκ Μπρέιβικ στο νησί Ουτόγια, στην κατασκήνωση της νεολαίας του κυβερνώντος Εργατικού Κόμματος της Νορβηγίας, που στοίχισε τη ζωή σε 69 έφηβους ως επί το πλείστον, ο Βρετανός σκηνοθέτης Πολ Γκρίνγκρας παρουσιάζει το τραγικό αυτό γεγονός στο υποψήφιο για Χρυσό Λέοντα «22 July» στο Φεστιβάλ Βενετίας.
Γυρισμένη για το Netflix (πρεμιέρα: 10/10), βασισμένη στο βιβλίο «One of us» της Νορβηγής δημοσιογράφου και συγγραφέα Άσνε Σέιερσταντ κι έχοντας αποκλειστικά νορβηγικό καστ και συντελεστές, η ταινία του Πολ Γκρίνγκρας «22 July» αφιερώνει λιγοστά λεπτά (από τα συνολικά 143) στη μαζική δολοφονία στην Ουτόγια αλλά και στη βομβιστική επίθεση που έστησε ο Μπρέιβικ προηγουμένως έξω από τα κυβερνητικά κτίρια στο Όσλο, σκοτώνοντας επιπλέον οκτώ ανθρώπους, κι επικεντρώνεται στην προσπάθεια των επιζώντων (και της χώρας ολόκληρης) να κλείσουν τις πληγές τους αναζητώντας δικαιοσύνη.
Οι ανακρίσεις και η δίκη του Μπρέιβικ παρουσιάζονται παράλληλα με την ιστορία του νεαρού Βίλγιαρ, που προσπαθεί να αναρρώσει μετά τον σοβαρό σωματικό και ψυχολογικό τραυματισμό του στην Ουτόγια, με μια αφήγηση που βασίζεται κυρίως στις σοκαριστικές αντιθέσεις: την ώρα που ο Βίλγιαρ υποβάλλεται σε μια κρίσιμη επέμβαση, ο Μπρέιβικ απαιτεί προκλητικά ιατρική φροντίδα καθώς το δάχτυλό του «τραυματίστηκε από κάποιο θρυμματισμένο κρανίο και μπορεί να μολυνθεί».
Ο Βρετανός σκηνοθέτης δίνει «σεναριακό χώρο» στον Μπρέιβικ, αφιερώνοντάς του μεγάλο μέρος της ταινίας, ενώ αποφεύγει συνειδητά τη δαιμονοποίησή του ακολουθώντας τη στάση των νορβηγικών αρχών που ποτέ δεν «χάρισαν» στον μεγαλομανή Μπρέιβικ ειδική ή πιο σκληρή μεταχείριση: στις δίκες του είχε το δικαίωμα να χαιρετά ναζιστικά και να διακηρύσσει το μανιφέστο μίσους μπροστά σε ένα ακροατήριο που με την ψυχραιμία του κατάφερνε χτυπήματα στον άρρωστο ναρκισσισμό του ναζιστή μακελάρη. Κάπως έτσι όμως δεν χτίζει προσεκτικά τους υπόλοιπους χαρακτήρες της ταινίας (ο ρόλος του δικηγόρου του Μπρέιβικ αναλύεται μόνο επιφανειακά), ενώ καταφεύγει σε συμβολισμούς που δεν πατάνε σε στερεό σεναριακό υλικό (η Ευρώπη του σήμερα διαγράφεται στο τραυματισμένο σώμα του Βίλγιαρ, ο οποίος θα πρέπει να σταθεί στα πόδια του και να θάψει το μίσος για να ξαναπερπατήσει).
«Με τις ταινίες αφηγούμαστε ιστορίες, με άλλες γελάμε και με άλλες κλαίμε. Κάποιες ταινίες όμως μας ωθούν να γευτούμε ακόμη και την πιο ενοχλητική πραγματικότητα, ώστε να κατανοήσουμε λίγο περισσότερο τι συμβαίνει γύρω μας», είχε δηλώσει ο Γκρίνγκρας στο «α» με αφορμή το υποψήφιο για Όσκαρ «Πτήση 93», την πρώτη του ταινία που βάσισε σε πραγματικά γεγονότα.
Έτσι και στο «22 July», ο Γκρίνγκρας τολμά να ακουμπήσει την ακόμη νωπή πληγή της επίθεσης στη Νορβηγία και ξυπνά την «ενοχλητική πραγματικότητα», τονίζοντας ότι το φάντασμα του ναζισμού που πλανάται πάνω από την τραυματισμένη Ευρώπη είναι καταδικασμένο να χάσει από τις αξίες της δημοκρατίας και της ελευθερίας. Μακάρι να έχει δίκιο...
