Αν βρεθείτε με το αμάξι σας στη Λένορμαν με κατεύθυνση προς το Περιστέρι, κάποια στιγμή θα συναντήσετε στο δεξί σας χέρι ένα μεγάλο και επιβλητικό κτίριο, που ξεχωρίζει από την υπόλοιπη φυσιογνωμία της οδού.
Είναι το Καπνεργοστάσιο, στο οποίο ανά τακτά διαστήματα φιλοξενούνται καλλιτεχνικές εκθέσεις. Ωστόσο, δεν λειτουργούσε πάντα ως πολιτιστικός χώρος. Αυτή είναι η ιστορία του.

Οι επαγγελματίες πίσω από την κατασκευή του
Σύμφωνα με τα Βιομηχανικά Δελτία Απογραφής (ΒΙ.Δ.Α.), το εν λόγω Καπνεργοστάσιο ήταν το δεύτερο δημόσιο της πρωτεύουσας, εφόσον κρίθηκε ανεπαρκές το πρώτο στην οδό Αριστοτέλους, και κατασκευάστηκε από το Ελληνικό Δημόσιο.
Πίσω από τη μελέτη για την ανέγερση του κτιρίου βρίσκονται τα ονόματα των μηχανικών Π. Αθανασάκης και Αν. Λιγδόπουλος, ενώ και η εργολαβία για την κατασκευή του ανατέθηκε στον πολιτικό μηχανικό Ν. Γαβαλά. Η ανέγερσή του ξεκίνησε το 1928, ενώ η λειτουργία του δύο χρόνια μετά.
Τα χαρακτηριστικά του
Αυτό το κτίριο έχει εμβαδόν 19.0000 τ.μ., είναι διώροφο με ημιυπόγειο και στεγάζεται με δώμα. Αποτελείται από τέσσερις πτέρυγες, οι οποίες εσωτερικά δημιουργούν μία μεγάλη τετράπλευρη υαλοσκεπή αυλή, 1000 τ.μ.
Ο μεταλλικός σκελετός της κατασκευάστηκε από την ελληνική εταιρεία Β.Ι.Ο.
Οι πρώτες χρήσεις του
Όπως προδίδει η ονομασία του κτιρίου, στον χώρο του βρήκαν στέγη αρκετές καπνοβιομηχανίες, βιομηχανίες κοπής και συσκευασίας καπνού, βιομηχανίες παραγωγής τσιγάρων και πούρων, ενώ λειτουργούσαν αποθήκες, τελωνείο, εστιατόρια για τους εργαζομένους, καθώς και οικία για τον φύλακα του κτιρίου.
Ιστορικά διατηρητέο μνημείο
Αυτές, όμως, δεν ήταν οι μόνες χρήσεις του. Τις επόμενες δεκαετίες το κτίριο μετατράπηκε σε φυλακές, ενώ στη συνέχεια βρέθηκε να στεγάζει υπηρεσίες, όπως η Προεδρία της Κυβέρνησης και το Υπουργείο Οικονομικών.
Κάπως έτσι, φτάνουμε στο 1989, όπου το Υπουργείο Πολιτισμού χαρακτήρισε το Δημόσιο Καπνεργοστάσιο της οδού Λένορμαν ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο μαζί με τον μηχανολογικό του εξοπλισμό.

Σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση της Βουλής των Ελλήνων, από τις αρχές της δεκαετίας 1990, χώροι του κτιρίου παραχωρήθηκαν σ' αυτή για τη στέγαση τμημάτων των εκδόσεων και της βιβλιοθήκης της. Το 2000, με πράξη της Κτηματικής Εταιρίας του Δημοσίου, το κτίριο παραχωρήθηκε εξ ολοκλήρου στη Βουλή των Ελλήνων. Το 2008 ολοκληρώθηκε η αποκατάσταση των εξωτερικών όψεων και το 2016 η αποκατάσταση της μεταλλικής στέγης του αιθρίου.
Η νέα εποχή
Το 2021 ανακοινώθηκε ότι ο οργανισμός ΝΕΟΝ ολοκλήρωσε τις εργασίες αποκατάστασης και ανακαίνισης του κτιρίου.
Η αναμόρφωση αυτή αφορούσε στην ισόγεια βόρεια-βορειοδυτική πτέρυγα, το αίθριο και το κτίριο του πρώην τελωνείου, συνολικής επιφάνειας περίπου 6.500 τ.μ., χώροι οι οποίοι μέχρι πρόσφατα παρέμεναν κλειστοί.


Το κόστος της αναβάθμισης ανήλθε σε περίπου 1,2 εκατ. ευρώ.
Τι θα βρούμε στο Καπνεργοστασιο σήμερα
Αυτό το διάστημα το Καπνεργοστάσιο φιλοξενεί μια μεγάλη έκθεση αφιερωμένη στη διαχρονική πορεία της αρχιτεκτονικής δημιουργίας στον ελληνικό χώρο, έως τις 17 Ιανουαρίου 2027, σε συνδιοργάνωση του Citylab και του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (ΤΕΕ), με την αρωγή της Βουλής των Ελλήνων.
Η έκθεση "Αρχιτεκτονική στην Ελλάδα | Architecture in Greece – Η Μυστηριακή Γλώσσα του Σχήματος" αποτελεί μια συνθετική ανάγνωση της αρχιτεκτονικής ως τέχνης, επιστήμης, πολιτισμικής έκφρασης και ιστορικού τεκμηρίου, που ξεδιπλώνεται ως διάλογος ανάμεσα σε έργα διαφορετικών εποχών, αναζητώντας συνέχειες, συγγένειες, τομές και μετασχηματισμούς.

Η διάλυση του κουτιού — Πολυκατοικία στο Γκάζι, Αθήνα. Αρχιτεκτονική μελέτη Σοφία Τσιράκη, Αρχιτεκτονικό Γραφείο Αναστάσιου Μπίρη, Δημητρίου Μπίρη και συνεργατών.
Αφετηρία της εκθεσιακής αφήγησης αποτελεί η σκέψη του Δημήτρη Πικιώνη για τη "μυστηριακή γλώσσα του σχήματος" και την ικανότητα της μορφής να συνομιλεί με τον ιστορικό χρόνο.

Η διάλυση του κουτιού — Πολυκατοικία στο Γκάζι, Αθήνα. Αρχιτεκτονική μελέτη Σοφία Τσιράκη, Αρχιτεκτονικό Γραφείο Αναστάσιου Μπίρη, Δημητρίου Μπίρη και συνεργατών.
Ενοποιητικό στοιχείο αποτελεί ο ελληνικός τόπος -φυσικός και ανθρωπογενής- και οι πολιτισμικές διασυνδέσεις που τον διαμόρφωσαν. Τέλος, αναδεικνύεται η διαρκής διαλεκτική της αρχιτεκτονικής με τις άλλες καλές τέχνες, μέσα από μορφές, υλικά, τεχνικές και συμβολισμούς.
Περισσότερες πληροφορίες
Αρχιτεκτονική στην Ελλάδα: Η Μυστηριακή Γλώσσα του Σχήματος
Η έκθεση προσεγγίζει την αρχιτεκτονική ως τέχνη, επιστήμη και φορέα συλλογικής μνήμης. Με αφετηρία τη σκέψη του Δημήτρη Πικιώνη, παρουσιάζει σχέδια, φωτογραφίες, προπλάσματα και αρχειακό υλικό, αναδεικνύοντας τον διάλογο ανάμεσα στην αρχιτεκτονική, την ιστορία, τον ελληνικό τόπο και τις καλές τέχνες.

