Ήταν πριν από πολλά χρόνια, κάπου στις αρχές των ’80s, σε μια εκπομπή της (κρατικής) τηλεόρασης, μάλλον στο «Παρασκήνιο» της ΕΡΤ, όταν ο μέγας Νίκος Μαμαγκάκης παρουσίαζε τη δισκάρα του, το «Κέντρο διερχομένων», με εξωπραγματικά ζεϊμπέκικα σε ποίηση Γιώργου Ιωάννου. Εκεί είδα για πρώτη φορά την Ελευθερία Αρβανιτάκη να τραγουδάει το «Όχι μαζί», μια νεαρή κοριτσίστικη οπτασία σχεδόν αέρινη, με φωνή που έμοιαζε θεϊκή.
Φυσικά ξέραμε ότι η Ελευθερία τραγουδούσε με την Οπισθοδρομική (Κομπανία), όμως αυτό δεν έλεγε κάτι ιδιαίτερο σε κάποιον που μοίραζε το χρόνο του στο out rock της εποχής και τη μεγάλη αγάπη του, τη modern jazz. Το μόνο απόσταγμα ήταν το γεγονός ότι η φωνή της μπορούσε να με ταξιδεύει. Γι’ αυτό αργότερα, στο στρατό, δύο κασέτες με συνόδευαν σε όλη τη θητεία μου, μία με τραγούδια του Άκη Πάνου και μία με τραγούδια που έλεγε η Ελευθερία.
Μερικά πράγματα δεν χρειάζονται πολλή συζήτηση, διότι η ίδια η ιστορία τα προσδιορίζει ως αυταπόδεικτα. Για μένα ένα από αυτά είναι η καλλιτεχνική αξία της Ελευθερίας Αρβανιτάκη. Μία από τις πιο σπουδαίες φωνές διαχρονικά και ξεπερνώντας οποιοδήποτε ιδίωμα, καλλιτέχνις με διεθνικό impact που έχει μετρηθεί σε πλείστες όσες περιπτώσεις και σκηνές, με συγκινησιακά κύματα που μπορούν να αγγίξουν οποιοδήποτε κοινό, από το Montreux Jazz Festival στο Carnegie Hall, με φαν που μπορεί να είναι o Thomas Brooman, καλλιτεχνικός διευθυντής του WOMAD, που το συνίδρυσε με τον Peter Gabriel, ή ο σπουδαίος μινιμαλιστής συνθέτης Philip Glass, που της έδωσε το κλείσιμο του διεθνικού του μουσικού αριστουργήματος «Orion».
Μέσα στα χρόνια της προσωπικής της πορείας και από το πλήθος των συνεργασιών της, καθώς ήταν πάντα περιζήτητη, η Ελευθερία Αρβανιτάκη έχει δημιουργήσει ένα συμπαγές ρεπερτόριο που μπορεί να αποτελεί βάση για κάθε πρόγραμμά της και, μέσα από επιμέρους μουσικές παρεμβάσεις, μπορεί να πετυχαίνει σε κάθε σκηνή. Αυταπόδεικτο ιστορικά επίσης. Και μάλλον σύνηθες!
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον όμως έχουν και κάποια special projects που παρουσιάζει. Όπως το 2007, όταν είχε κυκλοφορήσει το αριστουργηματικό «Γρήγορα η ώρα πέρασε» που είχε κάνει με τον Νίκο Ξυδάκη – κι έστησε μαζί του μερικές υπέροχες εμφανίσεις στο «Gazarte». Ή πιο πρόσφατα, το 2017, όταν έβγαλε ένα εκπληκτικό πρόγραμμα μελοποιημένης ποίησης. Θα μπορούσα να αναφέρω ακόμη πολλά projects, όμως θα σταθώ σε ένα απόλυτα μετρήσιμο γεγονός. Στο ότι σε αυτήν τη 40χρονη πορεία της Ελευθερίας Αρβανιτάκη στο τραγούδι, η «παράλληλη» δισκογραφία, οι συνεργασίες και οι συμμετοχές της είναι ισοβαρείς και ισόποσες με το κύριο σώμα της προσωπικής της δισκογραφίας.
Τώρα, στο «Πειραιώς 131», για πέντε Σάββατα από τις 7/3 και μετά, η Ελευθερία παρουσιάζει το πρόγραμμα «Τα μεγάλα ταξίδια και οι παράλληλοι δρόμοι», δηλαδή ένα απάνθισμα από τις μεγάλες συνεργασίες της καθώς και τα τραγούδια του καινούργιου της δίσκου – στα οποία guest θα είναι ο συνθέτης τους Θέμης Καραμουρατίδης.
Και κάτι τελευταίο (για εδώ). Μπορεί η Ελευθερία Αρβανιτάκη να μην έχει γράψει ούτε μία νότα – όμως εγώ τη θεωρώ ισότιμη και ισάξια κάθε δημιουργού.
Τα καινούργια της Ελευθερίας
Ο τελευταίος δίσκος της Ελευθερίας Αρβανιτάκη τιτλοφορείται «Τα μεγάλα ταξίδια» και τον υπογράφουν ο Θέμης Καραμουρατίδης και η Λήδα Ρουμάνη. Εδώ, μέσα από ένα ωραίο μπουκέτο τραγουδιών, ο Καραμουρατίδης και η Ρουμάνη συλλαμβάνουν με προσωπικό τρόπο ποικίλες λαϊκές μουσικές ευαισθησίες και τις παραδίδουν στην Ελευθερία. Αμυδρά και αδιόρατα, περνούν μπροστά μας οι φιγούρες του Χατζιδάκι, του Τσιτσάνη και πολλών άλλων – και ίσως υπάρχουν σημεία όπου η αναφορά πάει ευθέως εκεί απ’ όπου ξεκίνησαν όλα: στο «Κέντρο διερχομένων». Τα «Μεγάλα ταξίδια» μάς δίνουν μεγάλο περιθώριο.
