Τελικά μπορεί να θεραπεύσει ο πολιτισμός;

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και ο Υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης άνοιξαν τις εργασίες του Διεθνούς Συνεδρίου Πολιτιστικής Συνταγογράφησης, που διοργανώνεται από το Υπουργείο Πολιτισμού, με την επιστημονική υποστήριξη του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας "Κ. Στεφανής" (ΕΠΙΨΥ), από τις 13 έως τις 15 Μαρτίου, στο πλήρως ανακαινισμένο κτήριο του Ακροπόλ Παλάς, στην Αθήνα. Το συνέδριο αποτελεί την διεθνή δράση του συνολικού πιλοτικού έργου της Πολιτιστικής Συνταγογράφησης, το οποίο υλοποιείται από το Υπουργείο Πολιτισμού, σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας, και χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη στην ομιλία της ανέφερε χαρακτηριστικά:
"Ολοένα και πιο συχνά, τα τελευταία χρόνια, επιστημονικές μελέτες εισηγούνται ότι οι διάφορες μορφές της τέχνης μπορούν να λειτουργήσουν θεραπευτικά στη σωματική, την ψυχική και την πνευματική υγεία. Με άλλα λόγια, ο Πολιτισμός και οι εκφάνσεις του, σταδιακά, εντάσσονται στην προληπτική και θεραπευτική αγωγή, που αποσκοπεί στην προαγωγή, ιδιαίτερα, της ψυχικής υγείας. Από την άλλη πλευρά, δημιουργοί και φορείς -που δραστηριοποιούνται στον τομέα του πολιτισμού- στον χώρο των τεχνών, αλλά και της πολιτιστικής κληρονομιάς, ενθαρρύνονται να ενσωματώσουν στα προγράμματά τους αυτή την θεραπευτική διάσταση. Η ψυχική υγεία πρέπει να αντιμετωπίζεται μακριά από στερεότυπα, παρωχημένες αντιλήψεις και, προπάντων, μακριά από στίγματα. Για τους ψυχικώς πάσχοντες, η επαφή με τον Πολιτισμό και τα πολιτιστικά αγαθά αποτελεί όχι μόνο καταπραϋντικό και ενδεδειγμένη μέθοδο θεραπείας, αλλά και δίοδο για απρόσκοπτη ένταξη στο κοινωνικό γίγνεσθαι και κατεδάφισης κάθε ρηχής προκατάληψης, που τους περιβάλλει. Ο Πολιτισμός ως κοινωνικό αγαθό, αποτελεί θρυαλλίδα ευαισθητοποίησης όλων μας απέναντι στους πάσχοντες, καθώς δεν περιορίζεται στην διέγερση θετικών συναισθημάτων απέναντι τους, αλλά ενθαρρύνει την υποχρέωση της ενεργού αλληλεγγύης".

Ο Υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης στον χαιρετισμό του σημείωσε: "Ένας χρόνος πέρασε από τότε που η κυβέρνηση Μητσοτάκη ψήφισε μια μεγάλη μεταρρύθμιση, η οποία αφορά κυρίως σε άτομα με ψυχικές νόσους. Πετύχαμε μια πρωτιά, καθώς ήταν η πρώτη φορά που στην Ελλάδα αναγνωρίστηκε με νόμο ο θεραπευτικός ρόλος της τέχνης και του πολιτισμού σε παθήσεις, κυρίως ψυχικές. Το μεγαλύτερο όφελος που απολαμβάνουν σήμερα οι συμπολίτες μας με τη νομοθετική μας πρωτοβουλία είναι το γεγονός ότι με τη λεγόμενη "πολιτιστική συνταγογράφηση” έχουν τη δυνατότητα να χορηγούνται πολιτιστικές δράσεις και να αποζημιώνονται από τον ΕΟΠΥΥ, όπως ακριβώς συμβαίνει με τα φάρμακα. Μια απτή απόδειξη ότι η Υγεία συνεργάζεται με τον Πολιτισμό προς όφελος του συνόλου, όπως ακριβώς συνεργάζεται με τους υπόλοιπους τομείς".

Περισσότερα για το Διεθνές Συνέδριο Πολιτιστικής Συνταγογράφησης

Το Διεθνές Συνέδριο Πολιτιστικής Συνταγογράφησης (Art on Prescription) συγκεντρώνει σημαντικούς εκπροσώπους της ακαδημαϊκής κοινότητας από την Ελλάδα και το εξωτερικό, ερευνητές, επαγγελματίες υγείας, καλλιτέχνες, πολιτιστικούς οργανισμούς και εκπροσώπους διεθνών φορέων. Στόχος του είναι η παρουσίαση ερευνητικών δεδομένων και διεθνών πρακτικών σχετικά με τη συμβολή της τέχνης στην ψυχική υγεία, καθώς και η ανταλλαγή εμπειριών για τη διαμόρφωση πολιτικών που ενισχύουν τη συνεργασία μεταξύ των τομέων του πολιτισμού και της υγείας.

Κεντρική ομιλήτρια του συνεδρίου είναι η καθηγήτρια Ψυχοβιολογίας και Επιδημιολογίας του University College London, Διευθύντρια του Συνεργαζόμενου Κέντρου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, για τις Τέχνες και την Υγεία, Daisy Fancourt, μία από τις σημαντικότερες διεθνώς ερευνήτριες στον τομέα της διασύνδεσης της τέχνης με την ψυχική υγεία. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε η Daisy Fancourt, η Πολιτιστική Συνταγογράφηση αποτελεί μια εξαιρετικά αποδοτική δημόσια πολιτική. Στην ομιλία της ανέδειξε την τεκμηριωμένη επίδραση της έκθεσης στην τέχνη, σε ένα μεγάλο φάσμα ψυχιατρικών διαταραχών αλλά και κυρίως την προφυλακτική δράση που ασκεί η έκθεση στην τέχνη στην υγεία γενικότερα, όπως διαφαίνεται από μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες στο Ηνωμένο Βασίλειο και Διεθνώς.

Η ενασχόληση με τις τέχνες αποτελεί έναν πολυδιάστατο μηχανισμό προαγωγής της υγείας, ο οποίος επιδρά βαθιά τόσο στον ψυχισμό όσο και στη βιολογία του ανθρώπου. Η καλλιτεχνική δραστηριότητα παρεμβαίνει καταλυτικά στη διαχείριση του στρες εξισορροπώντας τη δράση του αυτόνομου νευρικού συστήματος και επηρεάζοντας μέχρι και την καρδιομεταβολική λειτουργία.

Το έργο της Πολιτιστικής Συνταγογράφησης συνδέει τον πολιτισμό με την ψυχική υγεία, δίνοντας τη δυνατότητα σε πολίτες με διαγνωσμένη ψυχική νόσο ή επιβαρυμένη ψυχική υγεία να συμμετέχουν σε οργανωμένες καλλιτεχνικές δράσεις, όπως θεατρικά εργαστήρια, δράσεις εικαστικών τεχνών, μουσικά εργαστήρια και άλλες μορφές δημιουργικής έκφρασης. Οι δράσεις υλοποιούνται σε μικρές ομάδες και πραγματοποιούνται στο ασφαλές περιβάλλον πολιτιστικών φορέων. Το έργο υλοποιείται σύμφωνα με το ερευνητικό πρωτόκολλο του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας "Κ. Στεφανής" (ΕΠΙΨΥ), το οποίο έχει την επιστημονική ευθύνη για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των δράσεων. Μέσα από τη διαδικασία αυτή ενισχύονται η δημιουργικότητα, η κοινωνική αλληλεπίδραση και η προσωπική ενδυνάμωση των συμμετεχόντων, ενώ παράλληλα συλλέγονται σημαντικά δεδομένα για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της Πολιτιστικής Συνταγογράφησης.

Σύμφωνα με τον Νίκο Στεφανή, διευθυντή της Α’ Ψυχιατρικής Κλινικής του ΕΚΠΑ και αναπληρωτή διευθυντή της ΕΠΙΨΥ, το εθνικό πρόγραμμα Πολιτιστικής Συνταγογράφησης για την περίοδο 2022-2026 παρουσιάζει εντυπωσιακά δεδομένα, καθώς συμμετείχαν συνολικά 1.026 ωφελούμενοι, λήπτες υπηρεσιών ψυχικής υγείας. Η υλοποίηση του έργου βασίστηκε στη συνεργασία 105 κοινοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας του ΕΣΥ με 21 πολιτιστικούς φορείς, οι οποίοι προσέφεραν 41 διαφορετικές πολιτιστικές ενότητες. Η πρωτοβουλία αυτή είχε και σημαντικό κοινωνικοοικονομικό αποτύπωμα, αφού δημιούργησε 118 νέες θέσεις εργασίας για επαγγελματίες ψυχικής υγείας και καλλιτέχνες. Κατά τη διάρκεια της τρίμηνης έκθεσης σε διάφορες μορφές τέχνης, όπως το θέατρο, η μουσική και τα εικαστικά, διεξήχθησαν δύο μεγάλες τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες σε δείγμα 925 ατόμων. Τα ευρήματα των δύο μελετών τεκμηρίωσαν την ξεκάθαρη υπεροχή δεικτών ψυχικής υγείας (κατάθλιψης, άγχους) αλλά και ευεξίας στην ομάδα των συμμετεχόντων σε σύγκριση με όσους έλαβαν μόνο τη συνήθη θεραπευτική φροντίδα.

Η υλοποίηση του προγράμματος ενισχύεται και σε θεσμικό επίπεδο, με τη σχετική Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ) των Υπουργών Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη, Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, και Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρη Παπαστεργίου.

Η υπογραφή της ΚΥΑ επιβεβαιώνει τη συνεργασία των συναρμόδιων υπουργείων και διαμορφώνει το απαραίτητο κανονιστικό πλαίσιο για την εφαρμογή του προγράμματος Πολιτιστικής Συνταγογράφησης, αναδεικνύοντας τον διατομεακό χαρακτήρα της πρωτοβουλίας και τη σύνδεση των πολιτικών πολιτισμού, υγείας και ψηφιακής διακυβέρνησης.

Το πρόγραμμα Πολιτιστικής Συνταγογράφησης εντάσσεται στο Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας "Ελλάδα 2.0" και υλοποιείται από το Υπουργείο Πολιτισμού, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη καινοτόμων δράσεων που ενισχύουν τη διασύνδεση του πολιτισμού με την υγεία και την κοινωνική συνοχή. Μετά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, το πρόγραμμα οδεύει προς μόνιμη εφαρμογή μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας της ΗΔΙΚΑ.

Στα εγκαίνια του συνεδρίου για την Πολιτιστική Συνταγογράφηση παρευρέθηκαν επίσης η Αναπληρωτής Υπουργός Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη, ο Υφυπουργός Πολιτισμού Ιάσωνας Φωτήλας, ο Γενικός Γραμματέας Πολιτισμού Γιώργος Διδασκάλου, ο Επικεφαλής του Γραφείου του Παγκόσμιου Οργανισμού João Breda, ο εκπρόσωπος του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας Nils Fietje, ο Αντιπρύτανης του ΕΚΠΑ, Ευστάθιος Ευσταθόπουλος, ο Πρόεδρος Ιατρικής Σχολής Αθηνών Νικόλαος Αρκαδόπουλος, η Διευθύντρια στη Μονάδα Ανακουφιστικής Φροντίδας "ΓΑΛΙΛΑΙΑ", Αλίκη Τσερκεζόγλου, εκ μέρους της Ελληνικής της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας η Δόμνα Τσακλακίδου, ο πρόεδρος του ΔΣ Ομοσπονδίας "ΑΡΓΩ” Μενέλαος Θεοδωρουλάκης, η Monica Urian από τη γενική διεύθυνση Παιδείας και Πολιτισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και η Kornelia Kiss από το Culture Action Europe.